Кедендік даулар
Заңды тұлға
Тауарларды жіктеу
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «R» компаниясынан кедендік баж бен ҚҚС есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) бұзушылықтарын жою туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы тауарды жіктеудің дұрыстығы – «газоблок зауытын өндіру бойынша жабдық желісі» мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді және жалпы сомасы 130 606,7 мың теңгеге хабарлама шығарды.
«R» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, «R» компаниясы 2016 жылы 2015 жылғы келісімшарт негізінде «газоблок зауытын өндіру бойынша жабдық желісі» (бұдан әрі – жабдық) - тауары кеден қоймасының кедендік рәсіміне орналастырылғанын түсіндіреді.
Жабдықтың қалған жиынтығы келгеннен кейін 3 ТД-мен ішкі тұтыну үшін шығарудың кедендік рәсіміне орналастырумен (ИМ-40) кедендік ресімдеу жүргізілді.
«R» компаниясы жабдық келісімшартқа №2 қосымшаға сәйкес импортталды және кедендік ресімдеу сәтінде Еуразиялық экономикалық одақтың сыртқы экономикалық қызметінің бірыңғай тауар номенклатурасының (бұдан әрі - ЕАЭО СЭҚ ТН) коды бойынша жіктелді– 8474 80 908 0.
«Арнайы инвестициялық келісімшартты жасасу және бұзу қағидалары мен шарттарын бекіту туралы» нұсқаулыққа сәйкес Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің Инвестициялар комитеті ЕАЭО СЭҚ ТН коды бойынша мәселелерді жоғары тұрған кеден органымен келісті.
Сондай-ақ, «R» компаниясы 2016 жылы кеден органы бірнеше рет тексерулер жүргізгенін, «R» компаниясының атына сұрау салулар жолданғанын, оларға жабдықтар бойынша барлық қажетті ақпарат: 2016 жылғы инвестициялық келісімшарт, Жабдықтың техникалық негіздемесі, толық техникалық сипаттамасы, мақсаты мен жинақтылығы ұсынылғанын хабарлайды.
«R» компаниясы құжаттар қалмады және кеден органының талаптарына ақпаратты интернет ресурстардан алуға тура келді деп атап өтті.
Бұдан басқа, 2021 жылғы наурызда «R» компаниясы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Инвестициялар комитетіне жоғары тұрған кеден органымен ЕАЭО СЭҚ ТН тауар кодын келісуге қатысты ақпарат беру туралы сұрау салу жіберді – 8474 80 908 0.
Аталған сауалға Инвестициялар жөніндегі комитет жоғары тұрған кеден органының 2016 жылғы ЕАЭО СЭҚ ТН кодының сәйкестігіне қатысты хатын берді.
Кедендік тексеру барысында кеден органы тауарға ілеспе құжаттары бар 3 ТД-ны тексерді.
Кедендік тексеру нәтижелері бойынша кеден органы ЕАЭО СЭҚ ТН – 847490 900 0 кодын өзгерте отырып және тауарларды әртүрлі тауар позицияларына жатқыза отырып, тауарларды сыныптау туралы шешім шығарды, бұл тауарлар жабдық жиынтығына кірмейтіндей.
Бұл ретте кеден органы тауарларды сыныптау бойынша шешімдер шығарған кезде ЕАЭО СЭҚ ТН түсініктеме берудің негізгі қағидаларын (бұдан әрі – ТНҚ), «жинақталмаған немесе бөлшектелген түрде ұсынылған тауарлар» 2(а) ережесін қолданбаған.
Бұдан басқа, кеден органы ЕАЭО СЭҚ ТН XVI бөлімінің ескертпелері мен жалпы ережелерін бұза отырып, сондай-ақ ТНҚ бұза отырып, жабдық компоненттерінің жиынтықтылығы, саны зерттелмеген.
Сонымен бірге, «Қазақстан Республикасындағы кеден ісі туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі - кеден ісі туралы Кодекс) 78-бабы 2-тармағы бірінші бөлігінің 2) тармақшасында көрсетілген жағдайда тауарлардың коды өзгерген кезде кеден органы қайта қараған тауарларды сыныптау жөніндегі шешімді қабылдаған күн кедендік баждар мен салықтарды төлеудің басталу мерзімі болып есептеледі. Алайда кеден органы ТД-ны тіркеу күнін негізге ала отырып, кедендік баждардың, алымдардың және салықтардың есебін жүргізеді.
Сондай – ақ, «R» компаниясы жабдықты кедендік ресімдеу сәтінде қосылған құн салығын (бұдан әрі - ҚҚС) төлеу есепке жатқызу әдісімен жүргізілгенін хабарлайды.
