Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС
ҚР Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан (КТС) түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға "Z" компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2017 ж. бастап 04.09.2020 ж. аралығындағы кезеңде салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу мәселелері бойынша "Z" компаниясына кешенді салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 76 720,0 мың теңге сомасында КТС және 2 569,7 мың теңге өсімпұл есептеу туралы хабарлама шығарылды
Z " компаниясы салық органының КТС есептеу сомасы туралы тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
"Z" компаниясының шағымынан салықтық тексеру нәтижелері бойынша "Z" компаниясы жеке тұлғалардан қарыздар түрінде алған 363 600,0 мың теңге сомасындағы өтеусіз алынған мүлік түріндегі табыс негізсіз айқындалғаны келіп шығады.
"Z" компаниясы алынған қарыздар бойынша төлемдерді растау мақсатында тексеру жүргізу барысында "Z" компаниясы берген кассалық шығыс ордерлерінде қолдардың болмауы өтеусіз табысты тану үшін негіз болғанын көрсетеді.
"Z" компаниясы 25.12.2017 жылғы "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 229-бабымен міндеттемелерді есептен шығарудан түсетін табысты тануға қатысты нормалар айқындалғанын атап өтті.
"Z" компаниясының пікірі бойынша, кредитордың салық төлеушіге міндеттемені орындау туралы талапты тоқтатқан немесе кредитор салық төлеушіден қарыз сомасын талап етпеген жағдайлар салық заңнамасының талаптарын бұзу болып табылады. Қолтаңбаның болмауы қарызды іс жүзінде қайтарған кезде қарыз сомасын талап етудің болмауының дәлелі болып табылмайды. Мұндай мән-жай басқа дәлелдемелермен бірге бағалануға тиіс.
Атап айтқанда, бухгалтерлік есептің қолда бар құжаттары, оның ішінде кассалық кітап, кассалық шығыс ордерлері, өзара есеп айырысуларды салыстыру актілері, бекітілген тарату балансы және басқалары қарыздар сомасын қайтаруды растайды.
Өз кезегінде, "Z" компаниясы бухгалтердің кассалық шығыс ордерлері бөлігіндегі қателіктерінің нәтижесінде шын мәнінде ақша алушылардың қолдары болмағанын растайды.
Салықтық тексеру актісінен келіп шығатыны, Салық Кодексінің 229-бабына сәйкес 2020 жылғы жылдық жиынтық табысқа міндеттемелерді есептен шығарудан түскен табыс сомасы қосылған.
"Z" компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Салық кодексінің 190-бабының 1-тармағына сәйкес салық төлеушінің (салық агентінің) салық салу объектілері және (немесе) салық салуға байланысты объектілер туралы ақпаратты қорыту және жүйелеу, сондай-ақ салықтар мен бюджетке төленетін төлемдерді есептеу және салық есептілігін жасау мақсатында осы Кодекстің талаптарына сәйкес есепке алу құжаттамасын жүргізу процесі салықтық есепке алу болып табылады.
Салық кодексінің 190-бабы 3-тармағына сәйкес салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
"Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы" 28.02.2007 ж.ҚР Заңының (бұдан әрі – бухгалтерлік есеп туралы Заң) 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен регламенттелген жеке кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және жинақтаудың ретке келтірілген жүйесін білдіреді.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 1 және 4-тармақтарына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп тіркелімдерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған кезде не олар тікелей аяқталғаннан кейін жасалуға тиіс.
Бұдан басқа, бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз және электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттарда басқаларымен қатар операцияның жасалуына (оқиғаны растауға) және оның дұрыс ресімделуіне жауапты адамдар лауазымдарының атауын, тегін, аты-жөнін және қолтаңбасын көрсету көзделген міндетті деректемелер болуға тиіс.
Осылайша, салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді, ал бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жасалады. Қағаз және электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттарда басқаларымен қатар операцияның жасалуына жауапты адамдардың лауазымының атауын, тегін, аты-жөнін және қолын көрсету көзделген міндетті деректемелер болуға тиіс.
Салық кодексінің 226-бабы 1-тармағының 5), 25) тармақшаларына сәйкес жиынтық жылдық табысқа салық төлеуші кірістерінің барлық түрлері оларға қосылған құн салығы мен акциз сомасын қоспай, оның ішінде міндеттемелерді есептен шығарудан түсетін табыс енгізіледі.
Салық Кодексінің 229-бабы 1-тармағының 2) тармақшасында, егер осы тармақшада өзгеше көзделмесе, салық төлеушіні тарату кезінде тарату салық есептілігін табыс ету күніне кредит беруші талап етпеген міндеттеменің мөлшері міндеттемелерді есептен шығарудан түскен табысқа жатады деп айқындалған.
Салық кодексінің 238-бабының 1, 3-тармақтарында салық төлеуші тегін алған кез келген мүліктің, оның ішінде жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің құны оның табысы болып табылатыны айқындалған.
