Кедендік алымдар
Заңды тұлға
Тауарлардың кедендік құны
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «С» компаниясынан кедендік баж бен ҚҚС есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы фирмалық атауды, ноу-хауды және бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланғаны үшін роялтиді кедендік құнға енгізу мәселелері бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 24 716,6 мың теңгеге тексеру нәтижелері туралы хабарлама шығарылды.
«С» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
«С» компаниясы тауарларды сатып алу құнының 3,5% мөлшеріндегі фирмалық атауды, ноу-хауды және бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланғаны үшін роялти кедендік құнға енгізілмеуі тиіс деп санайды, өйткені олар кедендік құнға енгізу үшін негіз болып табылатын өлшемдерді орындамайды:
- аталған зияткерлік меншік объектілері тауарларға жатпайды, өйткені олар тауарларды өндіру кезінде пайдаланылмайды және тауарларда жоқ;
- көрсетілген зияткерлік меншік объектілері тауарларды жеткізумен байланысты емес «С» компаниясының бизнес процестерін ұйымдастыру мақсатында «С» компаниясына беріледі;
- әкелінетін тауарларға тек тауар белгісі ғана жатады (тауарларды сатып алу құнының 1,5%), өзге объектілерді пайдалану құқығы бөлек есептеледі (тауарларды сатып алу құнының 3,5%);
- фирмалық атауды, ноу-хауды және бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланғаны үшін тауарларды сатып алу құнының 3,5% мөлшерінде роялти төлеу әкелінетін тауарларды сатудың шарты болып табылмайды, бұл «С» компаниясының әкімшілік-шаруашылық қызметінің шарттарымен расталады;
- коммерциялық белгілеуді, бағдарламалық қамтамасыз етуді және ноу-хауды пайдалану құқығы үшін роялти төлеу кезінде тауарлардың кедендік құнына енгізу үшін негіздердің жоқ екенін куәландыратын ДКҰ ұсынымдары;
– Еуразиялық экономикалық комиссияның 15.11.2016ж. №20 «Әкелінетін тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын бағаға зияткерлік меншік объектілерін пайдаланғаны үшін лицензиялық және өзге де осыған ұқсас төлемдерді қосу туралы ереже туралы» ұсынымы (бұдан әрі-ЕЭК-тің №20 ұсынымы), бұл коммерциялық белгілеуді, бағдарламалық қамтамасыз етуді және ноу-хауды пайдалану құқығы үшін роялти төлеу кезінде тауарлардың кедендік құнына қосуға негіз жоқ екенін;
- Ресей Федерациясындағы ұқсас мәселелер бойынша сот практикасы;
- ЕЭК №20 ұсынымына толықтырулар жобасы.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі - Кодекс) 67-бабы 1-тармағының 7) тармақшасына сәйкес – Кодекс әкелінетін тауарлардың кедендік құнын олармен мәміле құны бойынша айқындау кезінде әкелінетін тауарларға қатысты және Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкету үшін әкелінетін тауарларды сату шарты ретінде сатып алушы тікелей немесе жанама өндірген немесе жүргізуге тиіс роялтиді, патенттер, тауар белгілері, авторлық құқықтарды қоса алғанда, осы тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын бағаға қосымша есепке жазулар, оның ішінде лицензиялық және зияткерлік меншік объектілерін пайдаланғаны үшін өзге де осындай төлемдер қосылады, осы тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге тиіс бағаға енгізілмеген мөлшерде.
Осыған ұқсас ережелер Еуразиялық экономикалық одақ Кеден кодексінің (бұдан әрі – ЕАЭО КК) 40-бабы 1-тармағының 7-тармақшасында қамтылған
«С» компаниясының пікірінше, роялтиді кедендік құнға енгізу мәселесі Еуразиялық экономикалық одақ пен Қазақстан Республикасының кеден заңнамасымен нақты реттелген. Атап айтқанда, кеден заңнамасы роялти болған кезде екі Шартты бір мезгілде орындаған кезде (жоғарыда көрсетілген Алып тастау қолданылмаған жағдайда) роялтиді тауарлардың кедендік құнына қосуды міндеттейді:
- әкелінетін тауарларға жатады және
- сатып алушы әкелінетін тауарларды сату шарты ретінде тікелей немесе жанама төлеген немесе төлеуге тиіс.
Фирмалық атауды, ноу - хауды және бағдарламалық қамтылымды пайдаланғаны үшін лицензиялық төлемдер әкелінетін тауарларға жатпайды, өйткені «С» компаниясы (Пайдаланушы) мен құқық иеленуші арасында жасалған шарттың 3.1 және 3.2-баптарына сәйкес коммерциялық белгілеуді, ноу-хауды және бағдарламалық қамтылымды пайдалану құқықтарын бергені үшін сыйақы ретінде соңғысы құқық иесіне тауарларды сатып алу құнының 3,5% - ын төлейді.
