Кедендік даулар
Заңды тұлға
Тауарлардың кедендік құны
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «Н» компаниясынан ҚҚС есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы тауарлардың кедендік құны – «пісте» мәлімдемесінің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 8 276,3 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«Н» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, «Н» компаниясы қызметінің негізгі түрі тамақ өнімдерінің, сусындардың және темекі бұйымдарының мамандандырылмаған көтерме саудасы болып табылатын шағын кәсіпкерлік субъектісі болып табылатынын хабарлайды.
«Н» компаниясы тексеру жүргізу барысында кедендік құны неғұрлым төмен және растаушы кедендік құжаттар мен мәліметтерсіз әкелінетін тауарларға кедендік тазарту өндірісіне қатысты бұзушылық жасалғанын түсіндіреді. Атап айтқанда, тексеруші орган «Н» компаниясы «пісте» тауарларына - 1 кг үшін 1,49 және 1 АҚШ долларына КҚИ қолдана отырып, тексерілетін тауардың кедендік құнын төмендетіп жіберді деген негізсіз қорытындыға келді.
«Н» компаниясы тексеру жүргізу кезінде тексеруші орган әкелінетін тауардың кедендік құнын айқындаудың тиісті әдісін қолданудың негізділігін және алдыңғы әдіске сәйкес келмеу шарттарын қамтамасыз етуі тиіс деп есептейді.
Қарастырылып отырған жағдайда «Н» компаниясы «пісте» тауарын әкелу кезіндегі кедендік декларацияда кедендік құнды анықтаудың 1 - ші әдісін қолданды, яғни әкелінетін тауарлармен жасалған мәміле құны бойынша.
Кеден органы 12.06.2020ж. және 01.06.2020ж. ТД ресімделген тауарларға қатысты кедендік құнды айқындаудың 2-ші әдісін қолданды, бұл ретте 1-ші әдісті қолдану үшін жеткілікті негіздер болды.
«Н» компаниясының пікірі бойынша Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 20.12.2012ж. № 283 шешімімен (бұдан әрі – ЕЭК № 283 шешімі) бекітілген әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша тауарлардың кедендік құнын айқындау әдісін (1-әдіс) қолдану қағидаларының 3-тармағына сәйкес негізгі шарт сатып алынған тауардың құнын растау мән-жайы болып табылады.
Тексеру барысында «Н» компаниясы сатып алынған тауардың құнын растайтын құжаттарды, атап айтқанда инвойс, сатушы - компанияның прайс-парағын, коносаментті ұсынды.
«Н» компаниясы әкелінетін тауардың құнын айқындау үшін негіз ретінде басқа декларацияларда көрсетілген құнды қолдана отырып, тексеруші орган онымен жасалған мәміле негізінде әкелінетін тауардың құнын дұрыс анықтауға мүмкіндік беретін құжаттардың болуын елемейтінін бекітеді. Осылайша, кеден органы «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі - Кодекс) 66-бабының ережелерін, сондай-ақ ЕЭК №283 шешімін бұзды.
Сондай-ақ, «Н» компаниясы Иран Ислам Республикасымен сауда қатынастарында белгілі бір іскерлік тәжірибе қалыптасқанын, оның ішінде Қазақстан Республикасындағы Сыртқы экономикалық қызметтің қатысушысы болып табылатын бірде-бір заңды тұлғада немесе жеке кәсіпкерде Иранмен тікелей келісім-шарттар мен төлемдер жоқ екенін атап өтті. Бұл жағдай банктердің аталған мемлекетпен келісім-шарттарды тіркемеуіне, келісім-шарттың есептік нөмірін бермеуіне және Иранмен валюталық операцияларды жүргізбеуіне байланысты.
Осыған байланысты, кедендік тазарту кезінде СЭҚ барлық қатысушылары бірдей құжаттар пакетін ұсынады: СМР, коносамент, теміржол жүкқұжаты, инвойс, қаптама парағы, сертификаттар.
Тексеруші орган «Н» компаниясының пікірі бойынша жол берген келесі маңызды бұзушылық - Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 30.10.2012ж. № 202 шешімімен бекітілген бірдей тауарлармен жасалған мәміле құны бойынша (2-әдіс) және біртекті тауарлармен жасалған құн бойынша (3-әдіс) тауарлардың кедендік құнын айқындау әдістерін қолдану қағидаларын сақтамау.
Талдаудың негізгі компоненттері коммерциялық деңгей, кедендік декларациялар бойынша әкелінетін тауардың саны, сату шарттарын салыстыру, тауарды жеткізу, жеңілдіктердің болуы, әкелінетін тауардың мерзімі, маусымдылығы болып табылады, яғни барлығы жеке-жеке жүргізілуі тиіс. Әкелінетін тауар құнының неғұрлым төмен болуы фактісінің өзі сомаларды қосымша есептеу үшін негіз бола алмайды.
