Кедендік даулар
Заңды тұлға
Тауарлардың кедендік құны
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «К» компаниясынан кедендік баж бен ҚҚС есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы тауарлардың кедендік құны – «жіксіз болат сорғы-компрессорлық құбырларға арналған құбыр дайындамалары» және «жіксіз болат шеген құбырларға арналған құбыр дайындамалары» мәлімдемесінің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 406 938,1 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«К» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, «К» компаниясы кеден органы кедендік құнды анықтау әдістерін қолданудың белгіленген бірізділігін бұзғанын түсіндіреді.
Тексеру актісінде кеден органдарының базасында екінші және үшінші әдісті қолдану үшін қажетті 90 күн шегінде бірдей немесе біртекті тауарларды әкелу туралы ақпараттың болмауының дәлелдемелері, сондай-ақ төртінші және бесінші әдістерді қолдану мүмкін еместігінің негізделген дәлелдері келтірілмеген.
Кедендік құнды анықтау әдістерін дәйекті пайдаланудан бас тарту ақпараттың жоқтығы туралы мәлімдемелерден басқа ештеңемен бекітілмеген, бұл тексеру жүргізу кезінде кеден заңнамасы талаптарының бұзылуын куәландырады.
Кеден органы ұсынылған құжаттарды және бағалық ақпаратты зерделеу кезінде «К» компаниясының және сыртқы экономикалық қызметтің өзге де қатысушыларының ұқсас тауарларының кедендік құнымен салыстырғанда импортталған тауарлардың кедендік құнын төмендету фактілері анықталғанын, бұл ретте осындай салыстырмалы талдау жүргізудің дәлелдемелері келтірілмегенін, сондай-ақ тексеру жүргізу кезінде «К» компаниясы ұсынған құжаттарды толық және жан-жақты талдау белгілері жоқ екенін бекітеді.
Сондай-ақ, кеден органы алтыншы (резервтік) әдісті қолдануды оның иелігінде ұқсас тауарларды (екінші әдіс), біртекті тауарларды (үшінші әдіс) әкелу туралы ақпараттың, сондай-ақ шегеру әдісін немесе қосу әдісін қолдануға арналған мәліметтердің болмауымен негіздейді.
Бұл ретте тауарларға арналған декларацияның бірі бойынша кедендік құнды түзету үшінші әдіс (біртекті тауарлармен жасалған мәміле құны бойынша) негізінде жүргізілді, мұнда баға ақпаратының көзі ретінде бұрын ресімделген «К» компаниясының ТД қолданылған, ал қалған ТД қатысты кедендік құнды түзету бағаланатын тауарлар әкелінгенге дейін 90 күн шегінде бірдей және (немесе) біртекті тауарлармен мәмілелер бойынша ақпараттың болмауына сілтеме жасала отырып, резервтік (алтыншы) әдіс негізінде жүргізілген.
Кеден органының осы бекітуі тексеру актісінде жазылған бекітулерге, тұжырымдар мен негіздемелерге тікелей қайшы келеді. Басқаша айтқанда, бір ТД бойынша кедендік құнды түзету үшін кеден органы біртекті тауарлар бойынша бағаларға сілтеме жасайды, алайда сол уақытта қалған ТД бойынша кедендік құнды түзетуді негіздеу үшін бағалар туралы, оның ішінде біртекті тауарлар туралы ақпараттың жоқтығына сілтеме жасайды.
Бұдан басқа, кеден органы резервтік әдісті қолданған кезде баға ақпаратының көзі ретінде Ресей Федерациясында ресімделген ТД пайдаланылды.
«К» компаниясы ресейлік ТД-ны баға туралы ақпарат көзі ретінде пайдалануға жол берілмейді деп санайды, өйткені құбыр өнімдерінің бағасына әсер ететін негізгі фактор оның беріктігі болып табылады, бұл қорытпадағы қосымша күшейтетін қоспалардың құрамына байланысты. Осы элементтердің мазмұнына байланысты құбыр өнімдері беріктік топтары деп аталады.
