Кедендік даулар
Заңды тұлға
Тауарлардың кедендік құны
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «Р» компаниясынан кедендік баж бен ҚҚС есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы тауарлардың кедендік құны – «бұрғылау болат арқаны», «контейнер» мәлімдемесінің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 5 617,6 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«Р» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, «Р» компаниясы сыртқы экономикалық келісімшарт шеңберінде «бұрғылау болат арқаны» және «контейнерлер» (әкелінген тауарларға арналған ыдыс ретінде) тауарларын импорттағанын түсіндіреді.
Осылайша, «Р» компаниясы тауарларына бір декларация (бұдан әрі –ТД) бойынша болат бұрғылау арқанын ресімдеді:
– модель 6*к1ѕ-IWRC-35 (3,02 $/кг);
– модель 6*к19ѕ-IWRC-38 (2,76 $/кг).
Әкелінген тауарларға арналған ыдыс ретінде контейнерлер де декларацияланған, олардың кедендік құны айқындалған және кедендік төлемдер төленген.
Тексеру жүргізу барысында кеден органына келісімшарт шеңберінде тауарды жеткізу бойынша барлық қолда бар құжаттар, оның ішінде төлем құжаттары ұсынылды.
Бұл ретте кеден органы тексеру актісінде ұсынылған құжаттарды зерделеу, сондай – ақ кеден органының иелігіндегі баға ақпаратымен салыстырмалы талдау кезінде (ұқсас тауарлардың ТД электрондық базасы) «Р» компаниясының импортталатын тауарлардың кедендік құнын (бұрын ұқсас тауар 2018 жылы әкелінген және әкелу мерзімі 90 күннен асады) және сыртқы экономикалық қызметке өзге қатысушылар мәлімдеген тауарлардың кедендік құнын төмендету фактілері анықталғанын көрсетеді. Сондай – ақ, тексеру актісінде «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі - Кодекс) 68, 69-баптарына сәйкес 2-әдісті (бірдей тауарлармен мәміле құны) және 3-әдісті (біртекті тауарлармен мәміле әдісі) қолданудың мүмкін еместігі туралы көрсетілген, өйткені ет электрондық базасында бағаланатын тауарларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелгенге дейін күнтізбелік 90 күннен ерте емес уақыт кезеңінде бірдей және біртекті тауарларды ресімдеу жөніндегі ақпарат тауарлардың құны бойынша Осыған байланысты, кеден органы тауарлардың кедендік құнын төмендету фактісі бар деген қорытындыға келді.
Осылайша, «Р» компаниясы декларацияланған тауарлар мен контейнерлердің кедендік құны дұрыс емес деп айтуға құқықтық негіз жоқ деп санайды.
Баяндалғанның негізінде, «Р» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
«Р» компаниясының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Кодекстің 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына Кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны белгіленген.
Кодекстің 65-бабының 1-тармағына сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құны олармен жасалған мәміле құны, яғни Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкету үшін оларды сату кезінде осы тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын баға болып табылады.
Қаралатын жағдайда «Р» компаниясы «ішкі тұтыну үшін шығару» (ИМ – 40) кедендік рәсімімен орналастыра отырып, «бұрғылау болат арқан» және «контейнер» тауарларын әкелуді жүзеге асырды. Тауарды жөнелту және шығару елі - Қытай.
Бұдан әрі тауарларды шығарғаннан кейін кеден органы кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша кедендік құнды айқындау әдісі өзгертілді және пайдаланылған ақпарат көзін көрсете отырып және кедендік төлемдер мен салықтарды есептей отырып, тексеру нәтижелері туралы хабарлама шығару жолымен тауарлардың құны ұлғайтылды.