Алайда, барлық кедендік декларациялар бойынша тексеру актісінде СЭҚ қатысушысына тауардың неғұрлым жоғары кедендік құнын қолдануды егжей-тегжейлі талдау және негіздеу жоқ.
Тексеру актісінде кеден органының ақпараттық жүйесінде әкелінетін тауардың неғұрлым жоғары кедендік құнының болу фактісі ғана анық белгіленген, бұл ретте сомаларды қосымша есептеудің негіздемесі жоқ.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде, «Н» компаниясы кеден органы шығарған 09.06.2021ж. тексеру нәтижелері туралы хабарламаны заңсыз деп тануды және оның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодекстің 89-бабына сәйкес кеден органдары мен төлеушілердің талаптары бойынша талап қою мерзімі үш жылды құрайды.
Кодекстің 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына Кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны көзделген.
Қаралып отырған жағдайда, «Н» компаниясы Ираннан тауарларды келесі ТД бойынша әкелуді жүзеге асырды:
– 01.06.2020ж. бастап - СЭҚ ТН коды бойынша мәлімделген ұзын пісте және қуырылған тұздалған ұзын пісте – 0802 51 000 0;
– 12.06.2020ж. бастап - СЭҚ ТН коды бойынша мәлімделген пісте - 0802 51 000 0, СЭҚ ТН коды бойынша мәлімделген пісте ядролары – 0802 52 000 0.
«Н» компаниясы ішкі тұтыну үшін шығарудың кедендік рәсімі бойынша осы тауарларды декларациялау кезінде кедендік құн әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдіспен айқындалды (1-әдіс), онда 01.06.2020ж. ТД бойынша ресімделген пісте үшін кедендік құнның мөлшері 1 кг үшін 1 АҚШ долларын құрады, ал 12.06.2020ж. ТД бойынша ресімделген пісте үшін 1 кг үшін 1,49 АҚШ долларын құрады.
Кейіннен тауарларды шығарғаннан кейін кеден органы кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша анықтау әдісі өзгертілді және кедендік құн мөлшері ұлғайтылды.
«Н» компаниясы мен кеден органы ұсынған құжаттарды зерделеу кезінде мыналар анықталды.
Кеден органының ақпараттық жүйесінде қамтылған Қазақстан Республикасының аумағына әкелінген тауарлардың баға ақпаратына кеден органы жүргізген талдау «Н» компаниясы ТД-да декларациялаған тауарлардың мәлімделген кедендік құнындағы СЭҚ-қа өзге қатысушылар мәлімдеген ұқсас тауарлардың кедендік құнымен салыстырғанда елеулі айырмашылықтарды көрсетті.
Жоғарыда көрсетілген ТД бойынша ресімделген тауарлардың кедендік құны туралы «Н» компаниясы мәлімдеген мәліметтерді растау үшін кеден органы мынадай құжаттарды ұсыну жөнінде талап жіберді.
- әкелінетін тауарларды өндірушінің прайс - парақтары, оның коммерциялық ұсыныстары;
- инвойс;
- кедендік құнды растайтын банктік құжаттар;
- жөнелтуші елдің экспорттық декларациясы;
- ақша аударуға өтініш;
- келісім-шарт (сатып алу-сату шарты).
«Н» компаниясы 31.03.2021ж. хатымен тауарларға арналған декларацияларды, прайс - парақтарды, инвойстарды, тауарлардың шығу тегі туралы сертификаттарды, коносаменттерді және кіріс жүкқұжаттарын ұсынды.
Бұл ретте «Н» компаниясы жөнелтуші елдің экспорттық декларацияларын және сатушыға тауар үшін төлемді растайтын құжаттарды ұсынған жоқ.
Бұдан басқа, «Н» компаниясы шағымда импортталған тауар үшін төлемнің қалай жүргізілгенін түсіндірмейді. Тауар үшін төлемді растау мақсатында «Н» компаниясы шағымға Иран компанияларымен өзара есеп айырысу және өзара қарым-қатынас туралы құжаттарды (өзара есеп айырысуларды салыстыру актісі, келісім-шарттар және т.б.) қоса берген жоқ.
01.06.2020ж. ТД бойынша пісте декларациялау кезінде 20 – бағанда жеткізу шартымен – CFR Ақтау көрсетілген.
2010 Инкотермске сәйкес, CFR – «қымбат және жүк» («құн және жүк») сатушы тауарды кеме бортына жеткізетінін немесе осылайша жеткізілген тауарды жеткізетінін білдіреді. Тауардың жоғалу немесе бүліну тәуекелі тауар кеме бортында болған кезде өтеді. Сатушы шарт жасасуға және тауарды аталған межелі портқа дейін жеткізу үшін қажетті барлық шығыстар мен жалдау ақысын төлеуге міндетті.
