Кедендік даулар
Заңды тұлға
Өзге де кедендік мәселелер
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «Н» компаниясынан аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы «еркін кедендік аймақ» (Им-78) кедендік рәсімімен (бұдан әрі – ЕКА кедендік рәсімі) орналастырылған және арнайы экономикалық аймақ (бұдан әрі – АЭА) аумағында жапсарлас салынған үй – жайлары мен паркингі бар көп қабатты тұрғын үй кешенін (бұдан әрі - жылжымайтын мүлік объектісі) салу кезінде пайдаланылған тауарлардың кедендік рәсімін аяқтау мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді және жалпы сомасы 217 797,3 мың теңгеге хабарлама шығарды.
«Н» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, «Н» компаниясы тексеруші тұлғалардың тексеру нәтижелері бойынша ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған және АЭА аумағында жылжымайтын мүлік объектісін салу кезінде пайдаланылған тауарлардың кедендік рәсімін аяқтамау фактілері анықталғанын хабарлайды.
«Н» компаниясы 2017 жылдан бастап АЭА қатысушысы ретінде «Қызметтің басым түрі – жылжымайтын мүлік объектісін салу және пайдалануға беру бойынша АЭА қатысушысы ретінде қызметті жүзеге асыру туралы» 13.09.2017ж. шартқа (бұдан әрі - АЭА шарты) сәйкес қызметін жүзеге асырады.
Жылжымайтын мүлік объектісін салу мақсаттары үшін АЭА қатысушысы ЕЭА аумағына шетелдік тауарлар мен ЕАЭО тауарларын ЕКА кедендік рәсімімен орналастыра отырып әкелді.
Айта кету керек, жылжымайтын мүлік объектісі құрылыс үшін қажетті тауарлардың саны мен ассортиментінде жобалық-сметалық құжаттамаға қатаң сәйкес салынған.
Жылжымайтын мүлік объектісін салу кезінде тауарларды (құрылыс материалдарын) жұмсау мұндай операцияларды бухгалтерлік есеп құжаттарында көрсету арқылы жүзеге асырылды.
«Н» компаниясы жылжымайтын мүлік объектісінің құрылысы 2018 жылғы маусымда аяқталғанын түсіндіреді, бұл туралы бас мердігер, тапсырыс беруші, техникалық және авторлық қадағалау қол қойған жылжымайтын мүлік объектісін пайдалануға қабылдау актісі куәландырады.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» 26.12.2017ж. Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 287-бабының 1-тармағының 2-тармақшасына, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20.02.2018ж. № 247 бұйрығымен бекітілген (бұдан әрі - ЕКА-ны аяқтау қағидалары) еркін кедендік аймақтың кедендік рәсімін тауарларды кедендік рәсімдерге орналастырмай аяқтау қағидаларының 7-тармағына сәйкес «Н» компаниясының АЭА шартын орындауына, сондай-ақ АЭА қатысушысы мәртебесінің жоғалуына байланысты 2018 жылғы қыркүйектен бастап 2019 жылғы маусымға дейінгі кезеңде жылжымайтын мүлік объектісін салу барысында пайдаланылған және тұтынылған тауарларға қатысты ЕКА-ның кедендік рәсімін кедендік рәсімдерге орналастырмай аяқтау туралы бірнеше рет өтініш берілді.
Көптеген бас тартулар мен ескертулерді жою нәтижелері бойынша 03.07.2019ж. «Н» компаниясы, кеден органы және АЭА басқарушы компаниясы ЕКА кедендік рәсімін аяқтау туралы актіге қол қойды.
Алайда, кеден органының кедендік тексеру жүргізу барысында анықталғандай, 03.07.2019ж. актінің мазмұнында ЕАЭО тауарларының толық көлемі және құрылыс кезінде пайдаланылған шетелдік тауарлардың бір бөлігі ғана көрсетілген.
«Н» компаниясы 2017-2018 жылдар кезеңінде кеден органына ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлар туралы толық емес мәліметтерді ұсынуға байланысты, 03.07.2019ж. актіні қалыптастыру кезінде кейіннен толық емес мәліметтерді көрсетуге әкеп соқтырған, сондай-ақ ЕКА кедендік рәсімі аяқталатын тауарлар туралы «Н» компаниясы ұсынған мәліметтердің толықтығы мен дұрыстығын тексеру міндетіне кіретін кеден органдары тарапынан да осы мән-жайға жол берілген деп санайды.