Кодекстің 426 – бабына сәйкес кедендік бақылауды жүргізу кезінде кеден органдары декларанттан, тасымалдаушыдан, кеден ісі саласындағы қызметті жүзеге асыратын тұлғалардан және өзге де тұлғалардан кедендік бақылауды жүргізу үшін қажетті құжаттарды және (немесе) мәліметтерді ұсынуды сұратуға, ал Кодексте белгіленген жағдайларда талап етуге құқылы. Сұрау салынған (талап етілген) құжаттардың және (немесе) мәліметтердің тізбесін кеден органы мәміленің (операцияның) шарттарын, тауардың сипаттамаларын, оның мақсатын, сондай-ақ өзге де мән-жайларды ескере отырып, тексерілетін құжаттарды және (немесе) мәліметтерді негізге ала отырып айқындайды.
Кедендік тексеру жүргізу барысында кеден органы «Р» компаниясының атына ЕЭК-тің №42 шешімімен көзделген құжаттардың толық тізбесін ұсыну туралы талап жолдады.
Кеден органының әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті жою үшін негіздеме (1-әдіс) компанияның мынадай құжаттарды талап ету шеңберінде «К» ұсынбауы болды:
– әкелінетін тауарларды тасымалдау, оларды тиеу, түсіру немесе қайта тиеу және әкелінетін тауарларды тасымалдауға байланысты өзге де операцияларды жүргізу туралы құжаттар мен мәліметтер;
– сатушының сатып алушыға жеңілдіктер беру негіздері мен шарттарына қатысты түсіндірмелер;
– құжаттар мен мәліметтер, сатуға ілеспе мән-жайлар, оның ішінде сатып алушы мен сатушы өздерінің коммерциялық қатынастарын ұйымдастыру тәсілі және тауарлардың бағасы қалай белгіленгені.
– әкелінетін, бірдей, біртекті тауарлар одақтың кедендік аумағында сатылатын шарттар.
– одақтың кедендік аумағына әкету үшін сатушымен өзара байланысты емес тұлғалар болып табылатын сатып алушы оларды сатқан кезде бірдей немесе біртекті тауарлармен жасалған мәміле құнын растайтын құжаттар.
Бұл ретте ЕЭК №42 шешімінің 7-тармағына сәйкес көрсетілген құжаттар декларанттан әкелінетін тауарлардың кедендік құнын анық емес айқындаудың анықталған белгілері ескеріле отырып, сондай-ақ мәміленің шарттары мен мән-жайлары, әкелінетін тауарлардың физикалық сипаттамалары, сапасы мен беделі ескеріле отырып қана талап етіледі.
Құжаттарға және (немесе) мәліметтерге, оның ішінде жазбаша түсініктемелерге сұрау салу негізді болуға тиіс және тауарларға арналған декларацияда мәлімделген мәліметтердің және (немесе) өзге құжаттардағы мәліметтердің тиісті түрде расталмағанын не дұрыс болмауы мүмкін екенін көрсететін белгілер тізбесін қамтуға тиіс.
Бұл мән-жайлар талапта көрсетілмеген, сондай-ақ ұсынылған құжаттардың ТД-да мәлімделген мәліметтермен сәйкес келмеу фактілерімен расталмаған. Бұл ретте тауарлардың кедендік құнын растау үшін «Р» компаниясы мынадай құжаттарды ұсынды:
– сыртқы экономикалық келісімшарт;
– инвойстар;
– тауар үшін төлем бойынша банктік құжаттар;
– экспорттық кедендік жөнелту елдері;
– өндірушінің коммерциялық ұсынысы.
«К» компаниясы мен кеден органы ұсынған құжаттар мен мәліметтерді зерделеу кезінде мыналар анықталды.
«Бұрғылау болат арқан» тауары бойынша.
«К» компаниясы «X» компаниясымен жасалған келісімшарт шеңберінде «бұрғылау болат арқан» тауарын жеткізуді жүзеге асырды, онда келісімшарттың жалпы сомасы 160 000 АҚШ долларын құрайды.
Кедендік құнды декларант әкелінетін тауарлармен жасалған мәміле құны бойынша айқындаған (1-әдіс), онда мәлімделген:
– «бұрғылау болат арқан» (6 * K19S-IWRC-35-1500м) (КҚИ - 3,02 $/кг);
– «бұрғылау болат арқан» (6*K19S-IWRC-38 – 1500м) (КҚИ - 2,76 $/кг).