Сонымен бірге, тауарға ілеспе құжаттардың ешқайсысында пісте тауарын жеткізу қандай шарттарда жүзеге асырылатыны көрсетілмеген. Бұл ретте тауарды жеткізуге келісім-шарт ұсынылмаған. Бұдан басқа, инвойс пен прайс -парақта 1 кг үшін тауардың бағасы бірдей, тауардың беру орны көрсетпеген.
Осылайша, «Н» компаниясы ұсынған құжаттардан импортталған тауарды жеткізу шартын, сондай-ақ тауарды тасымалдау бойынша көлік шығыстарын (сатып алушы немесе сатушы) кім көтергенін және жөнелту пунктінен Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына келу орнына дейін Тасымалдау бойынша шығыстарды тауардың құнына кіргізгенін анықтау мүмкін емес.
Кодекстің 65-бабының 10-тармағына сәйкес тауарлардың кедендік құны және оны айқындауға қатысты мәліметтер дұрыс, саны жағынан айқындалатын және құжатпен расталған ақпаратқа негізделуге тиіс.
Кодекстің 67-бабының 1-тармағына сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құнын олармен жасалған мәміле құны бойынша айқындау кезінде осы тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын бағаға қосымша есепке жазулар, оның ішінде әкелінетін тауарларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына келу орнына дейін тасымалдауға (тасымалдауға) арналған шығыстар қосылады.
Кодекстің 67-бабының 3-тармағында аталған баптың 1-тармағында көрсетілген әкелінетін тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын бағаға қосымша есептеулер дұрыс, саны айқындалған және құжатпен расталған ақпарат негізінде жүргізіледі деп айқындалған. Мұндай ақпарат болмаған кезде әкелінетін тауарлармен жасалатын мәміле құны жөніндегі әдіс (1-әдіс) қолданылмайды.
Инвойста CFR AKTAU – KAZAKHSTAN жеткізу шарты көрсетілгеннен басқа, 12.06.2020ж. ТД бойынша ресімделген тауарлар бойынша да осындай жағдай қалыптасты, бірақ инвойс пен прайс - парақтағы баға бірдей.
Прайс-парақта жеткізу шарты көрсетілмеген, осыған байланысты 1 кг үшін тауардың бағасы қай жерден белгіленгенін анықтау мүмкін емес.
Кодекстің 66-бабының 3-тармағында сатып алушы тікелей сатушыға немесе өзге тұлғаға сатушының пайдасына жүзеге асырған немесе жүзеге асыруға жататын осы тауарлар үшін барлық төлемдердің жалпы сомасы әкелінетін тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын баға болып табылады деп көзделген. Бұл ретте төлемдер Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған кез келген нысанда тікелей немесе жанама жүзеге асырылуы мүмкін.
Осылайша, шағымға қоса берілген кеден заңнамасының жоғарыда көрсетілген нормаларын назарға ала отырып, жоғарыда көрсетілген кедендік декларацияларда «Н» компаниясы мәлімдеген тауардың кедендік құнын растамайды, осыған байланысты әкелінетін тауарлардың кедендік құнын әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдіспен айқындау мүмкін емес (1-әдіс).
Бағаланатын тауарлардың кедендік құнын айқындау үшін қолайлы баға ақпаратын анықтау мақсатында ақпараттық дерекқорды мынадай ТД бағандары бойынша сұрыптау жүргізілді: тауардың шығарылған елі (Иран), тауарды жіберген ел (Иран), бағыты (ИМ), тауардың СЭҚ ТН бойынша коды, тауардың атауы, кедендік құнды айқындау әдісінің коды (әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша), кедендік құнды түзету белгісінің коды (КҚ қабылданды).
Кедендік құнды айқындау үшін тексеруші тұлға ТД деректер базасын талдау нәтижелері бойынша бірдей тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті қолдана отырып, барлық сипаттамалар бойынша неғұрлым қолайлы тауарларды бағалық ақпарат көзі ретінде пайдаланды (2-әдіс).
Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкету үшін сатылған және бағаланатын тауарлар сияқты сол немесе оған сәйкес уақыт кезеңінде Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінген «пісте» тауары бойынша қолда бар бағалық ақпаратқа сәйкес, бірақ бағаланатын тауарларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелгенге дейін күнтізбелік тоқсан күннен ерте емес уақытта «пісте» тауарының құны 1 кг үшін 5 АҚШ долларынан бастап және одан жоғары түрленеді.
Жоғарыда көрсетілген мән-жайларды ескере отырып, кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша ҚҚС есептеу заңды болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен тауарлардың кедендік құнын айқындау бойынша кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.