Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі-уәкілетті орган) ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан (КТС) түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға "Т" компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2013 ж.бастап 31.12.2017 ж. аралығындағы кезеңде салықтың және (немесе) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жекелеген түрлері бойынша салық міндеттемесін орындау мәселесі бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 6 439 743,3 мың теңге сомасында КТС және 1 036 865,8 мың теңге сомасында өсімпұл есептеу туралы хабарлама шығарылды.
"Т" компаниясы салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Салық кодексінің 100-бабының 9-тармағының, 111-бабының 1-тармағының, 116-бабының 2-тармағының 1) тармақшасының бұзылуы салықтың шағымдалатын сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болып табылды.
"Т" компаниясы салық органының бұл тұжырымымен келіспейді, өйткені табиғи газды тасымалдауға байланысты тіркелген активтер ГРР тобының шығыстарына жатқызыла алмайды, өйткені бұл активтер геологиялық зерттеу процесіне және дайындық жұмыстарына байланысты емес.
"Т" компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
"Т" компаниясы қызметінің негізгі түрлері геологиялық барлау мен іздестірулерді жүргізу (ғылыми зерттеулер мен әзірлемелерсіз), шикі мұнай мен ілеспе газды өндіру, жылу электр станцияларының электр энергиясын өндіруі, метаннан басқа табиғи газды өндіру жөніндегі қызмет болып табылады:
Салық кодексінің 100 - бабының 9-тармағына сәйкес салық төлеушінің құрылысқа, тіркелген активтерді сатып алуға арналған шығындары және күрделі сипаттағы басқа да шығындар Салық кодексінің 116-125-баптарына сәйкес шегерімге жатқызылады.
Салық кодексінің 116-бабы 2-тармағының 1-тармақшасына сәйкес жер қойнауын пайдаланушы коммерциялық табудан кейін өндіруді бастаған кезге дейін пайдалануға беретін және Салық кодексінің 111-бабына сәйкес салық салу мақсатында ескерілетін негізгі құралдар мен материалдық емес активтер тіркелген активтерге жатпайды.
Салық кодексінің 111-бабының 1-тармағына сәйкес негізгі құралдар мен материалдық емес активтерді сатып алу және (немесе) құру бойынша шығындар жер қойнауын пайдаланушының коммерциялық табудан кейін өндіру басталған кезге дейін нақты жүргізген шығыстары ретінде амортизацияланатын активтердің жеке тобына енгізіледі.
Салық кодексінің 111-бабының 1-1-тармағына сәйкес жоғарыда көрсетілген шығыстар пайдалы қазбаларды коммерциялық табудан кейін өндіру басталған сәттен бастап амортизациялық аударымдар түрінде жылдық жиынтық табыстан шегеріледі.
Амортизациялық аударымдар сомасы салық кезеңінің соңында осы тармақта көзделген амортизацияланатын активтер тобы бойынша жинақталған шығыстар сомасына жер қойнауын пайдаланушының қалауы бойынша айқындалатын, бірақ 25 пайыздан аспайтын амортизация нормасын қолдану арқылы есептеледі.
Осы Кодекстің 111 - бабының мақсаттары үшін коммерциялық табудан кейін өндіру: барлауға, сондай-ақ пайдалы қазбалардың бекітілмеген қорларымен бірлескен барлау мен өндіруге арналған келісімшарттар бойынша-осы мақсаттар үшін уәкілеттік берілген Қазақстан Республикасының мемлекеттік органы қорларды бекіткеннен кейін пайдалы қазбаларды өндірудің басталуын білдіреді.
Бұл ретте Салық кодексінің 111-бабы 1-тармағының негізінде табиғи газды тасымалдауға байланысты негізгі құралдардың құны шығыстар бойынша жеке топқа жатқызылуға жатады, геологиялық зерттеу және табиғи ресурстарды өндіруге дайындық жұмыстары және жер қойнауын пайдаланушының басқа да шегерімдері.
Салық кодексінің 111-бабы 2-тармағының 1) және 2) тармақшаларына сәйкес осы баптың 1-тармағында көрсетілген шығыстар ("жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес инвестициялық қаржыландыру бойынша есептелген, бірақ төленбеген сыйақыдан басқа) жер қойнауын пайдаланушының жер қойнауын пайдалануға жасалған келісімшарт шеңберінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша мынадай кірістерінің сомасына азайтылады:
осы Кодекстің 99-бабына сәйкес жылдық жиынтық табыстан алып тасталуға жататын табыстарды қоспағанда, геологиялық зерделеу жүргізу және өндіруге дайындық жұмыстарын жүргізу кезеңінде алынған табыстар;
коммерциялық табудан кейін өндіру басталғанға дейін өндірілген пайдалы қазбаларды өткізуден алынған.
Осыған ұқсас нормалар "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасының 25.12.2017 ж. №120-VI Кодексінің (Салық кодексі) 242, 258, 260, 265-276-баптарында белгіленген.
Қаралып отырған жағдайда, пайдалы қазбалар қорлары Қазақстан Республикасының Пайдалы қазбалар қорлары жөніндегі мемлекеттік комиссиясы отырысының 12.04.2018 ж. хаттамасымен бекітілді.
Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2018 жылғы 15 мамырдағы № 330 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасының Пайдалы қазбалар қорлары жөніндегі мемлекеттік комиссиясы туралы Ереженің 41-тармағына сәйкес комиссия отырысының хаттамасы жалпы отырыс өткізілген күннен бастап он төрт жұмыс күні ішінде жасалады. Хаттамада сараптамаға ұсынылған есеп материалдары туралы мәліметтер, сараптама барысында анықталған ескертулер, комиссияның шешімі және оның ұсынымдары қамтылады. Комиссияның жалпы отырысының қорытындылары бойынша хаттамаларда мынадай индекстердің бірімен шешімдер көрсетіледі: жер қойнауын пайдаланушылар ұсынған аралық есептер бойынша, олар бойынша барлау жөніндегі жұмыстар аяқталмаған жер қойнауы учаскелері бойынша: алдын ала бағаланған пайдалы қазбалар қорларының көлемі назарға алынғанын білдіретін "П" индексі; жүргізілген бағалау жұмыстарының нәтижелері бойынша жер қойнауын пайдаланушылар ұсынған қорытынды есептер бойынша: пайдалы қазбалар қорларының бекітілгенін және мемлекеттік теңгерімге қойылуға жататынын білдіретін "У" индексі. Баланстық (алынатын) қорлар бойынша "У" индексі бар комиссия отырысының хаттамасына қол қойылған күннен бастап коммерциялық табу расталған болып есептеледі.
Қаралып отырған жағдайда тіркелген активтерді тану пайдалы қазбаларды өндіру басталған сәтке дейін, яғни қорларды уәкілетті орган бекіткен сәтке дейін (12.04.2018 ж.) жүргізілді, тиісінше, табиғи газды тасымалдауға байланысты негізгі құралдардың, атап айтқанда магистральдық газ құбырының, АГТС құны салық кодексінің 116-бабы 2-тармағының 1-тармақшасының негізінде тіркелген активтер тобының құндық балансынан алып тастауға жатады.
Осылайша, тексеру барысында тіркелген активтер бойынша шегерімдер алынып тасталды:
- Амортизациялық аударымдардың 4 тобы: 2015 жылға 192 071,2 мың теңге сомасында, 2016 жылға 138 266,5 мың теңге сомасында,
- 1,2 және 4 топтар: 2017 жылы 773 054,5 мың теңге сомасында, 2018 жылы 522 781,5 мың теңге сомасында, 2019 жылы 621 151,7 мың теңге сомасында, оның ішінде тіркелген активтер бойынша амортизациялық аударымдар 454 076,9 мың теңге сомасында және одан кейінгі шығыстар 167 074,8 мың теңге сомасында.
Бұл ретте шығыстар бойынша жеке топ геологиялық зерттеу және табиғи ресурстарды өндіруге дайындық жұмыстары және жер қойнауын пайдаланушының басқа да шегерімдері 2015 жылы 4 671 949,3 мың теңге сомасына, 2016 жылы 6 093,3 мың теңге сомасына, 2017 жылы 26101,0 мың теңге сомасына ұлғайтылды, 2018 жылы шығарылған негізгі қаражат бойынша 247 313,5 мың теңге сомасына азайтылды.
Жоғарыда көрсетілгендей, пайдалы қазбалар қорлары 12.04.2018 ж. хаттамасымен бекітілді, тиісінше, тексеру барысында шығыстар бойынша жеке топ бойынша амортизациялық аударымдар қосымша есептелді, геологиялық зерттеу және табиғи ресурстарды өндіруге дайындық жұмыстары және жер қойнауын пайдаланушының басқа да шегерімдері:
- 2018 жылы жалпы сомасы 941 977,1 мың теңге (компания қолданған мөлшерлеме бойынша 21,33%), шегерімдер нәтижесінде 419 195,6 (941 977,1 – 522 781,5) мың теңге;
- 2019 жылы жалпы сомасы 910 326,3 мың теңге (салық төлеуші қолданған мөлшерлеме бойынша 25% мөлшерінде), шегерімдер нәтижесінде 289 174,6 (910 326,3 – 621 151,7) мың теңге.
Айта кету керек, шығыстар жер қойнауын пайдаланушының жер қойнауын пайдалануға жасалған келісімшарт шеңберінде жүзеге асырылатын қызмет бойынша кірістерінің сомасына азайтылады:
осы Кодекстің 99-бабына сәйкес жылдық жиынтық табыстан алып тасталуға жататын табыстарды қоспағанда, геологиялық зерделеу жүргізу және өндіруге дайындық жұмыстарын жүргізу кезеңінде алынған табыстар;
коммерциялық табудан кейін өндіру басталғанға дейін өндірілген пайдалы қазбаларды өткізуден алынған.
Қаралып отырған жағдайда "Т" компаниясы өзара байланысты тарап болып табылатын бейрезиденттің атына тауарларды өткізуді жүргізді. Бұл ретте халықаралық іскерлік операцияларға байланысты өзара байланысты тараппен, компаниямен мәмілелер бойынша 2015-2017 жылдары трансферттік баға белгілеу кезінде туындайтын салық салу объектісіне дербес түзету жүргізілді және "трансферттік баға белгілеу туралы Заңға сәйкес кірістер мен шегерімдерді түзету"бөлімінің 150.00.041 жолы бойынша КТС бойынша декларацияда (150.00-нысан) көрсетілді. Тиісінше, қаралып отырған жағдайдағы шығыстар салық салу объектілерін түзету нәтижесінде айқындалған кірістер сомасына азайтылуға жатпайды.