Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС
ҚР Қаржы министрлігі (бұдан әрі-уәкілетті орган) ҚР аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге корпоративтік табыс салығын (КТС) және қосылған құн салығын (ҚҚС) есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға "а" компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2017 ж.бастап 31.12.2018 ж. аралығындағы кезеңде салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу мәселесі бойынша "А" компаниясына кешенді салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 63 092,4 мың теңге сомасында КТС, 18 768,1 мың теңге сомасында өсімпұл және 3 516,7 мың теңге сомасында ҚҚС есептеу туралы хабарлама шығарылды.
"А" компаниясы салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органының КТС есептеу бөлігіндегі шешімінің күшін жоюды сұрайды.
"А" компаниясы 2015 және 2016 жылдардағы тексеру кезеңінен алып тастауды заңды емес деп санайды, өйткені 31.05.2019 жылғы № 474 салықтық тексеруді тағайындау туралы нұсқамада 01.01.2014 жылдан бастап 31.12 жылға дейінгі тексеру кезеңі көрсетілген. 2018ж.
Шағымда талап қою мерзімін 3 жылға белгілеуді көздейтін салық заңнамасының нормасы 01.01.2020 ж. бастап ғана енгізілгені, ал 5 жыл талап қою мерзімін көздейтін норма қолданылған кезде салықтық тексеру 10.06.2019 ж. басталғаны көрсетілген.
"А" компаниясы "құқықтық актілер туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 43-бабы 1 және 2-тармақтарының нормаларын келтіреді, оларға сәйкес нормативтік құқықтық актінің күші ол қолданысқа енгізілгенге дейін туындаған қатынастарға қолданылмайды.
Осы баптың 1-тармағының ережесінен ерекшеліктер нормативтік құқықтық актінің немесе оның бір бөлігінің кері күші оның өзінде немесе нормативтік құқықтық актіні қолданысқа енгізу туралы актіде көзделген, сондай-ақ соңғысы азаматтарға жүктелген міндеттерді алып тастаған немесе олардың жағдайын жақсартқан жағдайлар болып табылады.
Осылайша, "А" компаниясының пікірінше, салық органы тексеру басталғаннан кейін енгізілген және салық төлеушінің жағдайын айқын нашарлатқан заңнамалық норманы қолданды.
2017 жылы теріс бағамдық айырма сомасының 351 960,1 мың теңге мөлшеріндегі оң бағамдық айырма сомасынан асып кетуін шегеруге қатысты "А" компаниясы бухгалтерлік есептілікте Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі белгілеген қолданыстағы бағам бойынша ұлттық валютада көрсете отырып, 2015 жылы АҚШ долларымен қаржылық қарыз тартылғанын түсіндіреді. 2015 жылдың соңында ұлттық валюта бағамының құлдырауынан кейін теріс бағамдық айырма қалыптасты, ол бухгалтерлік есептілікте уақтылы көрсетілмеген.
Бұл ретте, "А" компаниясы қаржылық қарыз сомасын қайтару бойынша операциялар 2016-2018 жылдары жүзеге асырылғанын және осындай операциялар жасалған есепті кезеңдерде бухгалтерлік есептіліктегі шығыстарға және салықтық есепке алу бойынша шегерімдерге жатқызылғанын ескеру қажет деп есептейді.
Бұдан әрі шағымда, егер салық органы бағамдық айырмашылыққа байланысты шегерімдер 2017 жылы туындауы мүмкін емес деп есептесе, 2015 жылы қаржылық қарыз шарты жасалғандықтан, тиісінше оларды тексеру нәтижелері бойынша 2015-2016 жылдары шегерімдерге жатқызу керек деп көрсетілген..
Салықтық тексеру актісінен "А" компаниясы 20.12.2008 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 100-бабының 1 және 3-тармақтарын бұза отырып, 2017 жылы теріс бағамдық айырма сомасының 351 960,1 мың теңге мөлшеріндегі оң бағамдық айырма сомасынан асып кетуі шегерімге жатқызылғаны келіп шығады.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
Салықтық тексеру 01.01.2014 ж.бастап 31.12 дейін тексеру кезеңі көрсетілген салықтық тексеруді тағайындау туралы 31.05.2019 ж. Нұсқама негізінде жүргізілді. 2018ж.
Қазақстан Республикасының 25.12.2017 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" (Салық кодексі) Кодексінің 48-бабының 2-тармағына сәйкес (01.01.2020 ж. бастап қолданыстағы редакцияда) егер осы бапта өзгеше көзделмесе, талап қою мерзімі үш жылды құрайды.
