Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: ПҚӨС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) "В" компаниясының аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) мұнай секторы ұйымдарынан (ПҚӨС) тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді, пайдалы қазбаларды өндіру салығын есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламасына апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы "В" компаниясына тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу мәселесі бойынша тақырыптық тексеру жүргізді, 01.01.2018 ж. - 31.12.2019 ж. аралығындағы кезең үшін ПҚӨС, оның нәтижелері бойынша 507 225,2 мың теңге сомасында тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді және 66 049,8 мың теңге өсімпұл, 1 155 148,5 мың теңге сомасында ПҚӨС және 196 мың теңге 123,5 мың теңге.
"В" компаниясы салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайды және бұл ретте мынадай дәлелдер келтіреді.
Шағымда "В" компаниясы "В" және "М"кен орындарындағы келісімшарттар бойынша көмірсутектерді өндіруді жүзеге асыратыны көрсетілген.
Келісімшарттар бойынша көмірсутектерді өндіру дамбаларды, төгу құрылыстарын, жүзу қондырғысын пайдалана отырып жүзеге асырылады және теңіз өндіру өлшемдеріне жауап береді, өйткені ол Каспий теңізінде теңіз объектілерін пайдалана отырып жүргізіледі және Каспий теңізінің балық ресурстарына әсер ету тұрғысынан уәкілетті органдармен келісіледі. Каспий теңізінің су басу аймағында жұмыс ашық теңізге қарағанда әлдеқайда күрделі және қымбат, өйткені климаттық жағдайларға байланысты қолданыстағы коммуникациялардың үнемі эрозиясы мен жойылуы орын алады. Сонымен қатар, теңіз платформасынан теңіз деңгейінде 0,1 метрден 2 метрге дейін жұмыс істеу үшін бүгінгі таңда әлемде алдағы 5 жылға арналған бір ғана Лотос қондырғысы бар.
Аталған кен орындары ҚР Үкіметінің 28.06.2018 ж. №389 қаулысымен бекітілген жер қойнауының стратегиялық учаскелерінің тізбесіне кіреді.
"В" компаниясы Салық кодексінің 766-бабына сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған баламалы салықты (ТСН) төлеуге көшкеннен кейін салық төлеушіде тарихи шығындарды өтеу бойынша (т.560), ПҚӨС бойынша (Т.590) төлем бойынша салық есептілігін төлеу және ұсыну бойынша міндеттеме тоқтатылады және ТСН бойынша (т.600) салық есептілігін төлеу және беру бойынша міндеттеме туындайды деп есептейді.
"В" компаниясы 2018-2019 жылдарға АНН төлеуге көшті, себебі жер қойнауын пайдалану бойынша операциялар жүзеге асырылатын келісімшарттық аумақ Каспий теңізінде орналасқан,
Шағымда салықтық тексеру барысында көмірсутектер саласындағы уәкілетті орган болып табылатын ҚР Энергетика министрлігінің (бұдан әрі - ҚР ЭМ) хаты назарға алынбағаны, онда "В" және "М" кен орындарында көмірсутектерді өндіру шарттары Салық кодексінің 766-бабының талаптарына сәйкес келетіні атап өтілді.
ҚР экология, геология және табиғи ресурстар Министрлігінің хатына сәйкес "В" және "М" кен орындары Каспий теңізінің толық суын барынша арттыру аймағында орналасқан.
Бұдан басқа, "Азаматтарға арналған үкімет "мемлекеттік корпорациясы" КЕАҚ-ның Каспий теңізінің жағалау жиегін су басу аймағының шекаралары, сондай-ақ "В" компаниясының келісімшарттық аумағындағы кен орындарының орналасу схемалары туралы ақпараты бойынша, "В" және "М" кен орындарынан келісімшарттар бойынша көмірсутектерді өндіру теңізден, яғни жағалау жиегінен тыс жүзеге асырылады.
