Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: ҚҚС қайтару
ҚР Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) "SH" компаниясының аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) ҚР аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын есептеу (ҚҚС) және есепке жатқызылатын ҚҚС асып кету сомасы туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламасына апелляциялық шағымын алды, қайтаруға расталмаған, бюджетке төленуге жатпайтын есептелген салық сомасынан жоғары.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.07.2013 ж. бастап 31.03.2018 ж. аралығындағы кезеңде қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомаларының дұрыстығын растау мәселесі бойынша "SH" компаниясына тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 09.08.2018 ж. бастап 10 722,4 мың теңге сомасында ҚҚС есептеу, қайтаруға расталмаған ҚҚС асып кетуі туралы хабарлама шығарылды бюджетке төлеуге жатпайтын сомасы 2 083 262,9 мың теңге.
"SH" компаниясы 10 635,7 теңге сомасында ҚҚС есептеу бөлігінде салық органының тұжырымдарымен келіспей, салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайтын апелляциялық шағыммен жүгінді.
"J" компаниясынан алынған қарыздар бойынша төленген сыйақылар бойынша ҚҚС-ты есептеуге қатысты
ҚҚС есептеу үшін негіз "J" компаниясының құрылтай құжаттарына сәйкес "SH" компаниясының құрылтайшысы болып табылатындығы, яғни Салық кодексінің 12-бабының 1-1-тармақшасына сәйкес өзара байланысты тарап болып табылатындығы болып табылады. Демек, "J" компаниясы 2016 жылы берілген қарыз үшін есептеген сыйақылар ҚҚС бойынша салық салынатын айналым болып табылмайды.
"SH" компаниясы салық органының бұл тұжырымымен келіспейді және "J" компаниясынан Қарыз туралы Шартқа сәйкес 2016 жылы мерзімділік, ақылылық және қайтарымдылық шарттарында берілген уақытша қаржылық көмек алынғанын атап өтеді. Бұл ретте Қарыз туралы шартта қаржылық көмек сомасынан сыйақы төлеу көзделген.
Бұдан басқа, "SH" компаниясы ҚР заңнамалық актілері мен Қарыз туралы шарт нормаларының ережелеріне сәйкес "J" компаниясы сыйақыны есептей отырып, қарыз беруге құқылы болғанын және "SH" компаниясы шот-фактуралар негізінде есепке жатқызуға құқылы ҚҚС-мен сыйақылар бойынша шот-фактураларды жазып беруге міндетті екенін атап өтті.
Салық төлеушінің дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Қарыздар түріндегі мүліктік қатынастар ҚР Азаматтық кодексінің (бұдан әрі – ҚР АК) 36-тарауымен реттеледі.
ҚР АК-нің 715-бабының 1-тармағына сәйкес қарыз шарты бойынша бір Тарап (қарыз беруші) екінші Тарапқа (қарыз алушыға) тектік белгілермен айқындалған ақшаны немесе заттарды береді, ал қарыз алушы Қарыз берушіге сол ақша сомасын немесе сол тектегі және сападағы заттардың тең санын уақтылы қайтаруға міндеттенеді.
ҚР АК 718-бабының 1-тармағымен, егер ҚР заңнамалық актілерінде немесе шартта өзгеше көзделмесе, қарыз нысанасын пайдаланғаны үшін қарыз алушы Қарыз берушіге шартта айқындалған мөлшерде сыйақы төлейтіні айқындалған.
Осылайша, ҚР АК нормаларының ережелерінде қарыз алушы қарыз нысанасын пайдаланғаны үшін Қарыз берушіге шартта айқындалған мөлшерде сыйақы төлейтіні айқындалған.
