Кедендік даулар
Заңды тұлға
Тауарлардың кедендік құны
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «А» компаниясынан кедендік баж бен ҚҚС есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) бұзушылықтарын жою туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы тауардың кедендік құны – «жаңа алмұрт» мәлімдемесінің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 299,8 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«А» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, «А» компаниясы кеден органының талабы шеңберінде бюджетке есептелген және төленген төлемдердің сомасын растайтын құжаттарды толық көлемде ұсынғанын түсіндіреді.
Кеден органының тауарларды жеткізуге байланысты қосымша есептеулерді кеден құнына енгізу мәніне құжаттарды тексеру кезінде тауарлардың кедендік құнын төмендету фактісі анықталды.
«J» компаниясымен жасалған келісім – шарт шеңберінде «А» компаниясы «жаңа алмұрт» тауарын сатып алады. «А» компаниясы кедендік декларациялау кезінде тауарлардың кедендік құны шот-фактурада көрсетілген фактуралық құнды негізге ала отырып, әкелінетін тауарлармен жасалған мәміле құны бойынша айқындалды (1-әдіс) және СРТ жеткізу шарты мәлімделді.
Кеден органының позициясына сәйкес келісімшартта жеткізу талаптарының болмауына байланысты кедендік құнға тауарларды жеткізуге байланысты кедендік төлемдер мен салықтардың қосымша есептеулері енгізілмеген.
Сонымен, ИНКОТЕРМС-ке сәйкес «СРТ» жеткізу шарты «жүк/тасымалдау төленді» дегенді білдіреді, оған сәйкес сатушы тауарды тағайындалған жерге дейін тасымалдау үшін өзі атаған тасымалдаушыға жеткізеді. Бұдан басқа, сатушы тауарды аталған межелі пунктке дейін тасымалдауға байланысты шығыстарды төлеуге міндетті.
Келісім-шартта да, шот-фактурада да сатушының тауарларды жеткізу пункті анықталмаған, тауарларды сатушыдан сатып алушыға қай жерде берілетінін нақты және сенімді анықтау мүмкін емес.
Сонымен қатар, кедендік тексеру барысында «А» компаниясы келісімшартқа «J» компаниясымен жасалған толықтырулар ұсынды, онда тиеу, буып-түю жұмыстары СРТ жеткізу шарттары бойынша құнға енгізілгені хабарланды.
Сондай-ақ, «А» компаниясы кеден органы 1 ДТ-да «J» компаниясын көрсеткенін және онымен жасалған келісімшарт дұрыс емес екенін атап өтеді, өйткені осы ДТ бойынша тауар «B» компаниясымен жасалған келісімшарт шеңберінде ресімделген және шот-фактура осы компаниямен қойылған.
«А» компаниясы шот-фактурада тауарларды жеткізу пункті көрсетілуі тиіс екендігі заңнамалық деңгейде айқындалмағанын, сондай-ақ кеден органы келісімшартқа ұсынылған құжаттарды елемегенін атап өтеді.
Бұдан басқа, ТД-ның біреуі бойынша қосымша тексеру жүргізу кезінде «А» компаниясы тиісті құжаттарды ұсынды, оның нәтижелері бойынша кеден органы мәлімделген кедендік құнды қабылдады. Сонымен қатар, «А» компаниясы бұл қосымша тексеру жарамсыз деп танылмағанын немесе бұзушылықпен жүргізілгенін атап өтті.
1 ТД-дан баға ақпаратының көзі ретінде ТД қолданылды (компаниямен ресімделді), ол бойынша басқа келісімшарт шеңберінде «жаңа піскен алмұрт» әкелінді, сондай-ақ тауардың сорты мен сапасы сәйкес келмейді.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде, «А» компаниясы бұзушылықтарды жою туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны белгіленген.
Қаралып отырған жағдайда «А» компаниясы «B» және «J» компанияларымен жасалған сатып алу-сату шарттары шеңберінде Бельгиядан «балғын алмұрт» тауары әкелінді.
«B» компаниясымен сатып алу-сату шарттының талаптарына сәйкес жеміс-көкөніс өнімдері «CPT2 немесе «FCA Belgium» шарттарымен жеткізіледі. Осы шартқа қосымша келісіммен өзгерістер енгізілді, оған сәйкес өнім «CPT» талаптарымен жеткізіледі.
