Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «К» Компаниясынан кедендік баж бен ҚҚС есептеу туралы аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) бұзушылықтарын жою туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы тауарлардың – «панельдер (стеллаждар)» кедендік құны мәлімдемесінің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 687,8 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«К» Компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, «К» Компаниясы «P» компаниясымен (Испания) 28.01.2015ж. жасалған келісім-шарт шеңберінде 7.1-тармағымен керамикалық плиткалар мен аксессуарларды жеткізуге болатындығын түсіндіреді, келісім-шартта сатушының жарнама материалдарын (каталогтар, тауарлардың үлгілері, экспозициялар және т.б.) ұсынуы көзделген. Атауы мен ассортименті инвойстарда көрсетіледі.
Жарнамалық материалдар өтеусіз негізде жеткізілді, тиісінше, кедендік декларациялау кезінде 6-әдіс инвойсқа сәйкес әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдіс негізінде кедендік құнды анықтау әдісі жарияланды, онда құны EXW жеткізу шарттарын ескере отырып, кедендік мақсаттар үшін көрсетілген.
Тауарлардың құнын дұрыс емес декларациялау фактісін қоса отырып, кеден органы тексеру актісінде ақпарат көзі ретінде декларациялардың нөмірлері мен құнын тексеру актісіне есептегі-қосымшадағы нұсқаудан басқа, тауардың құнын салыстыру және талдау үшін қандай да бір нақты деректерді келтірмейді.
«К» Компаниясы кеден органы резервтік әдісті өз еркімен пайдаланды деп пайымдайды, өйткені тексеру актісінде мәлімделген кедендік құнды қайта есептеу жүргізілген тауар туралы салыстырмалы талдау нәтижелері, олардың сипаттамалары мен тауар мақсатының шамамен сәйкестігі, жеткізу шарттары және т.б. көрсетілмеген, яғни қосымша есептелген сомаларды төлеу бойынша талаптың заңдылығын дәлелдейтін есептеудің құжаттық негіздемесі ұсынылмаған.
«К» Компаниясы тексеру актісінде инвойс + тауарды өтеусіз жеткізу кезіндегі қосымша шығыстар негізінде кедендік құнды анықтаудың 6 (резервтік) әдісінің мәлімдемесін жоққа шығаратын Кодекс баптарының нормалары көрсетілмегенін көрсетеді.
Тексеру актісінің мәтінінде 2,5 парақта 2 ДТ бойынша тауарлардың барлық тізбесі көрсетілген жағдайдағыдай, тексеру актісіне «К» Компаниясының жауабы 1,5 парақта қайта басылған. Жауапқа сәйкес тауар (экспозитор) тегін жеткізілді, оның негізгі мақсаты тауарлар үлгілерінің көрме стендін ұйымдастыру және олардың саудасын ілгерілету болып табылады. Бұл түсіндіріледі атап өтілді тауардың құны көрсетілген кеден мақсаттары үшін ғана.
Кеден органы сұратқан мәліметтердің бір бөлігіне «К» Компаниясы қандай да бір ақпаратты бере алмады, өйткені ол «К» Компаниясының құзыретінен тыс.
«К» Компаниясы бағаланатын тауарлар әкелінгенге дейін (17.06.2020ж.) 90 күнтізбелік күннен астам ресімделген 28.08.2019ж. және 19.09.2019ж. ТД пайдаланылған мәліметтер бағаланатын тауарларға қатысты ақпарат көзі ретінде қолданыла алмайды және тиісінше 17.06.2020ж. 2 ТД бойынша ресімделген тауарлар бойынша кедендік баж бен ҚҚС есептеу заңсыз болып табылады деп есептейді.
Баяндалғанның негізінде, «К» Компаниясы 687,8 теңге төлеу міндеттемесімен бұзушылықтарды жою туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 89-бабына сәйкес, кеден органдары мен төлеушілердің талаптары бойынша талап қою мерзімі тауарларды кедендік декларациялау мен шығару аяқталған күннен бастап есептелетін 3 жылды құрайды.
Кодекстің 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны көзделген.
Қаралып отырған жағдайда «К» Компаниясы «P» компаниясымен (Испания) жасалған 28.01.2015ж. келісімшарттың және «V» компаниясымен (Испания) жасалған 21.02.2014ж. келісімшарттың негізінде 17.06.2020ж. 2 ТД бойынша ішкі тұтыну үшін шығарудың кедендік рәсімімен және СЭҚ ТН кодының мәлімдемесімен «панельдер (стеллаждар)» - тауарларын әкелуді жүзеге асырды – 9403 20 800 9, «- басқа металл жиһаз: - басқа: - - - басқа».