Бұдан әрі тауарларды шығарғаннан кейін кеден органы кедендік тексеру нәтижелері бойынша резервтік әдісті (6-әдіс) қолданды, мұнда «бұрғылау болат арқаны» (6*K19S-IWRC-35-1500м) тауары бойынша кедендік құн 3,02 $/кг-дан 4,01 $/кг-ға дейін түзетілді және «бұрғылау болат арқаны» (6*K19S-IWRC-38-1500м) тауары бойынша 2,76 $/кг-дан 3,91 $/кг-ға дейін түзетілді.
Бұл ретте тексеру актісінде бірдей/біртекті тауарларға бағалар ауқымын көрсете отырып, салыстырмалы талдау нәтижелері көрсетілмеген. Көрсетілген бағалардың болмауына байланысты Кодекстің 72-бабы 5-тармағының екі баламалы құнның неғұрлым жоғарысын кедендік мақсаттар үшін қолданбау туралы талаптары сақталғанын анықтау мүмкін емес.
Жоғары тұрған кеден органы ұсынған ақпаратқа сәйкес декларацияланатын тауардың кедендік құнының шамасын кеден органдарының бағдарламалық ресурстарының көмегімен жүргізілген СЭҚ өзге де қатысушыларының ұқсас тауарларының құнымен (бағаларымен) салыстырмалы талдауға сәйкес «Астана-1» АЖ базасынан ТД бар, мұнда жөнелтуші «X» компаниясы болып табылады және ол бойынша мынадай тауарлар ресімделді:
– «бұрғылау болат арқан» (6*19s-IWRC-35 – 1500м) (КҚИ - 3,47$/кг);
– «бұрғылау болат арқан» (6*19s-IWRC-38 – 1500м) (КҚИ - 3,24$/кг).
Осылайша, кеден органы кедендік тексеру жүргізу кезінде Кодекстің 72-бабы 5-тармағының талаптарын сақтамады.
Кодекстің 66-бабының 3-тармағында сатып алушы тікелей сатушыға немесе өзге тұлғаға сатушының пайдасына жүзеге асырған немесе жүзеге асыруға жататын осы тауарлар үшін барлық төлемдердің жалпы сомасы әкелінетін тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын баға болып табылады. Бұл ретте төлемдер Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған кез келген нысанда тікелей немесе жанама жүзеге асырылуы мүмкін.
Бұдан басқа, Кодекстің 65-бабының 10-тармағында тауарлардың кедендік құны және оны айқындауға қатысты мәліметтер дұрыс, саны жағынан айқындалатын және құжатпен расталған ақпаратқа негізделуге тиіс.
Келісімшарт талаптарына сәйкес Сатып алушы тауарды алғаннан кейін 1 жыл ішінде 160 000 АҚШ доллары мөлшерінде соманы төлейді.
Ақша аударуға арналған өтініштерге сәйкес «К» компаниясының тауар үшін ақы төлеу жөніндегі өнім берушілер алдындағы міндеттемесі толық мөлшерде орындалды.
Сонымен қатар, «К» компаниясы «болат бұрғы» тауары бойынша мәлімдеген мәліметтер жөнелтуші елдің экспорттық декларациясында мәлімделген мәліметтермен сәйкес келеді.
Сондай-ақ, бұл құжаттарды «К» компаниясы кеден органының талабы шеңберінде ұсынғанын атап өткен жөн.
Жоғарыда баяндалған мән-жайларды назарға ала отырып, әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті жою жөніндегі кеден органының дәлелдері (1-әдіс) «бұрғылау болат арқаны» тауары бойынша негізделмеген болып табылады.
«Контейнер» тауары бойынша.
«К» компаниясы «Х» компаниясымен жасалған 6 келісім – шарт шеңберінде «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсімімен (ИМ-40) орналастыра отырып, саны 6 бірлік «контейнер» тауарын әкелуді жүзеге асырды, жөнелтуші ел – Қытай.