«J» компаниясымен сатып алу-сату шартының талаптарына сүйене отырып, жеміс-көкөніс өнімдері «CPT» немесе «FCA» шарттарымен жеткізіледі. Осы шартқа қосымша келісіммен өзгерістер енгізілді, оған сәйкес өнім «CPT» талаптарымен жеткізіледі.
Тауарларды декларациялау «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсімі бойынша жүргізілді, әкелінген тауарлардың кедендік құнын декларант әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша айқындады (1 – әдіс), мұнда «жаңа піскен алмұрт» тауары бойынша кедендік құн мөлшері 0,72–0,78 АҚШ долларын/кг (сұрып пен сыныпқа байланысты) құрады.
Бұдан әрі кеден органы кедендік тексеруді тағайындады, оның шеңберінде кеден органы Кодекстің 417 және 426-баптарының негізінде «А» компаниясының атына құжаттарды және (немесе) мәліметтерді, оның ішінде келісім-шарттарды, 44 ТД бағанында көрсетілген тауарға ілеспе құжаттарды, сондай-ақ прайс-парақтарды, жөнелтуші елдің декларациясын, тасымалдауға (тасымалдауға) арналған шығыстарды, банк бойынша деректерді, өнім берушілермен салыстыру актілерін ұсыну бойынша талап жіберді.
Осы талап шеңберінде «А» компаниясы келісімшарттар, тауарға ілеспе құжаттар, прайс-парақтар, инвойстар, жеңілдік бойынша түсіндірме, жүк тасымалдау жөніндегі құжаттар және бухгалтерлік құжаттар ұсынды.
Осы талапқа қосымша «А» компаниясының кеден органы әкелінетін тауарларды тасымалдау (тасымалдау), оларды тиеу және түсіру туралы құжаттар мен мәліметтерді ұсыну туралы хат жолдады.
«А» компаниясы осы талапқа мынадай құжаттар ұсынылды: сатып алу-сату шарты, қосымша келісімдер, өнім берушілердің хаттары, сондай-ақ 11 ТД бойынша мәлімделген кедендік құн қабылданғаны, 4 ТД бойынша кедендік құнға түзету жүргізілгені хабарланды.
Келісім-шарттарда және шот-фактураларда тауарларды жеткізу шарттарын көрсеткен кезде тауардың межелі (жеткізу) орны болмауына байланысты кедендік тексеру нәтижелері бойынша кеден органы резервтік әдісті қолданды, онда баға ақпаратының көзі ретінде 0,79 АҚШ доллары/кг есебімен ТД қабылданды.
«А» компаниясы шағым материалдарына ұсынған хатқа сәйкес, «B» компаниясы тиеу және түсіру, буып-түю жұмыстары, көлік шығыстары «CPT Астана» жеткізу шарттары бойынша құнға енгізілгенін хабарлайды.
Сондай-ақ, «B» компаниясы «А» компаниясына жеткізілетін тауарларды тасымалдау, тиеу және түсіру бойынша құжаттарды ұсынудан бас тартатынын хабарлайды. Сатып алу-сату шартының талаптарына сәйкес көлік қызметтерінің құны, сондай-ақ тиеу және түсіру, буып-түю шығыстары «CPT Астана/Нұр-сұлтан» жеткізу шарттарында тауардың құнына енгізілген, кез келген ақпарат құпия және ішкі болып табылады.
«CPT Астана» жеткізу шарттарындағы құнға тиеу, түсіру және буып-түю жұмыстарын, көлік шығыстарын қосу туралы ұқсас ақпарат «J» компаниясының хатында бар.
Сонымен қатар, «А» компаниясы ұсынған «B» компаниясының хаттарына сәйкес кеден органының талабына толықтыру шеңберінде тиеу, түсіру және қаптау жұмыстары «CPT Астана» шарттары бойынша құнға енгізілді. Бұл ретте компания «А» компаниясына келісімшартты, төлем тапсырмаларын, сондай-ақ «А» компаниясының мекенжайына жөнелтуге, тасымалдауға байланысты көлік шығыстарын төлеу жөніндегі банктік құжаттарды ұсынудан бас тартты, өйткені бұл мәліметтер құпия, ішкі сипатта болады.
Мұндай ақпарат «А» компаниясы кеден органына ұсынған «J» компаниясының хаттарында да бар.
Осылайша, «А» компаниясы шағым материалдарына және кеден органына ұсынған «B» және «J» компанияларының хаттарында көлік шығыстары бөлігінде сәйкессіздіктер бар. Мәселен, кеден органына ұсынылған хаттарда тауардың құнына көлік шығыстарын енгізу туралы ақпарат жоқ, ал шағым материалдарына ұсынылған хаттарда бар.
