1.Даудың түрі: салықтық даулар
2. Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
3. Салық түрі: ҚҚС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) бюджеттен қайтарылған және қайтаруға расталмаған ҚҚС - тың асып кетуі туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі-салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламасына "U" компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы "U" компаниясына ҚҚС есептеу және уақтылы төлеу, 01.01.2013 ж.бастап 31.12.2014 ж. аралығындағы кезеңде қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомаларының дұрыстығын растау мәселелері бойынша тақырыптық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша бюджеттен қайтарылған және 37 735,1 мың теңге сомасында қайтаруға расталмаған ҚҚС және 18 567,9 мың теңге өсімпұл туралы 29.12.2018 ж. хабарлама шығарылды.
"U" компаниясы тексеру нәтижелері туралы осы хабарламамен келіспейді және бұл ретте мынадай дәлелдер келтіреді.
Шағымда салықтық тексеру актісіне сәйкес ҚҚС асып кету сомасы және оны тексерілетін салық кезеңі үшін қайтаруға растау 25.12.2017 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" ҚР Кодексі (25.12.2017 ж. Салық кодексі) күшіне енгеннен кейін қабылданған нормативтік-құқықтық актілер (НҚА) негізінде айқындалғаны, ал салықтық тексеру "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" ҚР кодексін орындау үшін қабылданған 10.12.2008 ж. (10.12.2008 ж. Салық кодексі).
"U" компаниясы салықтық тексерулер (№444, 422, 32 актілер), сондай-ақ камералдық тексерулер деректерінің арасында айырмашылықтар бар деп санайды. Атап айтқанда, салықтық тексеру мен камералдық тексерудің №444 актісі бойынша сәйкессіздіктер "К", "J", "АВЅ"компанияларының келесі жеткізушілері бойынша анықталды.
Бұдан басқа, "АЈ" компаниясының өнім берушісін қарсы тексеру нәтижелері бойынша ҚҚС төлеу расталды. Бұл ретте, "U" компаниясы 2014 жылы жер қойнауын пайдаланушы болып табылатындықтан және "U" компаниясының өнім берушілері бойынша талдамалық есепті қалыптастыру НҚА-ға сәйкес тоқтатылуы тиіс болғандықтан, "бұзушы" болып табылатын "U" компаниясының өзін өнім беруші ("АЈ" компаниясы) ретінде көрсету негізсіз күмәнді өнім беруші-бұзушылардың болуына байланысты "бұзушы" болып табылады.
"U" компаниясы салықтық тексерудің №444 актісі бойынша мәліметтер камералдық бақылаудың егжей-тегжейлі деректерімен де, бұрын жүргізілген салықтық тексерулердің деректерімен де сәйкес келмейді деп есептейді. Атап айтқанда, өнім берушілер бойынша ("SSM", "КGI, "А" компаниясы) деректер өзгеріссіз қалды, қалған өнім берушілер бойынша айырмашылықтар 1 миллионнан 3,5 млн.теңгеге дейін, үш өнім беруші бойынша сәйкессіздіктер теріс, ал оң жағына өнім берушілер бойынша сәйкессіздіктер 5 млн. теңгеге жуық болды.
"U" компаниясының айтуынша, оларға қосымша декларациялар тапсырылмаған, ал жеткізушілер 2014 жылға ҚҚС сомасын өзгерте алмады. Бұл ретте, егер тексеру нәтижелері бойынша өнім берушілердің ҚҚС сомасы өзгертілген жағдайда, онда Талдамалық есепте осы өнім берушілер бұзушылар ретінде пайда болмауы тиіс - алшақтық тексеру актісімен және хабарламамен жойылады.
Сонымен қатар, салықтық тексеру жүргізу кезінде қолданылған салық органдарының базасы дұрыс емес (камералдық бақылау барысында қолданылған базамен бірдей емес, не салқындатылмаған, не тексерілетін кезең қасақана дұрыс алынбаған, не база жеткізушілердің салықтық есептілігінде түзетілген алшақтықтарды "көрмейді").