Салық кодексінің 230-бабының 1-тармағына сәйкес ҚҚС төлеуші жасайтын айналым салық салынатын айналым болып табылады:
Салық кодексінің 232-бабында көрсетілген салық салынбайтын айналымды қоспағанда, Қазақстан Республикасында тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша;
Қазақстан Республикасында ҚҚС төлеуші болып табылмайтын және филиал, өкілдік арқылы қызметін жүзеге асырмайтын резидент еместен жұмыстарды, қызметтерді сатып алу бойынша.
Бұл ретте Салық кодексінің 231-бабы 2-тармағының 6) тармақшасында жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша айналым жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді кез келген орындауды немесе көрсетуді, оның ішінде өтеусіз орындауды немесе көрсетуді, сондай-ақ тауарды өткізуден ерекшеленетін сыйақы үшін кез келген қызметті, оның ішінде: кредит (қарыз, микрокредит) беруді білдіреді.
Салық кодексінің 238-бабы 3-1-тармағында Салық кодексінің 231-бабы 2-тармағының 5) және 6) тармақшаларында көзделген жағдайда салық салынатын айналымның мөлшері сыйақы негізінде, оның ішінде кредит (қарыз, микрокредит) беру туралы шарт бойынша айқындалады.
Осылайша, Салық кодексінің баяндалған нормаларынан берілген қарыздар бойынша есептелген сыйақылар ҚҚС төлеуші жасайтын өткізу бойынша салық салынатын айналым болып табылады.
Қаралып отырған жағдайда "SH" компаниясы мен "К" компаниясы арасында уақытша қаржылық көмек көрсету туралы шарттар жасалды.
Осылайша, 29.07.2013 ж. уақытша қаржылық көмек туралы шарттың 1.1-тармағына сәйкес "К" компаниясы "SH" компаниясына мерзімділік, ақылылық және қайтарымдылық шарттарымен қаржылық көмек көрсетеді. Бұл ретте көрсетілген Шарттың 1.3-тармағында қаржылық көмекті пайдаланғаны үшін сыйақы 7% - ды құрайтыны айқындалған.
Сондай-ақ осындай шарттармен "SH" компаниясы мен "К" компаниясы арасында 03.11.2015 ж.уақытша қаржылық көмек көрсету туралы шарт жасалды.
Бұдан әрі, "SH" компаниясы, "К" компаниясы және "J" компаниясы арасында талап ету құқықтарын (цессияларды) беру туралы 31.03.2016 ж. Келісім жасалды.J") 29.07.2013 Ж. және 03.11.2015 ж. уақытша қаржылық көмек көрсету туралы шарттар бойынша борышкерге берешекті талап ету құқығын өзіне қабылдайды.
ҚР АК 341-бабына сәйкес, егер заңнамалық актілерде немесе шартта өзгеше көзделмесе, бастапқы кредитордың құқығы Құқық ауысқан кезде болған көлемде және шарттарда жаңа кредиторға ауысатынын атап өту қажет. Атап айтқанда, міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ететін құқықтар, сондай-ақ құқықты талап етуге байланысты басқа да құқықтар, оның ішінде алынбаған сыйақы (мүдде) құқығы жаңа кредиторға ауысады.
Демек, "J" компаниясы 31.03.2016 ж.талап ету құқықтарын беру туралы келісімге (цессияға) сәйкес және ҚР АК 341-бабына сәйкес алынбаған сыйақыға (мүддеге) талап ету құқығына ие.
Осылайша, "J" компаниясы "SH" компаниясының атына 2016 жылдың қазан, қараша және желтоқсан айларында қаржылық көмек бойынша есептелген сыйақылар бойынша 10 344,6 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасына шот-фактуралар шығарды. Бұл ретте ҚР БСАЖ деректеріне сәйкес "J" компаниясы 01.10.2016 ж. бастап ҚҚС төлеуші болып табылатынын атап өту қажет.
