Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: жеке тұлға
Салық түрі: мүлік салығы
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан жеке табыс салығын (ЖТС) есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламасына К.жеке тұлғаның апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы К.жеке тұлғасына 01.01.2013 ж. бастап 31.12.2013 ж. аралығындағы камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы салық органдарының хабарламасын салық төлеушінің орындамауы мәселесі бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 650,8 мың теңге сомасында ЖТС және 405,2 мың теңге өсімпұл есептеу туралы хабарлама шығарылды.
Жеке тұлға К.салық органының хабарламасымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
"Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" 10.12.2008 ж.ҚР Кодексінің (Салық кодексі) 180-бабын бұза отырып, жеке тұлғаның 2013 ЖТС бойынша декларацияны есептеу және ұсыну бойынша міндеттеменің орындалмағаны ЖТС есептеуге негіз болды.
Салық органының осы қорытындысымен жеке тұлға к. сәйкес емес және "B" компаниялары филиалының директоры бекіткен 20.07.2017 ж. жылжымайтын мүліктің нарықтық құнын бағалау туралы есебіне (14.03.2002 ж. бағалау қызметін жүзеге асыруға лицензия) (бұдан әрі - 20.07.2017 ж. есеп) сәйкес 11.07.2017 ж. шарт негізінде жылжымайтын мүліктің нарықтық құны 25.09.2013 ж.жағдай бойынша 22 369,0 мың теңгені құрады, ал сатып алу-сату шартынан көрініп тұрғандай, оны сату құны 22 402,5 мың теңгені құрады.
Тиісінше, жылжымайтын мүлікті сату құны оның нарықтық құнынан 33,5 мың теңгеге жоғары болды. Осылайша, жеке тұлға к. мұра бойынша алынған 1/3 үлеске және иелену кезінде бір жылдан аз сатылған табысқа 11,2 мың теңге ғана келеді, бұл 05.01.2019 ж. төленген 1,1 мың теңге салықты құрайды.
Жеке тұлға к.тақырыптық тексеру жүргізілгенге дейін есеп берілгендіктен ЖТС сомасын есептеу заңсыз деп есептейді.
Жеке тұлғаның дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі - ҚР АК) 238-бабының 2-тармағына сәйкес, егер мүлікті иеліктен шығару туралы шарт мемлекеттік тіркеуге немесе нотариаттық куәландыруға жататын болса, сатып алушының меншік құқығы тіркелген немесе нотариаттық куәландырылған кезден бастап, ал қажет болған жағдайда шартты нотариат куәландырған кезден бастап, сондай-ақ мемлекеттік тіркеген кезден бастап туындайды.
Салық кодексінің 180-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес жеке тұлғаның салық салуға жататын мүліктік табысына жеке тұлғаның Қазақстан Республикасында салық кодексінің 180-1-бабында көрсетілген мүлікті өткізуі кезіндегі құн өсімінен түсетін табыс жатады.
Салық кодексінің 180-1-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес жеке тұлға мүлікті өткізу кезінде құн өсімінен түсетін табыс Қазақстан Республикасының аумағындағы мынадай мүлікті: тұрғын үйлерді, саяжай құрылыстарын, гараждарды, жеке қосалқы шаруашылық объектілерін меншік құқығында өткізген кезде меншік құқығы тіркелген күннен бастап бір жылдан аз уақыт өткен кезде туындайды.
Егер осы баптың 3-7 - тармақтарында өзгеше белгіленбесе, мүлікті өткізу бағасы (құны) мен оны сатып алу бағасы (құны) арасындағы оң айырма Салық кодексінің 180-1 - бабының 2-тармағына сәйкес осы баптың 1-тармағының 1) - 7) тармақшаларында көрсетілген мүлікті өткізу кезінде құн өсімінен түсетін табыс болып табылады.
Салық кодексінің 180-1 - бабының 6-тармағына сәйкес оны өткізетін адам салған жеке тұрғын үй, сондай-ақ мұрагерлік, қайырымдылық көмек түрінде алынған, осы баптың 1-тармағының 1) - 7) тармақшаларында көрсетілген мүлік өткізілген жағдайларда, мүлікті өткізу бағасы (құны) мен мүліктің құны (құны) арасындағы оң айырма құн өсімінен түсетін табыс болып табылады. меншік құқығы туындаған күнгі сатылатын мүліктің нарықтық құны.
Бұл ретте мұндай нарықтық құнды салық төлеуші осындай мүлік өткізілген салық кезеңі үшін жеке табыс салығы бойынша декларацияны табыс ету үшін белгіленген мерзімнен кешіктірмей айқындауға тиіс. Осы тармақтың мақсатында Қазақстан Республикасының бағалау қызметі туралы заңнамасына сәйкес бағалаушы мен салық төлеуші арасындағы шарт бойынша жүргізілген бағалау туралы есепте айқындалған құн нарықтық құн болып табылады.
Салық кодексінің 159-бабының 2-тармағына және 148-бабының 1-тармағына сәйкес ЖТС есептеу үшін салық кезеңі 1 қаңтардан бастап 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл болып табылады.
Салық кодексінің 186-бабының 1-тармағында ЖТС бойынша декларация орналасқан (тұрғылықты) жері бойынша салық органына есепті салық кезеңінен кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірілмей табыс етілетіні белгіленген.