"В" компаниясының пікірі бойынша салықтық тексерудің нәтижелері "В" компаниясы тексеруге берген уәкілетті органның жауабына қайшы келетін және дұрыс емес ақпаратты қамтитын уәкілетті органның жауабына негізделген.
Сондай-ақ шағымда Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы Конвенцияның 1-бабында (08.02.2019 ж.ҚР Заңымен ратификацияланған) "Каспий теңізі секторы"ұғымы енгізілгені көрсетілген. Осыған байланысты ҚР 10.12.2020 ж.Заңымен ҚР Салық кодексінің 766-бабының 1-тармағына "ҚР континенттік қайраңы" ұғымының орнына "Каспий теңізінің қазақстандық секторы"ұғымы енгізілді.
Салықтық тексеру актісінен көрініп тұрғандай, "В" компаниясы Салық кодексінің 766-бабының талаптарын бұза отырып, географиялық белгісі бойынша Аннаны қолданған. Осыған байланысты 2018-2019 жылдардағы салықтық тексеру нәтижелері бойынша келісімшарттар бойынша ПҚӨС және тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем есептелді.
Салық төлеушінің дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Салық кодексінің 766-бабының 1-тармағына сәйкес, Қазақстан Республикасының Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жасалған заңды тұлғалар-жер қойнауын пайдаланушылар тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемнің, ПҚӨС және үстеме пайда салығының орнына Анна қолдануға құқылы:
1) ҚР континенттік қайраңында көмірсутектерді өндіруге және (немесе) бірлескен барлауға және өндіруге арналған келісімшарт;
2) Тау-кендік бөлуде көрсетілген көмірсутектер шоғырларының жоғарғы нүктесінің тереңдігі бар кен орындары бойынша көмірсутектерді өндіруге және (немесе) барлауға және өндіруге арналған келісімшартта немесе тау-кендік бөлуде болмаған кезде көмірсутектерді өндіруге немесе барлауға және өндіруге арналған келісімшартта 4500 метрден аспайтын және тау-кендік бөлуде немесе тау-кендік бөлуде болмаған кезде көмірсутектерді өндіруге немесе барлауға және өндіруге арналған келісімшартта көрсетілген көмірсутектер шоғырларының төменгі нүктесінің Тереңдігі 5000 метр және одан
Бұл құқық өндіруге арналған келісімшарт жасалған күннен немесе бірлескен барлау мен өндіруге арналған келісімшарт бойынша өндіру кезеңі басталған күннен бастап жер қойнауын пайдалануға арналған тиісті келісімшарттың қолданылуы аяқталған күнге дейінгі кезеңде қолданылады және өзгертуге жатпайды.
Осы құқықты қолдану туралы хабарламаны салық төлеуші өндіруге арналған келісімшарт жасалған немесе бірлескен барлау мен өндіруге арналған келісімшарт бойынша өндіру кезеңі басталған күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірмей орналасқан жері бойынша салық органына жібереді.
Мұндай хабарлама болмаған жағдайда тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем, ПҚӨС және үстеме пайда салығы бойынша салық міндеттемесін орындау Салық кодексінің 84, 85 және 86-тарауларында айқындалған тәртіппен жүзеге асырылады.
Салық кодексінің 766-бабы 2-тармағына сәйкес 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап 2018 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған, осы баптың 1-тармағында көрсетілген келісімшарттар бойынша жер қойнауын пайдаланушылардың арнайы төлемдері мен салықтары бойынша салық міндеттемесін орындаудың баламалы тәртібін қолдану құқығы жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт қолданысының қалған бүкіл кезеңіне жүргізіледі және өзгертуге жатпайды, бұл туралы салық төлеуші 2018 жылғы 1 наурыздан кешіктірмей орналасқан жері бойынша салық органына хабарлама жібереді.
