Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: ҚҚС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) "А" компаниясының аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) есепке жатқызылатын ҚҚС-тың бюджетке төленуге жатпайтын, қайтаруға расталмаған, есептелген салық сомасынан асып кетуі туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламасына апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы "А" компаниясына қосылған құн салығын (ҚҚС) есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу, 01.07.2015 ж.бастап 30.06.2020 ж. аралығындағы кезеңде қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомаларының дұрыстығын растау мәселесі бойынша тақырыптық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 242 408,8 мың теңге сомасында бюджетке төленуге жатпайтын, қайтаруға расталмаған есептелген салық сомасынан есепке жатқызылатын ҚҚС асып кетуі туралы хабарлама шығарылды.
"А" компаниясы салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайды және бұл ретте мынадай дәлелдер келтіреді.
"А" компаниясы тексеру нәтижелері туралы осы хабарламамен келіспейді және бұл ретте мынадай дәлелдер келтіреді.
Шағымда қайтаруға жататын ҚҚС арту сомасын айқындау 25.12.2017 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" ҚР Кодексінің (Салық кодексі) 137 - бабының, ҚР Қаржы министрінің 02.02.2018 ж. №117 бұйрығымен бекітілген ҚҚС арту сомаларының және тәуекел дәрежесі критерийлерінің дұрыстығын растау мақсатында тәуекелдерді басқару жүйесін (ТБЖ) қолдану қағидаларының (бұдан әрі - №117 Ереже) талаптарына сәйкес жүзеге асырылатыны көрсетілген.
"А" компаниясы салықтық тексеру барысында сұраныстарды міндетті түрде жіберу, сұраныстарға жауаптарды қарау бөлігінде, сондай-ақ жеткізушілер бойынша жіберілген сұраныстар бойынша тізілімді ұсыну бөлігінде №117 Қағидалардың талаптары бұзылған деп есептейді.
Салық кодексінің 431-бабына сәйкес ҚҚС асып кетуін қайтару салық төлеушіге оның ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілген талабы негізінде жүзеге асырылады.
"А" компаниясының бекітуі бойынша ҚҚС артық сомасын қайтару туралы талаптар уақытылы берілген, алайда салықтық тексеру жүргізу кезінде 2018 жылдың наурызынан бастап ҚҚС қайтару туралы талаптармен ҚҚС бойынша бірнеше рет берілген салықтық есептілік назарға алынбаған.
"А" компаниясы қайтаруға ҚҚС артығы 2015, 2016, 2018 жылдары, оның ішінде аумақтық салық органдарының жауап алмауына байланысты бұрын қайтарылмаған және салықтық тексеру аяқталғаннан кейін келіп түскен сомалар бойынша талап етілгенін атап өтті. Алдыңғы тексерулер бойынша алынған сұрау салуларға жауаптар шағым жасалып отырған салықтық тексеру барысында назарға алынбаған.
Шағымда сондай-ақ талап қою мерзімі 3 жылды құрайтын салық кодексінің 48-бабының талаптары 01.01.2020 ж.бастап қолданысқа енгізілгені атап өтілді, ал салық органы талап қою мерзімін айқындау кезінде ҚҚС асып кеткен сомаларын қайтару туралы талаптар 2017 жылғы қарашадан бастап берілгені назарға алынбады, бұл ретте талап қою мерзімі 5 жылды құрады. Бұдан басқа, Салық кодексінің 48-бабының нормалары талап қою мерзімін ұзарту, тоқтата тұру жағдайларын көздейді.
Тексеру актісінен көрініп тұрғандай, қайтаруға жатпайтын ҚҚС асып кету сомасы 447 715,1 мың теңгені құрады, оның ішінде:
- валюталық түсімнің толық түспеуі-5 886,2 мың теңге;
- ТБЖ бойынша анықталған бұзушылықтар-1 725,5 мың теңге;
- артық ұсынылған сомадан артық - 1 700,6 мың теңге;;
- бұрын қайтарылған асып кету сомалары-211 352,7 мың теңге;;
- талап қою мерзімінің өтуі-227 050,1 мың теңге.