Осылайша, мұраға қалдыру, қайырымдылық көмек түрінде алынған мүлікті өткізу кезінде құн өсімінен түсетін табыс мүлікті өткізу бағасы (құны) мен меншік құқығы туындаған күнгі өткізілетін мүліктің нарықтық құны арасындағы оң айырма болып табылады. Бұл ретте, салық төлеуші нарықтық құнды осындай мүлік өткізілген салық кезеңі үшін жеке табыс салығы бойынша декларацияны табыс ету үшін белгіленген мерзімнен кешіктірмей айқындауға тиіс.
Қаралып отырған жағдайда, 24.09.2013 ж. Әділет департаментінде 25.09.2013 ж. тіркелген заң бойынша мұраға құқық туралы куәлікке сәйкес, 21.06.2008 ж. қайтыс болған азаматша А. мүлкінің мұрагері-қайтыс болған адамның қызы жеке тұлға к.
Куәлік берілген мұрагерлік мүлік үш тұрғын бөлмеден, ас үйден және басқа да қосалқы үй - жайлардан тұратын, жалпы ауданы – 73,4 ш. м., оның ішінде тұрғын алаңы-50,8 ш. м. тұтас жайлы пәтердің 1/3 бөлігінен тұрады, пәтердің көрсетілген 1/3 үлесі 27.08.1992 ж. пәтерді (үйді) жекешелендіру шарты негізінде мұра қалдырушыға тиесілі. 19.10.1992 ж. техникалық түгендеу бюросында тіркелген аталған пәтер үлесінің 2/3 бөлігі жеке тұлға К. және жеке тұлға Т. 1992 ж. 19.10. техникалық түгендеу бюросында тіркелген 27.08.1992 ж. пәтерді (үйді) жекешелендіру шарты негізінде
Жеке тұлғалар К. және т. - (сатушылар) және жеке тұлға Н. (сатып алушы) арасында 07.10.2013 ж. пәтерді сатып алу-сату шарты жасалды, оған сәйкес аталған пәтер 22 402,5 мың теңгеге сатылды.
ҚР АК 118 – бабына сәйкес жылжымайтын мүлікке құқықтардың (құқықтар ауыртпалықтарының) туындауы, өзгеруі және тоқтатылуы осы Кодексте және "жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы" Қазақстан Республикасының Заңында (бұдан әрі-тіркеу туралы Заң) көзделген жағдайларда мемлекеттік тіркелуге жатады.
Тиісінше, пәтердегі жоғарыда аталған мұраланған үлестер к.жеке тұлғасында 25.09.2013 жылдан 07.10.2013 жылға дейінгі кезеңде, яғни бір жылдан аз уақыт ішінде меншік құқығында болды.
Сонымен қатар, жеке тұлға к.шағымға 20.07.2017 жылғы есептің көшірмесі қоса берілді, оған сәйкес үш бөлмелі пәтердің нарықтық құны 25.09.2013 жылғы жағдай бойынша (ретроспективті бағалау) 22 369,0 мың теңгені құрады. Бағалау жеке тұлға К. (Тапсырыс беруші) және "жылжымайтын мүлікті түгендеу және бағалау бюросы" ЖШС (бағалаушы) арасында жасалған шарт негізінде жүргізілді.
Бұл ретте, бұрын көрсетілгендей, нарықтық құнды салық төлеуші осындай мүлік өткізілген салық кезеңі үшін жеке табыс салығы бойынша декларацияны табыс ету үшін белгіленген мерзімнен кешіктірмей, яғни 31.03.2014 ж. кешіктірмей айқындауға тиіс.
Осылайша, 20.07.2017 жылғы есепке сәйкес нарықтық құн Салық кодексінің 180-1-бабының 6-тармағында көзделген мерзімді бұза отырып айқындалғандықтан, аталған нарықтық құн жоғарыда көрсетілген мүлікті өткізуден түскен құн өсімін айқындау кезінде қабылдана алмайды.
Салық кодексінің 180-1-бабының 7-тармағына сәйкес, осы баптың 6-тармағында көрсетілген жағдайда, осы баптың 1-тармағының 1)-7) тармақшаларында көрсетілген өткізілген мүлікке меншік құқығы туындаған күні айқындалған нарықтық құны болмаған кезде не нарықтық құнын айқындау мерзімі сақталмаған кезде осы баптың 6-тармағында көрсетілгенін атап өту қажет осы баптың 6-тармағында белгіленген, сондай-ақ осы баптың 6-тармағында көрсетілмеген мүлікті сатып алу бағасы (құны) болмаған басқа да жағдайларда: 1) мүлік бойынша құн өсімінен түсетін табыс болып табылады, осы баптың 1 - тармағының 1) тармақшасында көрсетілген-мүлікті өткізу бағасы (құны) мен бағалау құны арасындағы оң айырма. Бұл ретте Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік органның өткізілген мүлікке меншік құқығы туындаған жылдың 1 қаңтарына мүлік салығын есептеу үшін айқындалған құн бағалау құны болып табылады.
Қаралып отырған жағдайда, "Азаматтарға арналған үкімет "мемлекеттік корпорациясы" коммерциялық емес акционерлік қоғамының филиалы Жылжымайтын мүлік объектілерінің бағалау құны бойынша алынған ақпаратқа сәйкес осы пәтердің бағалау құны 01.01.2013 ж.жағдай бойынша 2 879,0 мың теңгені құрады, үлестің 1/3-і 959,7 мың теңгені (2 879,0/3) құрайды.