Бұдан басқа, бұл бұзушылыққа «Н» компаниясының қызметкері ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларды және ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлардан дайындалған (алынған) тауарларды есепке алуды жүргізу, сондай-ақ осындай тауарлар туралы есептілікті кеден органына ұсыну қағидаларына 2-қосымшада белгіленген есептілік нысандарында толық емес мәліметтерді назар аудармау (бірнеше объектілер бойынша есептілікті жүргізу, сондай-ақ тауарларға арналған декларациялардың қосымша парақтарындағы тауарлар туралы мәліметтерді есепке алмай) бойынша ұсынуына байланысты жол берген.
«Н» компаниясы тауарлар бойынша есептілікті ұсыну тәртібін бұзу фактісін, осыған байланысты Қазақстан Республикасының әкімшілік заңнамасында көзделген жауапкершілікке дайын екендігін толық мойындайды.
Сондай-ақ, «Н» компаниясы ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған шетелдік тауарлар санының толық көрсетілмеуі тек кедендік есептілік нысандарында орын алғандығына назар аударады, бұл ретте бухгалтерлік құжаттарға сәйкес жылжымайтын мүлік объектісін салу кезінде АЭА аумағына әкелінген тауарлардың жұмсалуы және есептен шығарылуы расталды.
Осыған байланысты тексеруші тұлғалардың АЭА қатысушысы қызметтің басым түрін жүзеге асырған кезде барлық тауарлардың АЭА аумағында тұтынылмағандығы, сондай-ақ туындайтын құқықтық қатынастарға кеден органы тауарларды ЕАЭО кедендік шекарасы арқылы заңсыз өткізу фактілерін анықтаған кезде ғана қолданылатын Кодекстің 281-бабы 9-тармағының және 50-бабы 2-тармағының ережелері негізсіз қолданылғандығы туралы дәлелдері дәлелді емес.
Бұдан басқа, АЭА қатысушысы ретінде қызметті жүзеге асыру кезеңінде АЭА аумағынан тауарларды заңсыз өткізу (әкету) фактілері жоқ, себебі шетелдік тауарлар АЭА аумағында орналасқан құрылыс объектісіне әкелінгеннен кейін кеден органының жауапты адамының кедендік бақылауында болған.
Бұл ретте, 2017 жылдан бастап 2019 жылға дейінгі кезеңде «Н» компаниясы АЭА аумағынан шетелдік тауарларды әкетуге өтінішті кеден органының атына жібермеген, оның ішінде кеден органының құрылыс кезеңінде мұндай тауарларды заңсыз әкету фактілері анықталған жоқ.
Бұл факт растаушы құжаттарды қоса бере отырып, кеден органының 22.01.2021ж. хатымен расталады.
Кеден органының ЕКА кедендік рәсімін тек алты ай мерзімде аяқтау қажеттігі туралы дәлелдері негізсіз болып табылады және ҚР кеден заңнамасының мынадай ережелерімен теріске шығарылады.
Өз кезегінде, Кодекстің 287-бабының 4-тармағында тұлға АЭА резиденті (қатысушысы, субъектісі) мәртебесін жоғалтқан кезде еркін кедендік аймақтың кедендік рәсімінің қолданылуы еркін кедендік аймақтың кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларды және 5, 6-тармақтарды ескере отырып, еркін кедендік аймақтың кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлардан дайындалған (алынған) тауарларды кедендік транзиттің кедендік рәсімін қоспағанда, Кодексте көзделген кедендік рәсімдермен орналастырумен аяқталатыны шын мәнінде белгіленген, осы баптың 5, 6, 8 және 9-тармақтарында не осы баптың 10 және 13-тармақтарына сәйкес кедендік рәсімдерге орналастырылмай аяқталады.
Бұл жағдайда «Н» компаниясы жоғарыда көрсетілген тармаққа сәйкес тұлғаның АЭА қатысушысы мәртебесін жоғалтуы құқықтық салдары бойынша екі түрлі жағдайда болуы мүмкін екендігіне назар аударады:
1) АЭА қатысушысының өз міндеттемелерін бұзуына, мысалы, құрылыстың аяқталмауына байланысты жылжымайтын мүлік объектісін салу жөніндегі қызметтің басым түрін жүзеге асыру туралы шарт мерзімінен бұрын тоқтатылған жағдайда. Аталған жағдайда АЭА аумағында ЕКА кедендік рәсіміне орналастырылған, жылжымайтын мүлік объектісі тұрған кезде пайдалануға жататын, бірақ қызметті жүзеге асыруға арналған шарттың тоқтатылуы және құрылыстың аяқталмауы себебінен іс жүзінде пайдаланылмаған шетелдік тауарлардың бір бөлігі нақты болуы мүмкін;
2) жылжымайтын мүлік объектісінің құрылысы тиісінше аяқталған, осындай құрылыс кезінде ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған барлық тауарлар пайдаланылған және тиісінше АЭА қатысушысының оны толық орындауына байланысты қызметтің басым түрін жүзеге асыруға арналған шарттың тоқтатылуы жағдайында жүргізіледі.