Ресейлік ТД сәйкес 1340 және 4137H беріктік топтарына сәйкес келетін құбыр өнімдері әкелінді, ал «К» компаниясы олардың беріктік топтарының атауынан туындайтын аз нығайтатын қоспалары бар құбыр дайындамаларын әкелді: N80, P110, J55, N80Q, 20G, NQ NU және басқалары.
Бұл ретте, баға ақпаратының көзі ретінде пайдаланылатын ТД бойынша әкелінген тауарлар бұрғылау құбырларын дайындауға арналған, ал «К» компаниясы әкелген құбырлар соңғы өнімнің екі түрін – сорғы-компрессорлық және шегендеу құбырларын дайындауға арналған.
Бұрғылау құбырлары сұрғылау ұңғымасына түсіру және тау жынысын бұзатын құралды (қашауды) көтеру, бұрғылау станогынан айналуды беру және құралға осьтік жүктемені жасау үшін қолданылады.
Сорғы-компрессорлық құбырлар мұнай және газ ұңғымаларын пайдалану процесінде шегендеу құбырларының ішінде сұйықтықтар мен газдарды тасымалдау үшін қолданылады.
Корпус құбырлары құрылыс және пайдалану кезінде мұнай және газ ұңғымаларын бекіту үшін қолданылады, яғни олар іс жүзінде ұңғыманың қабырғасы рөлін атқарады.
Бұдан шығатыны, жұмыс кезінде бұрғылау құбырлары сорғы-компрессорлық және Корпус құбырларына қарағанда едәуір көп жүктемелерге ұшырайды.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде, «К» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
«К» компаниясының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына Кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны белгіленген.
Кодекстің 89-бабында кеден органдары мен төлеушілердің талаптары бойынша талап қоюдың ескіру мерзімі тауарлардың кедендік бақылауда болуы аяқталған кезден бастап үш жылды құрайтыны регламенттелген. Кеден органы төлеушіге кедендік баждардың, салықтардың, кедендік алымдардың сомасын, сондай-ақ есептелген өсімпұлдардың, пайыздардың сомасын талап қою мерзімі ішінде есептеуге немесе төлеуші есептеген соманы қайта қарауға құқылы.
Қаралып отырған жағдайда «К» компаниясы жасалған сыртқы экономикалық келісімшарттар шеңберінде «жіксіз болат сорғы – компрессорлық құбырларға арналған құбыр дайындамалары» және «жіксіз болат шеген құбырларға арналған құбыр дайындамалары» тауарларын әкелуді жүзеге асырды.
Тауарларды декларациялау 36 ТД бойынша «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсімі бойынша жүргізілді.
Әкелінген тауарлардың кедендік құнын декларант әкелінетін тауарлармен жасалған мәміле құны бойынша айқындайды (1-әдіс).
Бұдан әрі тауарларды шығарғаннан кейін кеден органы кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша кедендік құнды айқындау әдісі өзгертілді және пайдаланылған ақпарат көзін көрсете отырып және кедендік төлемдер мен салықтарды есептей отырып, тексеру нәтижелері туралы хабарлама шығару жолымен тауарлардың құны ұлғайтылды.
Кеден органы тексеру іс – шаралары барысында «К» компаниясы импорттаған тауарлардың құнын сыртқы экономикалық қызметтің (бұдан әрі - СЭҚ) өзге де қатысушыларының ұқсас тауарларымен салыстырғанда мониторингтеуді және талдауды жүзеге асырды.
«К» компаниясы ресімдеген тауарлардың мәлімделген кедендік құнының бұрын «К» компаниясының өзі және СЭҚ-қа өзге де қатысушылар ресімдеген бірдей және біртекті тауарлардың құнымен салыстырғанда алшақтығы кедендік төлемдер мен салықтарды есептеу үшін негіз болды.