Тауар белгілерін пайдалануға құқық бергені үшін сыйақы ретінде «С» компаниясы құқық иесіне тауарларды сатып алу құнының 1,5% төлейді.
«С» компаниясы зияткерлік меншіктің көрсетілген объектілерінен әкелінетін тауарларға тек тауар белгісі, коммерциялық белгі, ноу-хау жатады және бағдарламалық қамтамасыз ету тауарларды жасау кезінде пайдаланылмайды, тиісінше тауарлардың кедендік құнына енгізілуге жатпайды деп пайымдайды.
Осылайша, «С» компаниясы «S» және «T» компанияларымен жеткізу шарты ретінде фирмалық атауды, ноу – хауды және бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланғаны үшін лицензиялық төлемдерді төлеуді көздемейтін «S» дүкендерінде сату үшін дайын бұйымдарды жеткізуге жеткізу шартын (бұдан әрі - жеткізу туралы шарт) жасасты.
Шарттың және жеткізу туралы шарттардың мазмұнынан «С» компаниясының фирмалық атауды, ноу-хауды және бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланғаны үшін лицензиялық төлемдерді төлемей бағаланатын (әкелінетін) тауарларды сатып алу мүмкіндігі болмағаны жөн. Сондай-ақ, бұл құжаттарда «С» компаниясы фирмалық атауды, ноу-хауды және бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланғаны үшін төлемеген жағдайда жеткізу шарттарын бұзу туралы ереже жоқ.
Сондай-ақ, «С» компаниясы бағдарламалық қамтамасыз ету мен ноу-хауды «С» компаниясы ғана емес, басқа брендтердің тауарларын сататын өзге үлестес компаниялар да пайдаланатынын хабарлайды.
«С» компаниясы позициясының заңдылығы уәкілетті органның хатымен расталады, оған сәйкес егер тауар белгісін пайдаланғаны үшін 5% мөлшеріндегі роялтидің жалпы сомасынан 1,5% ғана төленсе, онда тауарлардың кедендік құнына 1,5% қосылады.
Тауарлардың сатып алу құнынан роялти есептеу роялтиді кедендік құнға енгізу үшін негіз болып табылмайды. Фирмалық атауды, ноу-хауды және бағдарламалық қамтылымды пайдаланғаны үшін Роялти зияткерлік меншік объектілерін пайдалану кезеңі үшін біржолғы төлеммен емес, мерзімді негізде төленеді. Роялти мөлшері белгіленбеген, тауарлардың сатып алу құнынан есептеледі және Қазақстан Республикасының аумағында сатылған тауардың санына байланысты болады.
Осыған байланысты, кеден органының осы зияткерлік меншік объектілерін енгізу туралы ұстанымы негізсіз болып табылады және 1994 жылғы тарифтер мен сауда жөніндегі Бас келісімнің VII бабын қолдану жөніндегі келісімнің 8-бабына қайшы келеді.
ДКҰ Кедендік бағалау жөніндегі техникалық комитетінің 25.1-түсіндірмесіне сәйкес лицензиялық төлемдерді кедендік құнға жатқызу үшін мыналарды ескеру қажет:
- лицензиялық төлемдер бағаланатын әкелінетін тауарларға жата ма (1-шарт);
- лицензиялық төлемдерді төлеу бағаланатын әкелінетін тауарларды сатудың шарты болып табыла ма (2-шарт).
Коммерциялық белгілеуді, бағдарламалық қамтамасыз етуді және ноу-хауды пайдалану «С» компаниясы дүкендерінің қызметін ұйымдастырумен тікелей байланысты. Тауарларды «С» компаниясы тауар белгісін қоспағанда, зияткерлік меншікті пайдалануға байланысты қандай да бір шарттарды және/немесе шектеулерді ескермей өткізетінін ескере отырып, тиісінше 1-шарт орындалмайды.
Сондай-ақ, «С» компаниясы сыртқы экономикалық келісімшарттардың ережелерінде лицензиялық төлемдерді төлеуге қатысты талаптар жоқ екенін және шарттарда лицензиялық төлемдердің төленбеуіне байланысты жеткізу шарттарына сәйкес тауарларды жеткізуді шектейтін немесе тыйым салатын ережелер жоқ екенін хабарлайды. Бұдан басқа, бұл құжаттарда сатып алушы (лицензиат) лицензиялық төлемдерді төлемеген жағдайда оларды бұзу туралы ереже жоқ.
Осылайша, коммерциялық белгілеуді, ноу-хауды және бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланғаны үшін лицензиялық төлемдерді төлеу әкелінетін тауарларды сатудың шарты болып табылмайды, өйткені тауарларды жеткізу және сатып алу пайдаланушының өз қызметін жүзеге асыру кезінде жоғарыда көрсетілген лицензиялық төлемдерді құқық иесіне төлеуіне немесе төлеуіне байланысты болмайды, тиісінше 2-шарт орындалмайды.