Бұдан басқа, кодекстің 287-бабы 4-тармағының 2-бөлігінде ЕКА кедендік рәсімінің қолданылуы аяқталмаған кезде осы кедендік рәсімнің қолданылуы кодекстің 287-бабы 1-тармағының 2-тармақшасында көрсетілген алты ай мерзім өткеннен кейін тоқтатылады, ал тауарларды Кодекстің 52-тарауына сәйкес кеден органдары ұстайды.
Кодекстің 453-бабында ұсталған тауарларды алып қою түріндегі міндетті әрекеттерді және тиісті шешім қабылданғанға дейін оларды кейіннен сақтауды қамтитын тауарларды ұстау тәртібі регламенттелген.
Жоғарыда көрсетілген нормалар ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларға қатысты тұлғаның АЭА қатысушысы мәртебесін жоғалтқан сәтте АЭА аумағында нақты тұрған және жылжымайтын мүлік объектілерін салу кезінде тұтынылмаған шетелдік тауарлар ғана ұстауға жататынын куәландырады.
Сонымен бірге кодекстің 288-бабында тұлға АЭА қатысушысы мәртебесін жоғалтқаннан кейін алты ай мерзім өткеннен кейін ЕКА кедендік рәсімін аяқтау туралы өтініш берілген жылжымайтын мүлік объектісін салу кезінде тұтынылған ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларға қатысты кедендік баждарды, салықтарды төлеу бойынша міндеттің туындауы үшін негіздер көзделмеген.
«Н» компаниясы АЭА объектісін салу кезінде іс жүзінде пайдаланылған тауарлардың қалдықтарына қатысты ЕКА кедендік рәсімін аяқтау мақсатында 26.01.2021ж. кеден органына барлық құжаттарды қоса бере отырып ЕКА кедендік рәсімін аяқтау туралы өтініш жіберді.
Баяндалғанға байланысты «Н» компаниясы кедендік тексеру нәтижелері бойынша 217 797,3 мың теңге сомаға шығарылған хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодекстің 393-бабына сәйкес тауарларды шығару фактісін растайтын мәліметтерді тексеру мақсатында кеден органдарында тауарлардың Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінгені және (немесе) Еуразиялық экономикалық одақтың және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасын бұза отырып, Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағында тұрғаны туралы ақпарат болған кезде кеден органдары Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағында тұрған тауарларға қатысты кедендік бақылау жүргізуі мүмкін.
Қаралып отырған жағдайда «Н» компаниясы АЭА шартына сәйкес арнайы экономикалық аймақтың қатысушысы ретінде қызметін жүзеге асырғаны анықталды.
Шарттың мәні арнайы экономикалық аймақтың қатысушысының арнайы экономикалық аймақтың аумағында қызметтің приорететтік түрін жүзеге асыруы-жапсарлас үй-жайлары мен паркингі бар көп пәтерлі тұрғын үй кешенін салу және пайдалануға беру болып табылады.
Тауарларды кедендік ресімдеу «еркін кеден аймағы» (ИМ-78) кедендік рәсімімен орналастырылған 188 ТД бойынша жүзеге асырылды.
Тауарлар АЭА аумағында болған кезде «Н» компаниясы кеден органына тауарларды пайдалану туралы есептілік ұсынды.
«Н» компаниясы есептілікті тапсыру сәтінде Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің «Еркін (арнайы, ерекше) экономикалық аймақтың және еркін кедендік аймақтың кедендік рәсімінің кейбір мәселелері туралы» 20.02.2018ж. №247 бұйрығымен Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің «Арнайы экономикалық аймақтың кейбір мәселелері туралы» 26.03.2015ж. №210 бұйрығының күші жойылды.
Кеден органы тексеру актісінде «Н» компаниясы ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлар бойынша есептілік толық емес көлемде және өтпелі қалдықтарсыз ұсынылғанын көрсетеді.
Кедендік тексеру жүргізу барысында кеден органы ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған және жылжымайтын мүлік объектісін салу кезінде пайдаланылған тауарлар бөлігінде кедендік рәсімді аяқтамау фактілерін анықтады.