Бұл ретте, кеден органы тексеру актісінде «К» компаниясының бірінші әдісті пайдалану кезінде Кодекстің 66-бабының шарттарын сақтамау фактілері келтірілмеген, яғни кедендік құнды айқындаудың негізгі әдісін қолдану мүмкін еместігінің дәлелді дәлелдері жоқ. Сондай-ақ кедендік тексеру актісінде декларанттың тауарлардың құны туралы анық емес не бұрмаланған мәліметтерді мәлімдеу фактілерін дәлелдейтін дәлелдер көрсетілмеген.
Бұдан басқа, кеден органы тексеру актісінде бірдей/біртекті тауарларға бағалар ауқымын көрсете отырып, салыстырмалы талдау нәтижелерін көрсетпеген. Көрсетілген бағалардың болмауына байланысты кеден органы екі балама құнның неғұрлым жоғарысын кедендік мақсаттар үшін қолданбау туралы Кодекстің 72-бабы 5-тармағының талаптарын сақтағанын анықтау мүмкін емес.
Кодекстің 479-бабына сәйкес уәкілетті орган шағымды қарау кезінде жоспардан тыс көшпелі кедендік тексеруді тағайындауға құқылы.
Қосымша тексерудің қорытындылары бойынша кеден органы кедендік тексеру актісін (бұдан әрі – қосымша тексеру актісі) шығарды.
Қосымша тексеру актісінен келіп шығатыны, кеден органының бұдан бұрынғы тексеруі барысында ТД – ның бірі бойынша тауардың кедендік құнын анықтау үшін - 0,78 АҚШ доллары/кг бағасымен «жіксіз болат шеген құбырларға арналған құбыр дайындамасы» (мөлшері 73*5,51N80) бірдей тауарлармен жасалған мәміле құны бойынша әдіс (2-әдіс) қолданылған. Баға ақпаратының көзі ретінде «К» компаниясымен рәсімделген ТД қабылданды, онда 0,95 АҚШ доллары/кг бағасы бойынша маркасы 73*5,51 «шеген құбыры» – тауар мәлімделген.
Осындай жағдай басқа ТД бойынша да қалыптасты, мұнда кеден органы тауардың кедендік құнын айқындау үшін - 0,93 АҚШ доллары/кг бағасымен «жіксіз болат шеген құбырларға арналған құбыр дайындамасы» (мөлшері 73,02*5,51N80) тауардың кедендік құнын айқындаудың резервтік әдісін қолданды (6-әдіс). Баға ақпаратының көзі ретінде бұрын «К» компаниясы ресімдеген ТД қабылданды, онда 0,97 АҚШ доллары/кг бағасы бойынша маркасы 73*5,51 «шеген құбыры» – тауар мәлімделген.
Осылайша, қосымша тексеру баға ақпараты ретінде қабылданған ТД заңды деп танылды, өйткені баға ақпараты көзі ретінде қабылданған бағаланатын тауарлар мен тауарлар бірдей сипаттамаларға ие.
Тауардың кедендік құнын анықтау үшін – «жіксіз болат шегенделген құбырларға арналған құбыр дайындамасы», мөлшері - 114,3*7,37J55, 34 ТД бойынша әкелінген кеден органы резервтік әдісті қолданды (6-әдіс). Ресей Федерациясында жасалған TД баға туралы ақпарат көзі ретінде негіз ретінде қабылданды.
Кеден органының талаптарына қосымша тексеру жүргізу барысында «К» компаниясы кедендік тексеру жүргізу үшін қажетті құжаттарды ұсынды.
Ресейлік ТД бойынша баға ақпаратының көзі ретінде қолданудың заңдылығы мен негізділігін тексеру мақсатында кеден органы Ресей Федерациясына осы ТД-ның көшірмесін қоса берілген барлық құжаттармен бірге ұсыну туралы халықаралық сұрау жіберді.