Бұл ретте тексеру актісінде кеден органы тауарлар кодының өзгеруіне байланысты ҚҚС төлеу 12% ставка бойынша жалпы белгіленген тәртіппен жүргізілетінін хабарлайды.
«R» компаниясы бұл тұжырыммен келіспейді, өйткені кедендік ресімдеу 2016 жылы жүргізілген және «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 7-бабына сәйкес кедендік операцияларды жасау және кедендік бақылауды жүргізу кезінде кедендік декларацияны немесе өзге де кедендік құжаттарды тіркеу күніне қолданылатын кедендік-тарифтік реттеу шаралары, тыйым салулар мен шектеулер, ішкі нарықты қорғау шаралары, Қазақстан Республикасының салық заңнамасы қолданылады.
«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы кодексінің 250-бабына сәйкес (2 ТД кедендік ресімдеу сәтінде қолданыста болған) «R» компаниясы жабдық өткізбеген, осыған байланысты бұзушылық жоқ.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодекстің 40-бабына сәйкес тауарларды сыныптау деп қаралатын тауарларды ЕАЭО СЭҚ ТН бойынша нақты тауар позицияларына, субпозицияларына және ішкі субпозицияларына кезең-кезеңімен жатқызу түсініледі.
Тауарларды жіктеу негізгі критерийлер негізінде жүзеге асырылады:
1) Өнім орындайтын функция;
2) тауар жасалған материал.
Бұл ретте тауарларды олардың өңделу дәрежесін ескере отырып, бөлімдерге, топтарға (оның ішінде тауарлық позицияларға, субпозицияларға ескертпелерді) ТНҚ мен ескертпелерді, сондай-ақ ерекше сыныптау мәселелерін түсіндіретін қосымша ескертпелерді қолдану негізінде тауарлық кіші субпозицияларға бір мәнді жатқызу қағидаты сақталады.
Тауарларды сыныптаудың дұрыстығын тексеруді кеден органы шығарғанға дейін де, шығарғаннан кейін де кедендік бақылау жүргізу шеңберінде жүзеге асырады.
Кеден одағы комиссиясының 28.01.2011ж. № 522 шешімімен бекітілген тауарларды сыныптау кезінде Кеден одағының сыртқы экономикалық қызметінің бірыңғай тауар номенклатурасын қолдану тәртібі туралы ережеде ТНҚ нақты тауарды қажетті деңгейде кодталған белгілі бір сыныптау топтамасына бір мәнді жатқызуды қамтамасыз етуге арналған деп айқындалған.
ТНҚ кез-келген өнімді жіктеуде біркелкі және дәйекті қолданылады.
Тауарларды кедендік декларациялау кезінде кеден ісі туралы Кодекс қолданылды.
Қаралып отырған жағдайда, «R» компаниясы «N» компаниясымен (ҚХР) (бұдан әрі – Инвестор) инвестицияларды жүзеге асыруға (газоблок өнімдерін шығаратын зауыт салу жөніндегі жобаны жүзеге асыру үшін ақша қаражатын беру) 2015 жылдан келісімшарт жасады.
Осы келісімшартты іске асыру шеңберінде «R» компаниясы газоблоктық өнім өндіру зауытын салу жобасын жүзеге асыру үшін жабдықтар жеткізуді жүзеге асырды.
3 ТД бойынша «R» компаниясы ЕАЭО СЭҚ ТН кодының мәлімдемесімен тауарларды – «жабдық бөліктерін» кедендік декларациялауды жүргізді – 8474 90 900 0 «топырақты, тасты, кенді немесе басқа да минералдық қазбаларды қатты (оның ішінде ұнтақ тәрізді немесе паста тәрізді) күйде сұрыптауға, елеуге, сепарациялауға, жууға, ұсақтауға, ұнтақтауға, араластыруға немесе араластыруға арналған жабдыққа арналған өзге де бөліктер; қатты минералды отынды, керамикалық құрамдарды, қатпаған цементті, гипс материалдарын немесе ұнтақ тәрізді немесе паста тәрізді күйдегі басқа да минералдық өнімдерді агломерациялауға, қалыптауға немесе құюға арналған жабдыққа арналған жабдық; құмнан құйма қалыптарды дайындауға арналған қалыптау машиналары» ретінде (кедендік әкелу бажы – 0%).
Кеден органының сұрау салуы шеңберінде «R» компаниясы 2020 жылғы хатпен және оған толықтырумен тауардың атауы, сипаттамасы және құны бөлінісінде жабдық бөліктерінің сипаттамасын ұсынды.
Тауарларды шығарғаннан кейінгі кедендік бақылау нәтижелері бойынша «R» компаниясы ұсынған құжаттар мен 2 ТД бойынша ресімделген 21 тауарға қатысты кеден органы мәліметтерінің негізінде әртүрлі тауарлық кіші субпозицияларға жатқыза отырып жіктеу туралы 21 шешім шығарылды.