Кедендік тексеру нәтижелері бойынша кеден органы кедендік әкелу баждары мен ҚҚС-ты еркін кедендік аймақтың кедендік рәсімінің қолданылуын аяқтау туралы актінің дұрыс жасалмауы себебі бойынша, атап айтқанда осы кедендік рәсімге орналастырылған жекелеген тауарларды 34 ТД-дан және барлық тауарларды 7 ТД-дан көрсетпеу бөлігінде есептеген.
Бұл ретте кеден органы тексеру актісінде көп қабатты тұрғын үй кешенін салу кезінде еркін кеден аймағының кедендік рәсімінің қолданысын аяқтау туралы актіде көрсетілмеген шетелдік тауарларды тұтынбау бөлігіндегі дәлелдерді көрсетпейді.
Кодекстің 479-бабына сәйкес уәкілетті орган шағымды қарау кезінде кедендік тексеруді тағайындауға құқылы.
10.12.2020ж. тексеру актісінде бар мәліметтер мен дәлелдердің дәлелді шешім шығару үшін жеткіліксіз екенін ескере отырып, уәкілетті органның шағымды қарау барысында 31.05.2021ж. хатпен кедендік тексеру (бұдан әрі – қосымша тексеру) тағайындалды.
Қосымша тексерудің қорытындысы бойынша кеден органы 10.08.2021ж. кедендік тексеру актісін (бұдан әрі – қосымша тексеру актісі) шығарды.
Кеден органы ұсынылған құжаттар мен мәліметтерді, сондай – ақ жобалау-сметалық құжаттаманы зерделеу және салыстыру барысында «Н» компаниясы ТД-ның жекелеген тауар позицияларын қоспағанда, жылжымайтын мүлік объектісін салу кезінде бухгалтерлік құжаттамаға сәйкес кіріске алынғанын және пайдаланылғанын анықтады.
Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 20.12.2017ж. шешіміне сәйкес № 88 «Еркін кеден аймағының кедендік рәсімін қолданудың кейбір мәселелері туралыә (бұдан әрі – ЕЭК №88 шешімі) №1 қосымшаның тізбесі бойынша тауарларды өзге тұтыну жағдайлары анықталған, онда АЭА аумағында қызметті жүзеге асыру (жүргізу) туралы келісімді (шартты) (АЭА-дағы қызмет шарттары туралы шартты, инвестициялық декларацияны, кәсіпкерлік бағдарламаны) іске асыру мақсатында АЭА-ның аумағында жылжымайтын мүлік объектілерін құру кезінде АЭА резиденті (қатысушысы, субъектісі) жүзеге асыратын ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларды және (немесе) ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлардан, мұндай объектілердің ажырамас және ажырамас бөлігі болады. Мұндай жағдайда, егер құру кезінде пайдаланылған жылжымайтын мүлік объектілері пайдалануға берілсе және Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің заңнамасына сәйкес АЭА резидентіне (қатысушысына, субъектісіне) меншік құқығымен тіркелсе, мұндай тауарлар тұтынылған болып есептеледі.
«Н» компаниясы, техникалық қадағалау, авторлық қадағалау және бас мердігер қол қойған 29.06.2018ж. объектіні пайдалануға қабылдау актісіне сәйкес ЕКА кедендік рәсімі бойынша орналастырылған тауарлар жылжымайтын мүлік объектісін салу кезінде пайдаланылғаны жөн.
Кодекстің 287-бабының 4-тармағына сәйкес тұлға АЭА резиденті (қатысушысы, субъектісі) мәртебесін жоғалтқан кезде ЕКА кедендік рәсімінің қолданылуы, кедендік транзиттің кедендік рәсімін қоспағанда, ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған, осы баптың 5, 6, 8 және 9-тармақтарын ескере отырып, ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлардан дайындалған (алынған) тауарларды Кодексте көзделген кедендік рәсімдермен орналастырумен аяқталады не осы баптың 10 және 13-тармақтарына сәйкес кедендік рәсімдерге орналастырусыз аяқталады.
АЭА шартына сәйкес міндеттемені орындауға және 29.06.2018ж. объектіні пайдалануға қабылдау актісіне қол қоюға байланысты «Н» компаниясы 31.12.2018ж. АЭА резиденті мәртебесін жоғалтты.