ИНКОТЕРМС-2010 сәйкес СРТ жеткізу шарты «Фрахт/тасымалдау дейін төленді» деп аударылады, межелі орынның көрсетілген атауы сатушының тауарды межелі жерге дейін тасымалдау үшін өзі атаған тауарды тасымалдаушыға беретінін білдіреді.
CPT термині кез-келген көлік түрімен, соның ішінде аралас көлікпен тасымалдау кезінде қолданыла алады. «Тасымалдаушы» деген сөз тасымалдау шартының негізінде тауарды темір жол, автомобиль, әуе, теңіз және ішкі су көлігімен тасымалдауды қамтамасыз ету немесе ұйымдастыру міндеттемесін өзіне алатын кез келген тұлға немесе осы көлік түрлерінің комбинациясы деп түсініледі.
«Тауарларға арналған декларацияның нысаны және оны толтыру тәртібі туралы» Кеден одағы комиссиясының 20.05.2010ж. №257 шешіміне сәйкес 20 ТД бағанында жеткізу шарттарының жіктеуішіне сәйкес жеткізу шарттарының коды (жеткізу базисі) және географиялық пункттің (келісілген жеткізу орнының) атауы көрсетіледі.
Кодекстің 65-бабында тауарлардың кедендік құны және оны айқындауға қатысты мәліметтер дұрыс, саны жағынан айқындалатын және құжатпен расталған ақпаратқа негізделуге тиіс деп белгіленген.
Кодекстің 67-бабына сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құнын олармен жасалған мәміле құны бойынша айқындау кезінде осы тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын бағаға қосымша есепке жазулар, оның ішінде әкелінетін тауарларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына келу орнына дейін тасымалдауға (тасымалдауға) арналған шығыстар қосылады.
Сонымен бірге, «B» және «J» компанияларымен жасалған сатып алу-сату шарттарында тауарларды жеткізу орны жоқ, осыған байланысты кедендік құнға тасымалдау жөніндегі шығыстар енгізілгенін анықтау мүмкін емес. «А» компаниясы ұсынған көлік шығыстары бойынша жеткізушілердің хаттары растайтын құжаттар ретінде қабылданбайды, өйткені оларда көрсетілген мәліметтер бойынша сәйкессіздіктер бар.
Тексеру актісінің сипаттау бөлігінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау әдістерін дәйекті қолдану туралы түсініктемелер берді.
Егер әкелінетін тауарлардың кедендік құнын Кодекстің 66, 68 – 71-баптарына сәйкес айқындау мүмкін болмаған жағдайда, мұндай тауарлардың кедендік құны Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағында бар мәліметтер негізінде айқындалады.
Кодекстің 72 – бабына сәйкес пайдаланылатын тауарлардың кедендік құнын айқындау әдістері Кодекстің 66, 68-71-баптарында көзделгендегідей болып табылады, алайда осы бапқа сәйкес кедендік құнды айқындау кезінде оларды қолдану кезінде икемділікке жол беріледі.
Бағаланатын тауарлар бойынша бағалық ақпарат көзі ретінде резервтік әдіс бойынша кедендік құнды айқындау кезінде кеден органы кедендік құнның мөлшері 0,79 АҚШ долларын/кг құрайтын ТД қабылдады.
«Бірдей тауарлармен мәміле құны бойынша (2 – әдіс) және біртекті тауарлармен мәміле құны бойынша (3-әдіс) тауарлардың кедендік құнын айқындау әдістерін қолдану туралы» №202 шешімге сәйкес біртекті тауарлар-бұл барлық қатынастарда бірдей болып табылмайтын, бірақ ұқсас сипаттамалары бар және осындай материалдардан өндірілген, ұқсас құрауыштардан тұратын тауарлар, бұл оларға бағаланатын (әкелінетін) тауарлар сияқты функцияларды орындауға және олармен коммерциялық жағынан өзара алмастырылатын болуға мүмкіндік береді. Тауарлардың біртекті болып табылатындығын айқындау кезінде сапасы, беделі және тауар белгісінің болуы сияқты сипаттамалар ескеріледі.
Кодекстің 72-бабының жоғарыда көрсетілген нормаларын және 202 шешімді ескере отырып, резервтік әдісті баға ақпаратының көзі ретінде қолданған кезде сапасы мен сұрпы басқа тауарлардың құны қабылдануы мүмкін.
Осылайша, кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік әкелу бажын және ҚҚС есептеу заңды болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.