Ресей федерациясынан алынған құжаттарды зерделеу барысында баға ақпаратының көзі ретінде қабылданған ресейлік ТД бойынша көлемі 114,3*34,5 (диаметрі 114,3 мм, қабырғасының қалыңдығы 34,5 мм) «қалың қабырғалы ыстықтай илектелген жіксіз құбыр» тауары ресімделгені анықталды, дайындау материалы – қоспаланған болат, дайындау стандарты НТ JS01.4-2018, өндіруші – «S» компаниясы, Қытай. Сапа сертификатына сәйкес бұл құбыр бұрғылау құбырларын жасау үшін қолданылады және H2S ортасында жұмыс істеуге арналмаған, ал бағаланатын өнім-114,3*7,37 (диаметрі 114,3 мм, 7,37 мм) дөңгелек қималы жіксіз қалың қабырғалы құбыр, мұнай және газ өнеркәсібі саласында қолданылады.
Салыстырмалы талдау барысында бағаланатын тауар мен баға ақпаратының көзі ретінде қабылданған тауардың мынадай сәйкессіздіктері бар екені анықталды:
– қабырға қалыңдығы: бағаланатын құбырдың қалыңдығы 7,37 мм, ал бағаланатын тауарлардың кедендік құнын анықтау үшін негіз ретінде қабылданған құбырдың қалыңдығы 34,5 мм;
– қолдану саласы: бағаланатын құбыр мұнай өнеркәсібі үшін күкіртсутекті ортада қолданылады, ал бағаланатын тауарлардың кедендік құнын анықтау үшін негіз ретінде қабылданған құбыр жалпы техникалық қолданысқа ие және күкіртсутекті ортада қолданыла алмайды.
Қосымша кедендік тексеру 34 ТД бойынша резервтік әдіс (6-әдіс) бойынша баға ақпаратының көзі ретінде қабылданған ресейлік ТД негізсіз қолданылғанын анықтады, өйткені баға ақпаратының көзі ретінде қабылданған бағаланатын тауар мен тауар қабырғалардың қалыңдығы, өндіріс стандарттары, қолдану саласы бойынша айтарлықтай айырмашылықтарға ие. Осы сәйкессіздік фактілері бағаланатын тауарлардың кедендік құнын айқындаудың резервтік әдісін қолданудың негізсіздігі мен заңсыздығын растайды.
Бұдан әрі, қосымша тексеру барысында шағым жасалып отырған кедендік тексеру актісінде көрсетілген тауарлардың кедендік құнын төмендету фактілерін анықтау мақсатында «К» компаниясы ресімдеген «Астана-1» АЖ-дағы ТД базасы талданды.
Ұсынылған құжаттарды зерделеу, сондай-ақ мемлекеттік кірістер органының иелігіндегі баға ақпаратымен салыстырмалы талдау кезінде (ұқсас және ұқсас тауарлардың ТД электрондық базасы) «К» компаниясының өзі ұқсас тауарлардың кедендік құнымен салыстырғанда «К» компаниясының импортталатын тауарлардың кедендік құнын төмендету фактілері анықталды.
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 27.03.2018ж. №42 шешімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнына Кедендік бақылау жүргізу ерекшеліктері туралы Ереженің 5-тармағына сәйкес тауарлардың кедендік құнына, оның ішінде олар шығарылғаннан кейін бақылау жүргізу кезінде тауарлардың кедендік құнын анық емес айқындау белгілері мыналар болып табылады:
а) әкелудің салыстырмалы шарттары кезінде бірдей немесе біртекті тауарлардың бағасымен салыстырғанда әкелінетін тауарлардың неғұрлым төмен бағасын анықтау;
б) әкелінетін тауарлардың кедендік құнының құрылымы сақталмаған деп пайымдауға негіздердің болуы (мысалы, әкелінетін тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын бағаға зияткерлік меншік объектілерін пайдаланғаны үшін лицензиялық және өзге де осындай төлемдер қосылмаған не толық көлемде қосылмаған, әкелінетін тауарларды тасымалдауға (тасымалдауға) арналған шығыстар, сақтандыруға арналған шығыстар және т.б.).