Осыған байланысты, салықтық тексеру нәтижелері бойынша "А" компаниясы ұсынған 242 408,8 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС асып кеткен сомасы қайтаруға расталмады.
Салық төлеушінің дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Салық кодексінің 48-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес салық төлеуші (салық агенті) салықтар мен бюджетке төленетін төлемдерді, өсімпұлды есепке жатқызуды және (немесе) қайтаруды талап етуге құқылы уақыт кезеңі салық міндеттемесі мен талабы бойынша талап қою мерзімі болып танылады.
Салық кодексінің 48-бабының 2-тармағына сәйкес (01.01.2020 ж. бастап редакцияда), егер осы бапта өзгеше көзделмесе, талап қою мерзімі үш жылды құрайды.
Бұл ретте Салық кодексінің 48-бабының 9 және 10-тармақтарында талап қою мерзімін ұзарту және тоқтата тұру жағдайлары көзделген.
Сонымен бірге, Салық кодексінің 48-бабы 3-тармағына сәйкес талап қою мерзімі салық төлеушілердің мынадай санаттары үшін осы бапта белгіленген ерекшеліктер ескеріле отырып, бес жылды құрайды:
1) Салық кодексіне сәйкес салық мониторингіне жататын;
2) қызметін жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа сәйкес жүзеге асыратын заңды тұлғалар жатады.
Осылайша, 01.01.2020 ж.бастап салық төлеушінің салықты және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді, өсімпұлды есепке жатқызуды және (немесе) қайтаруды талап ету құқығы талап қоюдың ескіру мерзімінің 3 жылдығы кезеңінде қолданылады. Бұл ретте Салық кодексінің ережелерінде салық төлеушінің осы құқығы бөлігінде талап қою мерзімін ұзарту және тоқтата тұру жағдайлары көзделмеген.
Қаралатын жағдайда, "А" компаниясы 25.12.2017 ж. Салық кодексінің 48-бабы 3-тармағында көрсетілген салық төлеушілер санатына жатпайды.
"А" компаниясының тақырыптық тексерісі 2020 жылдың 2 тоқсанына 01.07.2015 ж. бастап 30.06.2018 ж. аралығындағы кезеңде ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілген ҚҚС артығын қайтару туралы 242 408,7 мың теңге сомасында, оның ішінде::
- 2015 жылы 56 258,0 мың теңге сомасында (оның ішінде 3 тоқсанда 16 067,3 мың теңге, 4 тоқсанда 40 190,7 мың теңге);
- 2016 жылы 84 060,3 мың теңге сомасында (оның ішінде 1 тоқсанда 23 673,5 мың теңге, 2 тоқсанда 10 310,5 мың теңге, 3 тоқсанда 4 833,4 мың теңге, 4 тоқсанда 45 242,9 мың теңге);
- 2017 жылы 99 349,1 мың теңге сомасында (оның ішінде 1 тоқсанда 21 721,8 мың теңге, 2 тоқсанда 38 516,3 мың теңге, 3 тоқсанда 9 954,6 мың теңге, 4 тоқсанда 29 156,4 мың теңге);
- 2018 жылы 2 741,2 мың теңге сомасында (оның ішінде 1 тоқсанда 2 701,1 мың теңге, 2 тоқсанда 40,1 мың теңге).
Демек, Салық кодексінің 48-бабының талаптарын ескере отырып (01.01.2020 ж. бастап редакциясында) "А" компаниясы талап қоюдың ескіру мерзімінің 3 жылы ішінде ҚҚС асып кеткен сомасын қайтаруды талап етуге құқылы болды, өйткені 2020 жылғы 2 тоқсан үшін ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілген 242 408,8 мың теңге сомасындағы ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы талап 01.07.2020 Ж. берілген.
Осылайша, "А" компаниясы 01.07.2015 ж.бастап 30.06.2018 ж. аралығындағы кезең үшін ҚҚС артуын қайтару туралы талапты берген сәтте салық кезеңдері бойынша: 2015 жылғы 3-4 тоқсан; 2016 жылғы 1-4 тоқсан; 2017 жылғы 1-2 тоқсан талап қою мерзімі аяқталды, тиісінше көрсетілген салық кезеңдері үшін ҚҚС арту сомасы 200 556,4 мың теңге мөлшерінде қайтаруға жатпайды. "а"компаниясының осы талабы бойынша ескіру мерзімі.