Осы тауарларды кедендік декларациялау кезінде «К» Компаниясының кедендік құны тиісінше 26.05.2020ж. инвойстарда көрсетілген бағалар негізінде резервтік әдіс (6-әдіс) бойынша айқындалған:
- 17.06.2020ж. ДТ бойынша нетто салмағы 1 138 кг құрайды, тауарлардың бағасы – 262,3 Еуро, статистикалық құны – 297,29 АҚШ доллары (0,26 $/кг);
- 17.06.2020ж. ДТ бойынша нетто салмағы – 372 кг, тауарлардың бағасы – 202,32 Еуро, статистикалық құны – 293,41 АҚШ доллары (0,79 $/кг).
Сонымен бірге, жоғарыда аталған инвойстардағы бағалар тек кедендік мақсаттар үшін көрсетілгенін және үлгілердің коммерциялық құны жоқ екенін (сату үшін емес) атап өткен жөн.
Жоғарыда көрсетілген келісімшарттардың 4.1-тармақтарда тауарға ақы төлеу көрсетілген инвойстарда көрсетілген шарттарда жүзеге асырылатыны көзделген, атап айтқанда:
- жөнелтілген күннен бастап 90 күнтізбелік күн төлемді кейінге қалдыру;
- төлемнен босату (тегін үлгілер).
Бұдан басқа, инвойстардағы бағалар EXW жеткізу шарттарында көрсетілген, яғни жеткізу шарттарына сәйкес сатушы тауарды жеткізуді жүзеге асырады және сатып алушының қарамағына өз үй-жайларында немесе келісілген жерде (кәсіпорында, қоймада және т.б.) ұсынады. Яғни тауарларды беру орнынан (Испания) межелі пунктіне (Қазақстан) дейін тасымалдау бойынша көліктік шығыстарды «К» Компаниясы көтереді.
«К» Компаниясы кеден органына Испания-Қазақстан бағыты бойынша халықаралық жүк тасымалдау қызметтерін көрсеткені үшін «I» компаниясы ұсынған шот-фактураны ұсынады. Бұл ретте осы халықаралық тасымалдауда шоғырландырылған жүкті тасымалдау жүзеге асырылғанын және «панельдер (стеллаждар)» тауары үшін көлік шығыстары жеке бөлінбегенін атап өткен жөн.
Жоғарыда көрсетілген мәліметтер мен құжаттардан тауарлардың кедендік құнын «К» Компаниясы көлік шығыстарының сомасын қоспай, 26.05.2020ж. инвойстарда көрсетілген тауардың бағасы туралы ақпараттың негізі ретінде пайдалана отырып, әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша (1-әдіс) әдісті икемді қолдану жолымен резервтік әдіс (6-әдіс) бойынша айқындағаны келіп түседі.
Кодекстің 67-бабы 1-тармағының 4) тармақшасында әкелінетін тауарлардың кедендік құнын олармен жасалған мәміле құны бойынша айқындау кезінде осы тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын бағаға әкелінетін тауарларды осындай тауарлар ЕАЭО кедендік аумағына келетін жерге дейін тасымалдауға (тасымалдауға) арналған шығыстар қосылады деп көзделген.
Кодекстің 67-бабының 3-тармағына сәйкес Кодекстің 67-бабының 1-тармағында көрсетілген әкелінетін тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын бағаға қосымша есепке жазулар дұрыс, саны айқындалған және құжатпен расталған ақпарат негізінде жүргізіледі. Мұндай ақпарат болмаған кезде әкелінетін тауарлармен жасалатын мәміле құны жөніндегі әдіс (1-әдіс) қолданылмайды.
«Панельдер (стеллаждар)» - әкелінген тауарларды тасымалдау (тасымалдау) жөніндегі шығыстар туралы дұрыс ақпараттың болмауын және осы шығыстардың кедендік құнға енгізілмеуін ескере отырып, «К» Компаниясы әкелінген тауарлардың кедендік құнының шамасын дұрыс айқындамады.
Бұдан әрі тауарларды шығарғаннан кейін кеден органы кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша кедендік құн мөлшері ұлғайтылды, онда ақпарат көзі ретінде 28.08.2019ж. (6,75$/кг) және 19.09.2019ж. (2,47 $/кг) ТД бойынша ресімделген тауарларға мәліметтер пайдаланылды.