Өтеусіз алынған мүлік түріндегі табыс мөлшерін айқындау мақсаттары үшін өтеусіз алынған мүліктің, оның ішінде жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің құны ХҚЕС-ке және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес бухгалтерлік есептің деректері бойынша, бірақ беруші Тараптың құжаттарында көрсетілген қосылған құн салығы ескеріле отырып, осындай мүлікті қабылдау-беру актісінде (ол болған кезде) көрсетілген құннан төмен емес айқындалады.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (ҚР АК) 715-бабының 1-тармағына сәйкес қарыз шарты бойынша бір Тарап (қарыз беруші) береді, ал Азаматтық кодексте немесе шартта көзделген жағдайларда тектік белгілерімен айқындалған ақшаны немесе заттарды екінші Тараптың (қарыз алушының) меншігіне (шаруашылық жүргізуге, жедел басқаруға) беруге міндеттенеді, ал қарыз алушы Қарыз берушіге ақшаның нақ сондай сомасын немесе нақ сондай түрдегі және сападағы заттардың тең санын уақтылы қайтаруға міндеттенеді.
Осылайша, егер қарыз сомасы қайтарымды болып табылған жағдайда, алынған қарыз сомасы табыс деп танылмайды және салық мақсаттары үшін алушының жылдық жиынтық табысына енгізілуге жатпайды.
Сонымен қатар, Салық Кодексінің 229-бабы 1-тармағының 2) тармақшасында көрсетілген жағдай басталған кезде қайтару бойынша міндеттеме орындалмаған пайызсыз қайтарылатын қарыз сомасы қарыз алушының жылдық жиынтық кірісіне енгізілуге жатады.
Бұл ретте, салық міндеттемесін орындау азаматтық-құқықтық мәмілелердің нақты шарттарына және мәмілеге қатысушылар арасындағы қаржылық өзара қарым-қатынастарға байланысты болады.
Салық кодексінің 179-бабы 5-тармағына сәйкес шағымға салық төлеуші (салық агенті) өз талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттар, сондай-ақ іске қатысы бар өзге де құжаттар қоса берілетінін көрсету қажет.
"Z" компаниясы шағымға кассалық шығыс ордерлерін, кассалық құжаттарды қоса берді. Бұл ретте, жеке тұлғалармен "Z" компаниясымен жасалған қарыз шарттары шағымға дәлелдерді растау ретінде қоса берілмейді.
Тиісінше, шағымды қарау барысында қарыз сомасы, сондай-ақ оны қайтару шарттары туралы ақпарат жоқ.
Қаралатын жағдайда, салықтық тексеру нәтижелері бойынша міндеттемелерді есептен шығарудан түсетін кіріс сомасы 383 600,0 мың теңге мөлшерінде айқындалды, 17 кассалық шығыс ордерінде ақша қаражатын алғаны туралы растама (қолы және қолды таратып жазу) болмауына байланысты.
ҚР Қаржы министрінің 31.03.2015 ж. №241 бұйрығымен бекітілген бухгалтерлік есепті жүргізу қағидаларының (бұдан әрі - қағидалар) 15 және 16-тармақтарына сәйкес бухгалтерлік құжаттаманы жүргізуге мынадай талаптар қойылатынын атап өткен жөн: жазбалардың құжаттылығы, қысқалығы және анықтығы, жазбаларды өзара бақылау. Операциялар бастапқы құжаттардың түпнұсқаларымен қоса бухгалтерлік құжаттамада көрсетіледі.
Ереженің 38-48-тармақтарында кассадан қолма - қол ақша беру нысаны "бастапқы есепке алу құжаттарының нысандарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20.12.2012 ж. № 562 бұйрығымен (бұдан әрі – №562 бұйрық) бекітілген кассалық шығыс ордері (бұдан әрі-шығыс ордері) бойынша жүргізіледі деп айқындалған. Шығыс ордеріне субъектінің басшысы, бас бухгалтер немесе субъектінің басшысы уәкілеттік берген тұлға және кассир қол қояды.
Барлық кіріс және шығыс ордерлерін оларды кассаға бергенге дейін Бухгалтерлік қызмет нысаны №562 бұйрықпен бекітілген кіріс және шығыс касса құжаттарын тіркеу журналында тіркейді.
Нысаны 562 бұйрықпен бекітілген шығыс ордері немесе төлем Ведомосы бойынша жеке тұлғаға ақша берген кезде кассир алушының жеке басын куәландыратын құжатты (азаматтың паспорты немесе жеке куәлігі) көрсетуді талап етеді, құжаттың атауын және нөмірін, оны кім және қашан бергенін жазады.
Ақша алушы шығыс ордеріне немесе ведомосқа өз қолымен сиямен (шарикті қаламмен) қол қояды.