«R» компаниясы мен кеден органы ұсынған құжаттар мен мәліметтерді зерделеп, мыналар анықталды.
Шағымда баяндалған дәлелдерге сәйкес, «R» компаниясы 1 ТД-мен кеден қоймасының кедендік рәсіміне орналастырумен жабдықтың бір бөлігін (партиясын) жеткізуді жүзеге асырғаны және жабдықтың қалған бөлігін (партиясын) жеткізгеннен кейін 3 ТД-мен «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсімі бойынша кедендік ресімдеуді жүргізгені жөн.
Бұл ретте «R» компаниясының бұл дәлелдері дәулетті емес, өйткені кеден қоймасының кедендік рәсіміне нетто салмағы – 261 790 кг, тауардың құны – 1 279,9 мың АҚШ доллары жабдықтың бір бөлігі (партиясы) орналастырылған және ЕАЭО СЭҚ ТН коды бойынша жіктелген– 8474 80 908 0.
Бұдан әрі жабдықтың осы бөлігін (партиясын) «R» компаниясы тауарлық кіші қосалқы позицияда сыныптау арқылы «ішкі тұтынуға арналған шығарылым» кедендік рәсімімен орналастырды – 8474 80 908 0 «топырақты, тасты, кенді немесе басқа да минералдық қазбаларды қатты (оның ішінде ұнтақ тәрізді немесе паста тәрізді) күйде сұрыптауға, елеуге, сепарациялауға, жууға, ұсақтауға, ұнтақтауға, араластыруға немесе араластыруға арналған өзге де жабдық; қатты минералды отынды, керамикалық құрамдарды, қатпаған цементті, гипс материалдарын немесе ұнтақ тәрізді немесе паста тәрізді күйдегі басқа да минералдық өнімдерді агломерациялауға, қалыптауға немесе құюға арналған жабдыққа арналған жабдық; құмнан құйма қалыптарды дайындауға арналған қалыптау машиналары» ретінде (кедендік әкелу бажы – 0%).
Кейінірек келіп түскен жабдықтың қалған бөлігін (партиясын) «R» компаниясы тауар ретінде ресімдеді – «газоблок зауытын өндіру бойынша жабдық желісінің бөліктері», «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсімімен 2 ТД-мен орналастырып, тауарлық кіші қосалқы позицияға жатқызылды– 8474 90 900 0 «топырақты, тасты, кенді немесе басқа да минералдық қазбаларды қатты (оның ішінде ұнтақ тәрізді немесе паста тәрізді) күйде сұрыптауға, елеуге, сепарациялауға, жууға, ұсақтауға, ұнтақтауға, араластыруға немесе араластыруға арналған жабдыққа арналған өзге де бөліктер; қатты минералды отынды, керамикалық құрамдарды, қатпаған цементті, гипс материалдарын немесе ұнтақ тәрізді немесе паста тәрізді күйдегі басқа да минералдық өнімдерді агломерациялауға, қалыптауға немесе құюға арналған жабдыққа арналған жабдық; құмнан құйма қалыптарды дайындауға арналған қалыптау машиналары» ретінде (кедендік әкелу бажы – 0%). Яғни, осы тауарларды декларациялау кезінде «R» компаниясы кеден қоймасының кедендік рәсіміне орналастырмай «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсімін жариялады.
Осылайша, кедендік ресімдеу кезіндегі жабдықтардың бөліктері (партиялары) ЕАЭО СЭҚ ТН әртүрлі кодтарымен сыныпталған - 8474 80 908 0 және 8474 90 900 0.
Бұл ретте, ЕАЭО СЭҚ ТН XVI бөліміне 4-ескертпеге сәйкес «Машиналар, жабдықтар және механизмдер; электр техникалық жабдық; олардың бөліктері;» егер машина (машиналар комбинациясын қоса алғанда) 84 немесе 85-топтың тауар позицияларының бірімен қамтылған, нақты айқындалған функцияны бірлесіп орындауға арналған жекелеген компоненттерден (олардың бөлек орналасқанына немесе құбырлармен, трансмиссиялық құрылғылармен, электр кабельдерімен немесе басқа құрылғылармен қосылғанына қарамастан) тұрса, онда ол осы белгілі бір функцияға сәйкес келетін тауар позициясында жіктеледі.
ЕАЭО СЭҚ ТН XVI бөліміне Жалпы ережелердің V тармағына сәйкес (құрастырылмаған машиналар) тасымалдауға ыңғайлы болу үшін көптеген машиналар мен құрылғылар құрастырылмаған түрде тасымалданады. Шын мәнінде, бұл жағдайда тауарлар бөлшектер жиынтығы болса да, олар бөліктерге қатысты жеке тауар позициясында емес, тиісті машина ретінде жіктеледі. Бұл аяқталған машинаның белгілері бар және бөлшектелген түрде ұсынылған аяқталмаған машиналарға да қатысты.