Кодекстің 65-бабының 10-тармағына сәйкес тауарлардың кедендік құны және оны айқындауға қатысты мәліметтер дұрыс, саны жағынан айқындалатын және құжатпен расталған ақпаратқа негізделуге тиіс.
Демек, әкелінетін тауарлардың кедендік құнын декларациялайтын тұлға өзі мәлімдеген мәліметтердің шындыққа (дәйектілікке) сәйкестігін кеден органына дұрыс, сан жағынан айқындалатын және құжатпен расталған ақпаратты ұсына отырып растауға міндетті.
Кеден органының талаптары шеңберінде «К» компаниясы ұсынған құжаттарды зерделеу барысында «К» компаниясы Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының 27.03.2018ж. №42 шешімімен көзделген тауарлардың мәлімделген кедендік құнын растау үшін қажетті құжаттарды толық көлемде ұсынбағаны анықталды:
– әкелінетін тауарларды тасымалдау( тасымалдау), оларды тиеу, түсіру немесе қайта тиеу және әкелінетін тауарларды тасымалдауға (тасымалдауға) байланысты өзге де операцияларды жүргізу туралы құжаттар мен мәліметтер;
– құжаттар мен мәліметтер, сатуға ілеспе мән-жайлар, оның ішінде сатып алушы мен сатушы өздерінің коммерциялық қатынастарын ұйымдастыру тәсілі және тауарлардың бағасы қалай белгіленгені;
– әкелінетін, бірдей, біртекті тауарлар одақтың кедендік аумағында сатылатын шарттар;
– одақтың кедендік аумағына әкету үшін сатушымен өзара байланысты емес тұлғалар болып табылатын сатып алушыларға оларды сату кезінде бірдей немесе біртекті тауарлармен жасалған мәміле құнын растайтын құжаттар.
«К» компаниясының әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті қолданудың негізділігін растамауына байланысты (1-әдіс), тауарлардың кедендік құны тауарлардың кедендік құнын айқындау әдістерін дәйекті қолдану негізінде айқындалуға тиіс.
Қосымша тексеру актісінің сипаттау бөлігінде тауарлардың кедендік құнын айқындау әдістерін дәйекті қолдану туралы егжей-тегжейлі түсініктемелер берілді.
По результатам дополнительной таможенной проверки стоимость товаров по 18 ДТ с ценой товара от 0,77 до 0,80 долларов США/кг скорректирована по резервному методу (метод 6). В качестве источника ценовой информации принята ДТ, оформленная Компанией «К», где оформлен товар – «труба обсадная», марки 114,3*7,37 J55 по цене 0,82 долларов США/кг.
Қосымша кедендік тексеру нәтижелері бойынша тауар бағасы 0,77-ден 0,80 АҚШ долларына/кг-ға дейін 18 ТД бойынша тауарлардың құны резервтік әдіс (6-әдіс) бойынша түзетілді. Баға ақпаратының көзі ретінде «К» компаниясымен рәсімделген ТД қабылданды, онда 0,82 АҚШ доллары/кг бағасы бойынша 114,3*7,37 J55 маркалы «шеген құбыры» - тауары ресімделген.
Осылайша, қосымша кедендік тексеру нәтижелері бойынша 20 ТД бойынша ресімделген тауарларға қатысты 14 063, 8 мың теңге сомасында кедендік әкелу бажы, ҚҚС және өсімпұл есептелді, ал 16 ДТ бойынша ресімделген тауарларға қатысты 392 874, 2 мың теңге сомасында кедендік баж, ҚҚС және өсімпұл есептеудің заңдылығы расталмады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері 392 874,2 мың теңге сомасына 16 ДТ бойынша кедендік әкелу бажын, ҚҚС және өсімпұлды есептеу бөлігінде заңсыз деп танылды, ал 14 063,8 мың теңге сомасына 20 ДТ бойынша - заңды деп танылды.