Сонымен, салықтық тексерулер, камералдық бақылау жүргізілген сәттен бастап салық органына 5, 6 деңгейдегі жеткізушілердің салықтық бұзушылықтарын жою үшін айтарлықтай уақыт өтті. Алайда, 2013 жылдан бастап бұзушылықтар жойылып қана қоймай, жиынтық түрде де өсті.
Жоғарыда аталған барлық тексерулерде 3-6 деңгейлерді бұзушы жеткізушілер ретінде негізінен сол компаниялар - "бұзушылар"пайда болады. Бұдан басқа, "U" компаниясы құқық қатынастары сәтінде әрекет ететін НҚА қолдануға негізделген, бұзушылықтардың болуын және әртүрлі деңгейдегі жеткізушілердің дұрыстығын растайтын құжаттармен танысу мүмкіндігімен тақырыптық салықтық тексеруді тағайындауды сұрайды.
Салықтық тексеру актісінен көрініп тұрғандай, "Е", "К", "J", "АЈ", "KGI", "АВЅ", "SSM", "а" компанияларының 1-деңгейдегі өнім берушілерінің тармақтары бойынша, бұрын қайтаруға расталған ҚҚС асып кеткен сомасы 13.02.2015 ж. №422, 15.05.2015 ж. №32 тексерулер актілері бойынша, шағым жасалған тексеру нәтижелері бойынша қайтаруға расталмаған.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
ҚҚС асып кеткен сомаларының дұрыстығын растау бойынша тақырыптық тексерулер жүргізу ерекшеліктері 25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 152-бабының нормаларымен регламенттелген.
Осылайша, 25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 152-бабының 1-тармағына сәйкес ҚҚС асып кету сомасының анықтығын растау бойынша тақырыптық тексеру ұсынған салық төлеушіге қатысты тәуекелдерді басқару жүйесін (ТБЖ) қолдана отырып жүргізіледі:
25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 432-бабы 1 және 2-тармақтарын қолдануына байланысты салықтық өтініш
ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілген ҚҚС артық сомасын қайтару туралы талап (бұдан әрі-ҚҚС артық сомасын қайтару туралы талап).
Сонымен қатар, 25.12.2017 ж. Салық кодексінің 152-бабының 17-тармағымен, 25.12.2017 ж. Салық кодексінің 152-бабының ережелері белгіленген. оған қатысты қайтарудың оңайлатылған тәртібі қолданылған салық төлеушіге бюджеттен қайтарылған ҚҚС асып кету сомаларының анықтығын растау бойынша тақырыптық тексеру, ұсынылған және қайтарылған ҚҚС асып кету сомаларының анықтығын растау бойынша жоспардан тыс тақырыптық тексеру, сондай-ақ салық органы қайтаруға ұсынылған ҚҚС асып кету сомаларының анықтығын растау мәселесін кешенді тексеруге енгізген жағдайда да қолданылады.
Қаралып отырған жағдайда, компанияның салықтық тексеруі қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомаларының дұрыстығын растау мәселелері бойынша Мемлекеттік кірістер комитетінің 04.12.2018 ж.бұйрығы негізінде жүргізілді.
Бұл ретте салықтық тексеру 11.12.2018 жылы басталды және 29.12.2018 жылы аяқталды.:
- 01.01.2013 ж. бастап 30.09.2014 ж. аралығындағы кезеңде 13.02.2015 ж. бастап №422.;
- 01.01.2014 ж. бастап 31.12.2014 ж. аралығындағы кезеңде 15.05.2015 ж. бастап №32.;
- 01.04.2011 ж. бастап 30.09.2015 ж. аралығындағы кезеңде 12.02.2016 ж. бастап №469.
Яғни, компанияның салықтық тексеруі 11.12.2018 ж. басталғандықтан, осыған байланысты 01.01.2018 ж. бастап қолданысқа енгізілген 25.12.2017 ж. Салық кодексіне сәйкес жүргізілуі тиіс.
10.12.2017 жылғы Салық кодексінің 137-бабының 2-тармағына сәйкес ҚҚС асып кету сомасының дұрыстығын растау мақсатында тәуекел дәрежесінің өлшемшарттары мен ТБЖ қолдану тәртібін уәкілетті орган айқындайды.