Осылайша, Салық кодексінің 766-бабының ережелеріне сәйкес: толығымен теңізде, кез келген тереңдікте; құрлықта, қатаң айқындалған тереңдікте (терең кен орындары) орналасқан кен орындары бойынша келісімшарттар жасасқан жер қойнауын пайдаланушы заңды тұлғалардың АНН қолдану құқығы бар.
Бұл жағдайда "В" компаниясы орналасқан жері бойынша салық органына Анна-ға көшу ниеті туралы хабарлама жіберді.
"В" компаниясы қызметінің негізгі түрі шикі мұнай мен ілеспе газ өндіру болып табылады. Жер қойнауын пайдалану құқығына "В" компаниясы мынадай келісімшарттар жасады:
- "В" кен орнында көмірсутекті шикізатты өндіру жөніндегі жұмыстарды жүргізуге (бұдан әрі - "в"келісімшарты);
- "М" кен орнында көмірсутек шикізатын өндіру жөніндегі жұмыстарды жүргізуге (бұдан әрі - "М"келісімшарты).
4.1-тармақтарға сәйкес. Келісім-шарттар:
- Келісімшарт күшіне енген күнгі" В " келісімшарттық аумақтың ауданы Тау-кендік бөлуде айқындалғандай, 2,754 шаршы км құрайды;
- Келісім-шарт күшіне енген күнгі" М", тау-кендік бөлуде анықталғандай, келісім-шарттық аумақтың ауданы 6,163 шаршы км құрайды.
Бұдан басқа, ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті (бұдан әрі - ҚР ҚМ) ҚР Энергетика министрлігінің (бұдан әрі - ҚР ЭМ) хаттамасы негізінде "В" компаниясына блоктар шегінде жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүзеге асыру үшін рұқсат етілген геологиялық бөлу берілді, кристалдық іргетас жабынына дейінгі тереңдік).
ҚР ҚМ Мемлекеттік кірістер комитеті АНН бойынша салықтық әкімшілендіруді жүргізу шеңберінде ҚР ИИДМ КГН-ға, ҚР ЭМ-ге жер қойнауын пайдалану құқығына арналған келісімшарттар бойынша келісімшарттық аумақты тек континенттік қайраңға жатқызуды растау туралы сұрау салулар жібергенін атап өткен жөн.
ҚР КГН хатынан, ҚР ЭМ хатынан тау-кен бөліністерінің орналасу картограммасы бойынша "М" кен орны ішінара (шамамен 3%) Каспий теңізінде, "в" кен орны құрлықта орналасқандығы көрінеді. Геологиялық бөлудің орналасу картограммасы бойынша "М" кен орны (шамамен 50 %) Каспий теңізінде орналасқан.
"В" компаниясы Каспий теңізіндегі континенттік қайраңда "В" және "М" кен орындарының болу фактісін анықтау, жер қойнауын пайдалануға жасалған келісімшарттар бойынша теңізден көмірсутектерді барлау мен өндіруді жүргізу мақсатында сот органдарына жүгінгенін атап өту қажет, өйткені кен орындарының континенттік қайраңда болу фактісінің салық салудың баламалы түріне көшу үшін заңды мәні мен құқықтық салдары бар.
МАЭС шешімімен "В" компаниясының заңды мәні бар фактіні тану туралы өтініші қанағаттандырылды, Каспий теңізіндегі континенттік қайраңда "М" және "В" кен орындарының болуы және жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар бойынша оларда көмірсутектерді барлау мен өндіруді жүргізу фактісі анықталды.
Өз кезегінде, салық органы мүдделі тұлға ретінде МАЭС көрсетілген шешіммен келіспей апелляциялық шағым берді, онда ол аталған сот шешімінің күшін жоюды және "В"компаниясының өтінішін қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығаруды сұрады.
Облыстық соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасының қаулысымен осы азаматтық іс бойынша МАЭС шешімінің күші жойылды, "В"компаниясының өтінішін қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығарылды.