Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: жеке тұлға
Салық түрі: ЖТС
ҚР Қаржы Министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан жеке табыс салығын (ЖТС) есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға жеке кәсіпкердің "M" (бұдан әрі – "М" ЖК) апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2017 ж.бастап 31.12.2019 ж. аралығындағы кезеңде салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу мәселесі бойынша "М" ЖК тақырыптық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 70 117,0 мың теңге сомасында ЖТС, 21 606,1 мың теңге сомасында өсімпұл, 1,2 мың теңге сомасында ҚҚС және 0,1 мың теңге сомасында өсімпұл есептеу туралы хабарлама шығарылды.
"М" ЖК ЖТС есептеу бойынша салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
ЖТС есептеуге Қазақстан Республикасының "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Кодексінің (Салық кодексі) 242-бабын бұзу, атап айтқанда растайтын құжаттардың болмауы негіз болды.
"М" ЖК салық органының осы тұжырымымен келіспейді және тауарларды (жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді) және өзге де шығыстарды сатып алу бойынша растайтын құжаттардың болмауы шығыстарды шегерімдерден алып тастауға негіз болғанын атап көрсетеді. Шағымға тексеруге ұсынылмаған бастапқы құжаттардың барлық пакеті жиналды, атап айтқанда 5 шаруа қожалығынан 2017-2018 жылдарға сатып алынған тауар бойынша шот-фактуралар.
"М" ЖК дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Салық кодексінің 100-бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, салық салынатын кірісті айқындау кезінде шегерімге жатады.
Шегерімдерді салық төлеуші табыс алуға бағытталған оның қызметіне байланысты шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргізеді. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және ҚР Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстарын қоспағанда, осы шығыстар нақты жүргізілген салық кезеңінде шегерімге жатады.
Салық кодексінің 56-бабы 2-тармағына сәйкес салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетінін атап өту қажет. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Салық кодексінің 56-бабының 6-тармағында есептік құжаттама: бухгалтерлік құжаттаманы, салықтық нысандарды, салықтық есепке алу саясатын, салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын өзге де құжаттарды қамтиды деп айқындалған.
Осыған ұқсас нормалар Қазақстан Республикасының 25.12.2017 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Кодексінің (25.12.2017 ж. Салық кодексі) 190, 242-баптарында белгіленген.
"Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы" Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – бухгалтерлік есеп туралы Заң) 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында, сондай-ақ есеп саясатында регламенттелген дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және жинақтаудың ретке келтірілген жүйесін білдіреді.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп тіркелімдерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды. Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 6 және 4-баптарына сәйкес бухгалтерлік есеп жүйесіндегі операциялар мен оқиғалар бастапқы құжаттардың түпнұсқаларымен расталуға тиіс. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған кезде не олар тікелей аяқталғаннан кейін жасалуға тиіс.
Бұдан басқа, бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз және электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттарда басқаларымен қатар операцияның жасалуына (оқиғаны растауға) және оның дұрыс ресімделуіне жауапты адамдар лауазымдарының атауын, тегін, аты-жөнін және қолтаңбасын көрсету көзделген міндетті деректемелер болуға тиіс.
Осылайша, тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шығыстарды шегерімге жатқызу осы шығыстар кіріс алуға бағытталған жағдайда, операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркейтін бастапқы растайтын құжаттар болған кезде жүргізіледі. Бұл ретте бастапқы есепке алу құжаттамасын жүргізу бухгалтерлік есеп туралы Заңның, оның ішінде операцияның не оқиғаның жасалу фактісін тіркеу жөніндегі талаптарға сәйкес жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының 04.07.2003 ж. "Автомобиль көлігі туралы" Заңының (бұдан әрі - Автомобиль көлігі туралы Заң) 30-бабының 2 - тармағына сәйкес жүкті автомобильмен тасымалдау шартының жасалуы тауар-көлік жүкқұжатының (бұдан әрі-ТТН) жасалуымен расталатынын атап өту қажет.
Автомобиль көлігімен жүктерді тасымалдауды ұйымдастыру тәртібі, оларды тасымалдау кезінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі жалпы талаптар, сондай – ақ автомобиль көлігімен жүктерді тасымалдауға қатысушылардың өзара қарым-қатынастары Қазақстан Республикасы Үкіметінің 30.04.2015 жылғы №546 қаулысымен бекітілген Автомобиль көлігімен жүктерді тасымалдау қағидаларымен (бұдан әрі-қағидалар) регламенттеледі, бұл ретте жүктерді тасымалдау ТТН ресімделуі тиіс.
Ережеге сәйкес жүктерді тасымалдау ТТН-мен ресімделеді, ал үйіп (үйіп) тасымалданатын жүктердің кейбір түрлерін тасымалдау кезінде өлшеу актісімен немесе өлшеу актісімен ресімделуі мүмкін. Жүк жөнелтуші тасымалдаушыға негізгі тасымалдау құжаты болып табылатын және ол бойынша жүк жөнелтуші осы жүкті есептен шығаруды және оны жүк алушы кіріске алуды жүргізетін төрт данада жасалатын тасымалдауға ұсынылған ТТТ жүктерін ұсынады. Бұл ретте екінші данасын тасымалдаушы жүк алушыға тапсыратынын және алынған жүктерді кіріске алуға арналатынын атап өту қажет.
Осылайша, жүк алушының жүкті кіріске алуы тауар-көлік жүкқұжатының негізгі тасымалдау құжатына сәйкес жүргізіледі, ал жол парақтары тауар-көлік жүкқұжатымен бірге автокөлік құралының жұмысын есепке алу және есеп айырысуды жүзеге асыру үшін көрсеткіштерді айқындайды. Бұл ретте жол парағының жыртылмалы талоны тасымалдаушының жүк жөнелтушіге төлем талабының шотын ұсынуы үшін негіз болып табылады.
Салықтық тексеру нәтижелері бойынша растаушы құжаттардың болмауы себебінен 2017 жылға 502 000,0 мың теңге сомасында және 2018 жылға 100 100,0 мың теңге сомасында тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сатып алу бойынша шығыстар шегерімдерден алынып тасталды.
Бұл ретте, тексеру барысында ұсынылған 12.11.2020 ж. "М" ЖК түсіндірме жазбасына сәйкес шаруа қожалықтарынан күнбағыс қолма-қол ақшамен сатып алынды, кассалық чектер берілмеді, қойма үй-жайлары жоқ, сатып алынған күнбағыс ҚХР-ға экспортталды.
25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 179-бабы 2-тармағының 5) тармақшасына және 5-тармағына сәйкес шағымда шағым беруші тұлға өзінің талаптарын негіздейтін мән-жайлар және осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелер көрсетілуге тиіс.
Шағымға салық төлеуші (салық агенті) өз талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттар және іске қатысы бар өзге де құжаттар қоса беріледі.
Қаралатын жағдайда, "М" ЖК 25.12.2017 ж.Салық кодексінің осы нормасына сәйкес шағымға "А" ШҚ, "B" ШҚ, "С" ШҚ, "K" ШҚ, "D"ШҚ 5 шаруа қожалығы бойынша құжаттар (шот-фактуралар, ауылдық округ әкімдіктерінің анықтамалары, қолхаттар) қоса берілді.
Ұсынылған шот-фактуралар Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрінің 14.07.2000 ж. №712 бұйрығымен бекітілген нысан бойынша жасалғанын, оның күші Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрінің 09.04.2002 ж. №416 бұйрығымен жойылғанын атап өткен жөн.
Сондай–ақ, жоғарыда көрсетілген шаруа қожалықтары ұсынған шот-фактураларда тауарларды жөнелту тәсілі, Жеткізушінің есеп шоты, жеткізілетін тауарлардың (жұмыстардың, қызметтердің) межелі пункті, тауар-көлік жүкқұжаттары және т. б. көрсетілмеген.
Демек, жоғарыда аталған шаруа қожалықтарының шот–фактуралары Салық кодексі нормаларының талаптарын бұза отырып ресімделген.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20.12.2012 ж. №562 бұйрығына сәйкес сенімхат, берілген сенімхаттарды есепке алу журналы, қорларды басқа жаққа жіберу жүкқұжаты, қорлардың кіріс ордері, қорларды есепке алу карточкасы, орындалған жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) актісі бастапқы есепке алу құжаттары болып табылады. Осы бұйрықпен көрсетілген бастапқы есепке алу құжаттарының нысандары бекітілді.
Бухгалтерлік есепті жүргізу қағидаларына сәйкес активтерді алу кезінде субъектінің атынан әрекет ету құқығын ресімдеу үшін сенімхат қолданылады. Сенімхат ақша мен активтерді сақтағаны үшін толық материалдық жауапкершілік туралы жазбаша шарт жасалған адамдарға беріледі. Сенімхатқа субъектінің басшысы қол қояды және мөрмен расталады.
Бұл жағдайда, "М" ЖК 25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 179-бабын бұза отырып, шағымға қорларды тарапқа беруге арналған жүкқұжаттар, қорлардың кіріс ордері, қорларды есепке алу карточкасы, қорларды есептен шығару актілері, кассалық чектер және жоғарыда аталған шаруа қожалықтарымен өзара есеп айырысуды растайтын өзге де құжаттар қоса берілмеген.
Осылайша, шағымға "М" ЖК шығыстарды шегерімге жатқызудың негізділігін растайтын құжаттар қоса берілмегендіктен, салықтық тексеру нәтижелері бойынша ЖТС есептеу негізді болып табылады.
Апелляциялық комиссия отырысының қорытындысы бойынша шағымданған хабарламаны тексеру нәтижелері туралы өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.