Бұл ретте «С» компаниясы әкелінетін тауарлардың кедендік құнын айқындау мәселелері бойынша шешімдер шығарған кезде кеден органы ЕЭК-тің №20 ұсынымын назарға алуға тиіс және оның уәжделмеген ауытқуына жол беруге болмайды деп есептейді.
Ресей Федерациясындағы ұқсас фактілер бойынша сот практикасы коммерциялық белгілеуді, ноу-хауды және бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану құқығы үшін роялтиді кедендік құнға қосудың негізсіздігін көрсетеді. Осыған байланысты, «С» компаниясы ЕАЭО – ға мүше басқа елде бірдей мәселе бойынша қалыптасқан сот практикасын Қазақстан Республикасының кеден органдары қабылдамауы мүмкін емес және құқық қолдану практикасында ескерілуге тиіс деп пайымдайды.
Коммерциялық белгілеуді, ноу-хауды және бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану құқығы үшін роялтиді кедендік құнға енгізу мәселесі бойынша кеден органдарының дұрыс келмегенін №20 ЕЭК ұсынымына толықтырулар жобасы куәландырады, онда шағымда көрсетілген дауға ұқсас жағдай (№2 мысал) келтіріледі, соның негізінде ноу-хау мен бағдарламалық қамтамасыз етудің әкелінетін тауарлармен байланысы болмайды және оларды пайдаланғаны үшін төлемдер оларды әкелінетін тауарлардың кедендік құнына енгізу объектісі ретінде қаралмайды.
Сондай-ақ, «С» компаниясы Еуропалық одақтың кедендік бағалау бойынша басшылықты ұсынды, оған сәйкес болу елінің аумағында бизнесті ұйымдастыруға және жүргізуге байланысты тауарларды тікелей өндіру мен әкелуден бөлінген қосалқы функциялар кедендік құнға кірмейді.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде, «С» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Қаралып отырған жағдайда құқық иеленуші мен «С» компаниясы (Пайдаланушы) арасында шарт жасалды.
Құқық иесі «S» дүкендерін сипаттайтын құқықтар кешенін иеленетін және беретін тұлға ретінде және пайдаланушыға «S» сауда маркасымен дүкендер желісін басқарудан тұратын коммерциялық қызметті жүзеге асыру үшін құқықтар кешені қажет екенін назарға ала отырып, осы Шартты жасасты.
Шарт талаптарына сәйкес құқықтар кешені шарт бойынша берілуге жататын және коммерциялық белгілеуді, тауар белгілерін, ноу-хауды және бағдарламалық қамтамасыз етуді қамтитын пайдалану құқығын білдіреді.
Тауарларды сатып алу құны «S» және «T» жеткізушілері пайдаланушыға қойған шоттарға сәйкес «S»дүкендерінде тұтынушыларға қайта сату үшін пайдаланушы сатып алған тауардың жалпы құнын білдіреді.
Коммерциялық белгілеуді пайдаланғаны үшін құқықтарды бергені үшін сыйақы ретінде пайдаланушы құқық иеленушіге тауарларды сатып алу құнының 3,5% мөлшеріндегі соманы және тауар белгілерін пайдалану құқығы үшін тауарларды сатып алу құнының 1,5% мөлшеріндегі соманы төлейді.
Шарт талаптарынан коммерциялық белгілеу коммерциялық белгілеудің көмегімен пайдаланушының кәсіпорнын дараландырумен, коммерциялық белгілеудің туынды нысандарын және әлемнің басқа елдеріндегі «S» дүкендерінде пайдаланылатын коммерциялық белгілеудің типтік қаріп түрлері мен логотиптерінің форматтарын пайдаланумен шектеледі.
Ноу-хауды пайдалану барлық «S» дүкендерінде бірыңғай және дәйекті Имидж мен стандарттарды сақтаумен және пайдаланушының экономикалық және ұйымдастырушылық шешімдерін іске асыруда ноу-хауды қолданумен шектеледі.
Бағдарламалық жасақтама пайдаланушының сатуды, жеңілдіктерді, жылжытуды және қайтару операцияларын басқару саласындағы коммерциялық мақсаттары үшін қолданылады.
«С» компаниясы «S» компаниясымен жасасқан Жеткізу шартына сәйкес «С» компаниясы киім заттары мен керек-жарақтарды, сондай-ақ «S» компаниясы өндіретін немесе ол үшін жасалатын кез келген өзге де өнімді қабылдайды және төлейді. Шарттың бағалау (жоспарланған) жалпы сомасы он миллиард теңгені құрайды.