Бұл ретте, Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 08.01.2015ж. №9 бұйрығымен бекітілген белгіленген уақыт кезеңі ішінде өткізілетін жиналмаған немесе бөлшектелген түрдегі, оның ішінде жиынтықталмаған немесе жасалып бітпеген түрдегі тауарларды кедендік декларациялау және кедендік тазарту қағидаларының 5-тармағына сәйкес, ЕАЭО СЭҚ ТН бойынша бір сыныптау кодын көрсете отырып, жиналмаған немесе бөлшектелген түрдегі тауар құрауыштарын кедендік декларациялауды декларант немесе кеден өкілі жинақталмаған немесе бөлшектелген түрдегі тауарларға толық декларацияны кейіннен бере отырып, ЕАЭО кедендік шекарасы арқылы бір мезгілде өткізілетін жиналмаған немесе бөлшектелген түрдегі тауар құрауыштарына ТД беру жолымен мынадай шарттар сақталған кезде жүргізеді:
- мемлекеттік кіріс органы берген белгілі бір уақыт кезеңі ішінде әртүрлі тауар партияларымен өткізілуі болжанатын жинақталмаған түрдегі немесе бөлшектелген түрдегі тауарды сыныптау туралы шешімнің және белгіленген уақыт кезеңі ішінде өткізілетін жинақталмаған немесе бөлшектелген түрдегі тауарды декларациялауға аумақтық мемлекеттік кіріс органы берген рұқсаттың болуы;
- жиналмаған немесе бөлшектелген түрдегі, оның ішінде жиынтықталмаған немесе жасалып бітпеген түрдегі тауардың барлық құрауыштары рұқсаттың қолданылу мерзімі ішінде бір сыртқы сауда шарты (лизинг шартын қоса алғанда, келісімшарт) бойынша міндеттемелерді орындау шеңберінде бір алушының атына жеткізіледі.
Осылайша, «R» компаниясы жинақталмаған немесе бөлшектелген түрдегі, оның ішінде жиынтықталмаған немесе жасалып бітпеген түрдегі тауарларды кедендік тазарту шарттарын сақтамағаны жөн.
Сонымен бірге, «R» компаниясының кеден ісі туралы кодекстің 78-бабы 2-тармағы бірінші бөлігінің 2) тармақшасында көрсетілген жағдайда кеден органы қайта қараған тауарларды сыныптау жөніндегі шешімді қабылдаған күн кедендік баждар мен салықтарды төлеудің басталу мерзімі болып есептелетіні бөлігіндегі дәлелдері дұрыс емес, өйткені бұл норма тауарларды шығарғанға дейін кеден органының лауазымды адамы тауарларды қате сыныптау фактісін анықтаған кезде қолданылады. Бұл жағдайда тауарларды шығарғанға дейін кеден органының лауазымды адамы тауарларды жіктеу туралы шешім шығармады, тауарларды шығарғаннан кейін кеден органының тауарларды дұрыс жіктемеу фактісі анықталды.
Бұл ретте кеден ісі туралы кодекстің 315-бабына сәйкес декларантта ішкі тұтыну үшін шығарудың кедендік рәсімімен орналастырылатын тауарларға қатысты кедендік әкелу баждарын, салықтарды төлеу жөніндегі міндет кеден органы кедендік декларацияны тіркеген кезден бастап туындайды.
Бұдан басқа, «R» компаниясының кеден органының ЕАЭО СЭҚ ТН коды өзгертілген тауарларға қатысты ҚҚС сомасы 12% ставка бойынша жалпы белгіленген тәртіппен есептелгені туралы дәлелдері дәлелді емес.
Кеден органы ЕАЭО СЭҚ ТН коды бойынша сыныпталатын тауарларға қатысты кедендік төлемдер мен салықтардың сомаларын есептеу кезінде – 8428 39 900 9 және 8427 20 900 0, ҚҚС сомалары есептелмеді, өйткені тауарлардың осы кодтары Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 13.02.2015ж. № 93 бұйрығына сәйкес ҚҚС есепке жатқызу әдісімен төленетін импортталатын тауарлар тізбесінде бар.
Жоғарыда баяндалғанды ескере отырып, кедендік әкелу бажын, жабдықтың бөлшектері (лектері) тауарларының дұрыс жіктелмеуіне байланысты кедендік тексеру нәтижелері бойынша ҚҚС есептеу заңды болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен «газоблок зауытының өндірісі бойынша жабдық желісі» - тауардың дұрыс жіктелмеуіне байланысты кедендік әкелу бажын және ҚҚС есептеу бойынша кедендік тексеру нәтижелері заңды болып табылады.