Осылайша, Салық кодексінің нормаларына сәйкес берілген қарыздар бойынша ҚҚС төлеуші есептеген сыйақылар өткізу бойынша салық салынатын айналым болып табылатындықтан, тиісінше, "J" компаниясы берілген қарыздар бойынша есептелген сыйақылар бойынша ҚҚС-мен шот-фактураларды "SH" компаниясының атына негіздеп жазып берді.
"J" компаниясы есептеген сыйақының "сыйақы" ұғымына сәйкес еместігі туралы салықтық тексеру актісінде көрсетілген қорытындыға қатысты Салық кодексінің 12 - бабы 1-тармағының 39) тармақшасына сәйкес сыйақы-алынғанын (берілгенін) қоспағанда, барлық төлемдер, оның ішінде кредитке (қарызға, микрокредитке)байланысты төлемдер қарыз алушы үшін қарыз беруші, өзара байланысты тарап болып табылмайтын тұлғаға кредиттің (қарыздың, микрокредиттің), банктердің ақша аударғаны үшін комиссиялардың және өзге де төлемдердің сомалары.
Яғни, кредитке (қарызға, микрокредитке) байланысты емес және бір-біріне қатысты қарыз беруші немесе өзара байланысты тарап болып табылмайтын тұлғалар арасында туындайтын барлық өзге төлемдер сыйақы болып табылмайды.
Қаралып отырған жағдайда, ҚР БСАЖ деректеріне сәйкес "J" компаниясы "SH" компаниясының құрылтайшысы болып табылады, яғни Салық кодексінің 12-бабының 1-1-тармақшасына сәйкес өзара байланысты тарап болып табылады. Бұдан басқа, "J" компаниясының шот-фактураларында көрсетілген сыйақы сомалары уақытша қаржылық көмек көрсету туралы қарызға байланысты. Демек, "J" компаниясының шот-фактураларында көрсетілген сыйақылар Салық кодексінің 12-бабы 1-тармағының 39) тармақшасында айқындалған "сыйақы" ұғымына сәйкес келеді. Бұдан басқа, Салық кодексінің 231-бабы 2-тармағының 6) тармақшасына сәйкес кредит (қарыз, микрокредит) бергені үшін сыйақы өткізу бойынша салық салынатын айналым болып табылады.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде, Салық кодексі нормаларының ережелеріне сәйкес берілген қарыз үшін "J" компаниясы есептеген сыйақылар "сыйақы" ұғымына сәйкес келеді және іске асыру бойынша салық салынатын айналым болып табылады, тиісінше, салықтық тексерудің тұжырымдары көрсетілген бөлікте негізсіз болып табылады.
"A"компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша ҚҚС есептеуге қатысты
ҚҚС есептеу үшін негіз "SH" компаниясының Салық кодексінің 256-бабының 1-тармағын бұза отырып, 2017 жылғы 2-тоқсанда "A"компаниясы бойынша 31.05.2017 ж.шот-фактура бойынша 291,1 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасын есепке жатқызбағаны болды. Бұл ретте, "A" компаниясының өнім берушісі сатылған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шот-фактуралар тізілімінде (300.07-нысан) 79,1 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасын көрсеткені, ал "SH" компаниясы 370,2 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасын есепке жатқызғаны атап өтілді.
"SH" компаниясы салық органының осы тұжырымымен келіспейді және жеткізушіден өткізілген тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шот-фактуралар тізілімінде (300.07-н.) және сатып алынған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шот-фактуралар тізілімінде (300-Н.) көрсетілген ҚҚС сомалары бойынша айырмашылықтар бар деп есептейді.08) сатып алушыда салық заңнамасының нормаларын бұзу болып табылмайды. "A" компаниясы "SH" компаниясы үшін көліктік-экспедициялық қызметтер көрсетеді, яғни экспедитор болып табылады және Салық кодексінің 238-бабының 12-тармағына сәйкес экспедитор өткізу бойынша айналымға ҚҚС бойынша декларацияны толтыру кезінде сыйақы сомасын ғана қамтиды.
Салық төлеушінің дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.