ЕЭК-тің № 88 шешіміне №1 қосымшада көзделген жағдайларда еркін кедендік аймақтың кедендік рәсімінің қолданылуы аумағында АЭА құрылған Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттің кеден органының шешімі бойынша аяқталады. Еркін кеден аймағының кедендік рәсімінің қолданылуын аяқтау үшін кеден органына еркін кеден аймағының кедендік рәсімінің қолданылуын аяқтау туралы өтініш беріледі.
Кодекстің 287-бабының 10-тармағына сәйкес еркін кедендік аймақтың кедендік рәсімінің қолданылуы осы баптың 12 және 13-тармақтарында көзделген жағдайларда тауарларды кедендік рәсімдерге орналастырмай аяқталады, онда 13-тармақта АЭА аумағында қызметті жүзеге асыру туралы келісімнің (шарттың) қолданылу мерзімінің аяқталуына және осы Келісімнің талаптарын орындауға байланысты тұлға АЭА резиденті (қатысушысы, субъектісі) мәртебесін жоғалтқан жағдайда, АЭА аумағында тауарларға қатысты еркін кедендік аймақтың кедендік рәсімінің қолданылуы осы, еркін кедендік аймақтың кедендік рәсіміне орналастырылған және АЭА аумағында жылжымайтын мүлік объектілерін құру үшін пайдаланылған және осындай жылжымайтын мүлік объектілерінің құрамдас бөлігі болып табылатын тауарлар болып табылатын тауарлар уәкілетті орган айқындаған тәртіппен көрсетілген тауарларды кедендік рәсімдерге орналастырмай аяқталады.
2018 жылғы қыркүйектен бастап 2019 жылғы маусымға дейінгі кезеңде ЕКА-ны аяқтау қағидаларына сәйкес «Н» компаниясы жылжымайтын мүлік объектісін салу барысында пайдаланылған және тұтынылған тауарларға қатысты ЕКА-ның кедендік рәсімін кедендік рәсімдерге орналастырмай аяқтау туралы бірнеше рет өтініш берді.
ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларға қатысты ЕКА кедендік рәсімінің қолданылуы ЕКА кедендік рәсімінің қолданысын «Н» компаниясының, кеден органының және АЭА басқарушы компаниясының ЕКА кедендік рәсімінің қолданысын аяқтау туралы актіге бірлесіп қол қою арқылы ЕКА аяқтау қағидаларына сәйкес аяқталды.
Кодекстің 288-бабына сәйкес еркін кедендік аймақтың кедендік рәсімімен орналастырылатын (орналастырылған) шетелдік тауарларға қатысты кедендік әкелу баждарын, салықтарды, арнайы, демпингке қарсы, өтемақы баждарын төлеу бойынша міндеттің туындау және тоқтатылу жағдайлары, оларды төлеу және есептеу мерзімдері көзделген. Бұл ретте осы бапта жылжымайтын мүлік объектісін салу кезінде тұтынылған ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған шетелдік тауарларға қатысты кедендік баждар мен салықтарды төлеу жөніндегі міндет көзделмеген.
Кодекстің және ЕКА кедендік рәсімін аяқтау қағидаларының жоғарыда баяндалған нормаларын ескере отырып, кеден органы ЕКА-ны аяқтау туралы акт дұрыс жасалмаған жағдайда, атап айтқанда ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлардың 34 ТД-дан және барлық тауарлардың 7 ТД-дан бөлігін көрсетпеу бөлігінде кедендік әкелу баждары мен ҚҚС-ты есептеу жөніндегі кеден заңнамасының нормаларын келтірмеген.
Осылайша, 10.08.2021ж. қосымша кедендік тексеру нәтижелері бойынша ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған, оның ішінде ЕКА-ны аяқтау туралы актіде көрсетілмеген барлық тауарлар 3 ТД-дан ресімделген жекелеген тауарларды қоспағанда, көп қабатты тұрғын үй кешенін салу кезінде «Н» компаниясымен кіріске алынғаны және тұтынылғаны анықталды.
Решением Апелляционной комиссии результаты таможенной проверки по начислению таможенных платежей и налогов в отношении товаров, потребленных на территории СЭЗ при строительстве многоэтажного жилого комплекса, признаны неправомерными, а по отдельным товарам, оформленным по 3-м ДТ, признаны правомерными.
Апелляциялық комиссияның шешімімен көп қабатты тұрғын үй кешенін салу кезінде АЭА аумағында тұтынылған тауарларға қатысты кедендік төлемдер мен салықтарды есептеу бойынша кедендік тексеру нәтижелері заңсыз деп танылды, ал 3 ТД-дан ресімделген жекелеген тауарлар бойынша заңды деп танылды.