Бұдан басқа, "салық заңнамасын қолданудың сот практикасы туралы" ҚР Жоғарғы Сотының 29.06.2017 жылғы №4 нормативтік қаулысының 16-тармағына сәйкес мемлекеттік кірістер органының есептелген, есепке жазылған салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер сомасын есепке жазуға немесе қайта қарауға құқығына қатысты талап қою мерзімі хабарлама шығарылған күнге есептеледі.
Бұл жағдайда салық органы 02.02.2021 ж. тексеру нәтижелері туралы хабарлама шығарды.
Тиісінше, тексеру нәтижелері туралы көрсетілген хабарлама шығарылған сәтте 01.07.2015 жылдан бастап 31.12.2017 жылға дейінгі тексерілетін кезең үшін есептелген, есептелген салық сомасын есептеу, қайта қарау бөлігінде талап қою мерзімі де аяқталды.
Салық кодексінің 152-бабы 12-тармағының 3) тармақшасына сәйкес салықтық тексеру аяқталған күні ҚҚС сомаларының дұрыстығы расталмаған сомалар шегінде ҚҚС қайтару жүргізілмейді.
Жоғарыда баяндалғанды ескере отырып, талап қою мерзімінің өтуіне байланысты "А" компаниясы 01.07.2015 ж.бастап 31.12.2017 ж. аралығындағы кезеңде ұсынған 239 667,4 мың теңге сомасындағы ҚҚС артығы қайтаруға жатпайды.
Сонымен қатар, "А" компаниясы 01.07.2020 Ж.берілген ҚҚС артуын қайтару туралы талапта ҚҚС арту сомасын қайтаруды жүзеге асыруды сұрайды, оның ішінде 2018 жылдың 1 тоқсанына 2 701,1 мың теңге мөлшерінде және 2018 жылдың 2 тоқсанына 40,1 мың теңге мөлшерінде.
Ал 2018 жылдың 2 тоқсаны үшін ҚҚС декларациясында 300.00.030 І жолы бойынша 142,0 мың теңге төлеуге жататын ҚҚС сомасы көрсетілген.
Бұрын 2018 жылдың 1 тоқсанына ҚҚС бойынша декларацияда "А" компаниясы 01.01.2017-31.03.2018 ж.аралығындағы кезеңде ҚҚС артуын қайтару туралы талап берген, оның ішінде 2018 жылдың 1 тоқсанына 2 701,1 мың теңге сомасында. (вх. 12.05.2018 ж.).
Сонымен бірге, "А" компаниясы шағымда ҚҚС арту сомасын қайтаруға расталмаған, осыған байланысты қалыптасқан дау туралы мән-жайларды көрсетпейді:
- валюталық түсімнің толық түспеуімен-5 886,2 мың теңге;
- ТБЖ нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтармен - 1 725,5 мың теңге;
- бұрын қайтарылған артуымен-211 352,7 мың теңге;
- қайтаруға артық мәлімделген артуымен - 1 700,6 мың теңге.
Салық кодексінің 152 - бабы 12-тармағына сәйкес салықтық тексеру аяқталған күні осы тармақтың 1) - 4) тармақшаларында көрсетілген жағдайлар болған сомалар шегінде ҚҚС қайтару жүргізілмейді.
Салықтық тексеру актісінде ҚҚС қайтармау негізі көрсетіледі.
Бұл ретте, ҚР Қаржы министрінің 19.03.2018 ж. №391 бұйрығымен бекітілген ҚҚС асып кетуін қайтару қағидаларының 16-тармағында ҚҚС асып кетуін қайтаруды Мемлекеттік кірістер органдары тақырыптық тексеру актісімен не тақырыптық тексеру актісіне қорытындымен расталған ҚҚС сомасы шегінде жүзеге асыратыны белгіленген.