Тәуекел аймағындағы салық төлеушілер санатына жатқызылған салық төлеушілерге қатысты 02.02.2018 ж. №117 бұйрықпен (бұдан әрі - №117 қағидалар) бекітілген ҚҚС асып кету сомаларының және тәуекел дәрежесі критерийлерінің анықтығын растау мақсатында ТБЖ қолдану қағидаларының (бұдан әрі - ТБЖ) 9 - тармағына сәйкес тексерілетін салық кезеңі үшін мемлекеттік кіріс органы осы тармақтың 1) - 2) тармақшаларында белгіленген мерзімдерде тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілер бойынша "Пирамида" талдамалық есебін (бұдан әрі - "Пирамида" есебі) қалыптастырады.
Қағидалардың №117-тармағының 11-тармағына сәйкес тақырыптық тексеруді жүзеге асыратын мемлекеттік кірістер органы осы Қағидалардың 9-тармағында көрсетілген мерзімдер шегінде "Пирамида"есебінің нәтижелерін талдайды.
Бұл ретте, №117 Қағидалардың 10-тармағында егер "Пирамида" есебін қалыптастыру кезінде салық төлеуші болып табылатын өнім беруші анықталған жағдайларда көзделген:
1) салық мониторингінде тұрған;
2)өзі өндіретін тауарларды өндіретін, оның ішінде ауыл шаруашылығы тауарын өндіруші салық төлеуші (ұн, ірі қара және ұсақ малдың терісін өндірушілерді және түсті және қара металдардың сынықтарын қайта өңдейтін тұлғаларды қоспағанда);
3) жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт шеңберінде қызметін жүзеге асыратын;
4) электр және жылу энергиясын, суды және (немесе) газды қоспағанда, оларды сатып алушы кейіннен экспорттаған электр және жылу энергиясын, суды және (немесе) газды беруді жүзеге асыратын;;
5) байланыс қызметтерін жеткізуді жүзеге асыратын;
6) өнімді техникалық сынау, талдау және сертификаттау бойынша қызмет көрсетуді жүзеге асырған кезде Мемлекеттік кіріс органы осындай салық төлеушінің өнім берушілері бойынша "Пирамида" есебін одан әрі қалыптастыруды тоқтатады.
Сондай-ақ, 25.12.2017 жылғы Салық Кодексінің 429-бабының 10-тармағына сәйкес ҚҚС асып кетуін қайтару қағидаларын уәкілетті орган бекітетінін атап өту қажет.
ҚҚС артығын қайтару ережесі ҚР Қаржы министрінің 19.03.2018 ж. №391 бұйрығымен бекітілген (бұдан әрі - №391 ереже).
Осылайша, қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомаларының дұрыстығын растау бойынша тақырыптық тексерулер жүргізу Салық кодексінің жоғарыда көрсетілген нормаларына, №391 Қағидаларға сәйкес және №117 Қағидаларда айқындалған ТБЖ пайдалана отырып жүргізіледі.
Салықтық тексеру актісінен тәуекел дәрежесінің критерийлерін пайдалана отырып, "U" компаниясы қызметінің көрсеткіштерін бағалау нәтижелері бойынша жиынтық қорытынды шекті мәннен (35 балл) асып түскені және "U" компаниясы тәуекел аймағындағы салық төлеушілер санатына жатқызылғаны жөн.
Салық органы тексерілетін салық кезеңі үшін салықтық тексеру барысында "Пирамида" талдамалық есебін қалыптастырды, оның нәтижелері бойынша әртүрлі деңгейдегі "U" компаниясының жеткізушілерінде салықтық есептілікте тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) өткізуді көрсетпеу бойынша салық заңнамасының бұзушылықтары анықталды.
Атап айтқанда, "U"компаниясының 1-деңгейдегі жеткізушілер тармағы бойынша:
- "Е" компаниялары бұзушылықтар 6-деңгейлі жеткізушілерде анықталды: "SWК", "E", "DBD"компаниялары;
- "К" компаниялары бұзушылықтар 3-деңгейдегі жеткізушілерде анықталды: "P", "КХХІ" компаниялары, 4-деңгейдегі:"КРЅ" компаниясы;