2 ТД бойынша ресімделген 2 контейнерді декларациялау әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша (1-әдіс) 2 000 АҚШ долл. (0,53 және 0,52$/кг) кедендік құн мәлімдемесімен жүргізілді. 4 ДТ бойынша ресімделген 4 контейнердің кедендік құнын декларант резервтік әдіс (6-әдіс) бойынша мәлімдеген, онда кедендік құны 2 000 және 2 500 АҚШ долларын (0,50-0,65$/кг) құраған.
Тауарлар шығарылғаннан кейін кеден органы тауарға қатысты – резервтік әдіс бойынша бағалық ақпарат көзі ретінде 6 ТД-дан ресімделген «контейнер» СЭҚ-қа өзге қатысушылар ресімдеген 2 ТД қолданды.
Бұл ретте кеден органы тексеру актісінде бірдей/біртекті тауарларға бағалар ауқымын көрсете отырып, салыстырмалы талдау нәтижелерін көрсетпеген. Көрсетілген бағалардың болмауына байланысты Кодекстің 72-бабы 5-тармағының екі баламалы құнның неғұрлым жоғарысын кедендік мақсаттар үшін қолданбау туралы талаптары сақталғанын анықтау мүмкін емес.
Кроме того таможенный орган в акте проверки указывает, что в ходе изучения имеющейся в распоряжении таможенного органа информации относительно оформления идентичных и однородных товаров за период времени не ранее чем за 90 календарных дней до ввоза на таможенную территорию Евразийского экономического союза оцениваемых товаров соответствующих параметров по стоимости товаров не обнаружено. В связи с чем, применение метода по стоимости сделки с идентичными товарами (метод 2) и метода по стоимости сделки с однородными товарами (метод 3) не представляется возможным.
Бұдан басқа, кеден органы тексеру актісінде бағаланатын тауарларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелгенге дейін күнтізбелік 90 күннен ерте емес уақыт кезеңінде бірдей және біртекті тауарларды ресімдеуге қатысты кеден органының иелігіндегі ақпаратты зерделеу барысында тауарлардың құны бойынша тиісті параметрлер табылмағанын көрсетеді. Осыған байланысты бірдей тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті (2-әдіс) және біртекті тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті (3-әдіс) қолдану мүмкін емес.
Жоғары тұрған кеден органы ұсынған ақпаратқа сәйкес, СЭҚ өзге де қатысушыларының ұқсас тауарларының құнымен (бағаларымен) декларацияланатын тауардың кедендік құнының шамасына салыстырмалы талдау жүргізу кезінде бағаланатын тауарлар сияқты сол немесе оған сәйкес уақыт кезеңінде, бірақ бағаланатын тауарлар Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінгенге дейін күнтізбелік тоқсан күннен ерте емес уақытта Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінген бірдей және біртекті тауарлар бар екендігі, талданған ТД-ға баға туралы ақпарат көзі ретінде қолдануға болатын.
Осылайша, кеден органының тауарлардың құны бойынша тиісті параметрлердің бағаланатын тауарларын Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелгенге дейін күнтізбелік 90 күннен ерте емес уақыт кезеңінде бірдей және біртекті тауарларды ресімдеу және бірдей тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті (2-әдіс) және біртекті тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті қолдану мүмкіндігінің болмауы жөніндегі ақпараттың (3-әдіс) болмауына қатысты дәлелдері дәулетті емес.
Сонымен бірге, тексеру актісінде декларанттың тауарлардың құны туралы анық емес не бұрмаланған мәліметтерді мәлімдеу фактілерін дәлелдейтін дәлелдер келтірілмеген, оның ішінде кедендік құнды айқындаудың негізгі әдісін қолдану мүмкін еместігінің дәлелді дәлелдері келтірілмеген.
Жоғарыда баяндалғанды ескере отырып, «бұрғылау болат арқаны», «контейнер» тауарларына қатысты кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік әкелу бажын және ҚҚС есептеу кеден органы заңсыз болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері кедендік әкелу бажын және 7 ТД – дан ресімделген «бұрғылау болат арқаны», «контейнер» тауарлары бойынша ҚҚС есептеу бөлігінде заңсыз деп танылды, ал қалған бөлігінде өзгеріссіз қалдырылды.