Сондай-ақ «С» компаниясы «T» компаниясымен жеткізу шартын жасасқан, оның шарттары бойынша «С» компаниясы аяқ киім заттарын және керек-жарақтарды, сондай-ақ «T» компаниясы өндіретін немесе ол үшін шығарылатын кез келген өзге де өнімді қабылдайды және төлейді.
Сонымен бірге, «С» компаниясына қатысты кедендік тексеру жүргізілгенге дейін кеден органы тауарларды шығарғаннан кейін басталған кедендік, өзге де құжаттарға және (немесе) мәліметтерге тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша «С» компаниясы франшиза туралы шарт шеңберінде төленуге жататын коммерциялық белгілеуді, ноу-хауды және бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланғаны үшін роялтидің кедендік құнына енгізілмегені анықталды.
Осыған байланысты, кеден органы кедендік декларацияға қатысты кедендік, өзге де құжаттарға және (немесе) мәліметтерге, кедендік декларацияда мәлімделген мәліметтерді растайтын құжаттарға, кедендік декларацияда мәлімделген және (немесе) Мемлекеттік кірістер органдарына ұсынылған, тауарлар шығарылғаннан кейін басталған құжаттарда қамтылған мәліметтерге тексеру жүргізу нәтижелері туралы хабарлама шығарды және 7 857, 9 мың теңге мөлшерінде кедендік төлемдер мен салықтар есептелді.
Бұдан әрі кеден органы кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша «С» компаниясы шарт шеңберінде тауарларды сатып алу құнының 5% мөлшерінде құқық иесіне лицензиялық төлемдерді жүзеге асырғаны анықталды, бұл бухгалтерлік мәліметтермен, өзара есеп айырысу актілерімен және ақша қаражатының қозғалысымен расталады.
ЕЭК №20 ұсынысымен лицензиялық төлемдер әкелінетін тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын бағаға енгізілмеген және бағаланатын (әкелінетін) тауарларды төлеуге арналған шоттан бөлек төленген жағдайда, лицензиялық төлемдерді осы тауарлардың кедендік құнына енгізу қажеттілігі туралы мәселені шешу кезінде мынадай түйінді факторларды назарға алу керек деп айқындалған:
- лицензиялық төлемдер бағаланатын (әкелінетін) тауарларға жата ма;
- лицензиялық төлемдерді төлеу бағаланатын (әкелінетін тауарларды) сату шарты болып табыла ма.
Шартқа және тауарларды жеткізу шарттарына сәйкес объект «S» бренді болып табылады.
Келісім-шарт бойынша құқық иесі компанияға «S» брендін бүкіл әлем бойынша бірыңғай ұсыну мақсатында қызмет жүргізу тәжірибесіне қатысты коммерциялық ақпаратты, оның ішінде тұжырымдама, дүкеннің дизайны мен интерьері, стиль және формат түрінде береді.
Шарттың 3.1-тармағына сәйкес «С» компаниясы құқық иесіне импортталатын тауарларды сатып алу құнының 3,5% мөлшеріндегі соманы төлейді.
Жоғарыда көрсетілген шарттың 9.3-тармағында осы Шарт пайдаланушыдан құқық иеленушінің атына төлемдердің түсуі тоқтатыла тұрған жағдайда қолданылуын тоқтатады деп көзделген.
Сондай-ақ тауарларды жеткізу шарттарына сәйкес «С» компаниясы «S» компаниясы өндіретін немесе ол үшін өндіретін тауарларды қабылдайды және төлейді.
Бұдан басқа, «С» компаниясы және құқық иеленуші негізгі қызметі тауарларды (киім, аяқ киім, аксессуарлар, үй тоқыма бұйымдары) өткізу және бөлшек сауда болып табылатын топқа кіретін компаниялар болып табылады.
Демек, құқықтар кешенін пайдалануды ұсыну үшін төлем әкелінетін тауарларға жатады және бағаланатын әкелінетін тауарларды сатудың шарты болып табылады және тиісінше тауарлардың кедендік құнына енгізуге жатады.
Фирмалық атауды, ноу-хауды және бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланғаны үшін тауарлардың кедендік құнына роялти енгізудің заңдылығы «С» компаниясының кедендік декларацияға қатысты кедендік, өзге де құжаттарды және (немесе) мәліметтерді, кедендік декларацияда мәлімделген мәліметтерді растайтын құжаттарды, кедендік декларацияда мәлімделген және (немесе) тауарлар шығарылғаннан кейін басталған Мемлекеттік кірістер органдарына ұсынылған құжаттарда қамтылған мәліметтерді тексеру жүргізу нәтижелері туралы хабарламаға шағым жасау нәтижелері бойынша шығарылған соттардың шешімдерімен расталады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен фирмалық атауды, ноу-хауды және бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланғаны үшін роялтиді кедендік құнға енгізу бойынша кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.