Сонымен бірге, ақпарат көзі ретінде пайдаланылған тауардың кедендік құнының мөлшерін айқындау кезінде 1 кг үшін бағаны есептеу тауарлардың атаулары мен олардың мақсаттары бойынша құнын бөлмей, СЭҚ ТН-ның бір коды бойынша жіктелген барлық тауарлардың жиынтық құны негізге алына отырып жүргізілді.
Осылайша, баға ақпаратының көзі ретінде № 1 тауар бойынша мәліметтер пайдаланылды (сауда стеллажы, доңғалақтардағы тіреу-ілгіш, аксессуарларға арналған тіреу, көзілдіріктерге арналған тіреу, таныстыру үстелі), 28.08.2019ж. ДТ бойынша ресімделген СЭҚ ТН – 9403 20 800 9 бір кодының мәлімдемесімен, шыққан елі - Германия. 1 кг үшін бағаны есептеу тауарлардың барлық атауларының жиынтық құны мен салмағынан жүргізілді, ол 6,75 АҚШ долларын құрады.
Сондай - ақ бағалық ақпарат көзі ретінде 19.09.2019ж.ТД бойынша ресімделген № 2 тауар (дискілерді сақтауға арналған жеке стеллаж) бойынша мәліметтер пайдаланылды, шыққан елі - Венгрия. 1 кг үшін кедендік құнның мөлшері 2,47 АҚШ долларын құрады.
Қарастырылып отырған жағдайда бағаланатын тауарлар – «панельдер (стеллаждар)» керамикалық плиткалардың үлгілерін көрсетуге арналған, ал ақпарат көзінде сөрелер дискілерді сақтауға арналған. Тауарлардың шыққан елі сәйкес келмейді.
Кедендік құнды анықтау үшін бағалық ақпарат көздерін қолдану бойынша жоғарыда баяндалған мән-жайларды ескере отырып, тексеруші тұлға резервтік әдісті (6-әдіс) қолдану жөніндегі шарттарды бұза отырып, тауарларды таңдауды қате жүзеге асырды және бағалық ақпарат ретінде пайдалану үшін 1 кг үшін баға есебін дұрыс жүргізбеді.
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 06.08.2019ж. шешімімен бекітілген тауарлардың кедендік құнын айқындау кезінде резервтік әдісті (6-әдіс) қолдану қағидаларына сәйкес №138, резервтік әдіс (6 – әдіс) бойынша тауарлардың кедендік құны Еуразиялық экономикалық одақ Кеден кодексінің (бұдан әрі - ЕАЭО Кодексі) 5-тарауының қағидаттары мен ережелерімен үйлесімді ақылға қонымды тәсілдерді пайдалану арқылы ЕАЭО кедендік аумағында бар мәліметтер негізінде айқындалады және оны айқындау кезінде тауарлардың кедендік құнын айқындаудың алдыңғы әдістерін қолдану кезінде ақылға қонымды икемділікке жол беріледі.
Қандай да бір әдісті икемді қолдану туралы шешім әрбір нақты жағдайда, бұл ЕАЭО Кодексінің 45-бабы 5-тармағының ережелеріне қайшы келмеген жағдайда, ЕАЭО Кодексі 5-тарауының тиісті бабының талаптарына неғұрлым толық жауап беретін қолда бар ақпарат негізінде қабылдануға тиіс.
Бұл ретте тексеру актісінде 28.08.2019ж. және 19.09.2019ж. ТД - да көрсетілген мәліметтер негізінде кедендік құнды айқындаудың алдыңғы әдістерін пайдалану кезінде резервтік әдістің икемділігі неден көрінгені көрсетілмеген.
Бұдан басқа, тексеру актісінде бірдей/біртекті тауарларға бағалар ауқымын көрсете отырып, салыстырмалы талдау нәтижелері көрсетілмеген. Аталған бағалардың болмауына байланысты Кодекстің 72-бабы 5-тармағының екі баламалы құнның неғұрлым жоғарысын кедендік мақсаттар үшін қолданбау туралы талаптары сақталғанын анықтау мүмкін емес.
Осылайша, кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік әкелу бажын және ҚҚС есептеу 1кг үшін бағаның дұрыс есептелмеуіне және баға ақпаратының көзі ретінде тауарлардың дұрыс таңдалмауына байланысты заңсыз болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік құнның мөлшерін анықтау бойынша кедендік тексеру нәтижелері заңсыз деп танылды.