25.12.2017 ж. Салық кодексінің 48-бабының 3-тармағымен келесі салық төлеушілер санаттары үшін осы бапта белгіленген ерекшеліктер ескеріле отырып, талап қою мерзімі бес жылды құрайтыны көзделген:
1) 25.12.2017 ж. Салық кодексіне сәйкес салық мониторингіне жататын;
2) қызметін жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа сәйкес жүзеге асыратын заңды тұлғалар жатады.
"А" компаниясы салық мониторингіне жататын немесе жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа сәйкес қызметін жүзеге асыратын салық төлеушілер санатына жатпайды.
Сонымен қатар, 25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 48-бабы 9-тармағының ережелерімен талап қою мерзімін ұзарту жағдайлары белгіленген.
Айта кету керек, ҚР Жоғарғы Сотының 29.06.2017 ж. №4 "салық заңнамасын қолданудың сот практикасы туралы" нормативтік қаулысының 16-тармағына сәйкес салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің есептелген, есепке жазылған сомасын есептеуге немесе қайта қарауға Мемлекеттік кірістер органының құқығына қатысты талап қою мерзімі хабарлама шығарылған күнге есептеледі.
Қаралатын жағдайда, салық органы салықтық тексеру аяқталғаннан кейін 15.10.2020 ж. №474 тексеру нәтижелері туралы хабарлама шығарды
Тиісінше, тексеру нәтижелері туралы көрсетілген хабарлама шығарылған күні талап қою мерзімі үш жылды құрайды.
25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 48 - бабы 9-тармағының 1) тармақшасына сәйкес талап қою мерзімі-салық төлеуші (салық агенті) осы баптың 2 және 3-тармақтарында белгіленген талап қою мерзімі күнтізбелік бір жылдан аз уақыт өткен кезең үшін салықтар мен бюджетке төленетін төлемдердің есептелген сомасын есепке жазу және (немесе) қайта қарау бөлігінде қосымша салық есептілігін табыс еткен жағдайда күнтізбелік бір жылға ұзартылады.
СЕӨС ақпараттық жүйесіне сәйкес КТС бойынша қосымша салық есептілігін ұсыну фактілері анықталған жоқ, талап қою мерзімі күнтізбелік бір жылдан аз уақыттан кейін аяқталатын кезеңдерде.
"А" компаниясының нормативтік құқықтық актінің күші ол қолданысқа енгізілгенге дейін туындаған қатынастарға таралмайтындығын дәлелдеріне қатысты мыналарды атап өткен жөн.
"Құқықтық актілер туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 11-бабына сәйкес, егер нормативтік құқықтық актілердің өздерінде немесе оларды қолданысқа енгізу туралы актілерде өзгеше ескертілмесе, барлық нормативтік құқықтық актілер тікелей қолданылады.
Баяндалғанның негізінде, тексеру нәтижелері туралы хабарлама "А" компаниясына 20.10.2020 ж.берілгендіктен, тексеру кезеңінен 2014-2016 жылдардағы салық кезеңдерін алып тастау, 25.12.2017 ж. Салық кодексінің 48-бабы 2-тармағының негізінде негізделген болып табылады.
10.12.2008 жылғы Салық кодексінің 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары, осы Кодекске сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.
Шегерімдерді салық төлеуші табыс алуға бағытталған оның қызметіне байланысты шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргізеді. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстарын қоспағанда, осы шығыстар нақты жүргізілген салық кезеңінде шегерімге жатады.
10.12.2008 жылғы Салық кодексінің 113-бабына сәйкес теріс бағамдық айырма сомасы оң бағамдық айырма сомасынан асып кеткен жағдайда, асып кету шамасы шегерімге жатады.
Бағамдық айырма сомасы Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалады.
Бұл ретте, 10.12.2008 жылғы Салық кодексінің 57-бабының 4-тармағында егер Салық кодексінде өзгеше көзделмесе, салық салу мақсатында бағамдық айырманы есепке алу халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес валюта айырбастаудың нарықтық бағамын қолдана отырып жүзеге асырылады деп көзделген.
Осылайша, салық кодексінің нормаларына сәйкес салық салу мақсатында бағамдық айырманы есепке алу халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес валюта айырбастаудың нарықтық бағамын қолдана отырып жүзеге асырылады.
Шетел валюталарында деноминацияланған операциялар бойынша операциялар мен қалдықтардың бухгалтерлік есебі ХҚЕС (IAS) 21 "валюта бағамдары өзгерістерінің әсері" (бұдан әрі - ХҚЕС 21) ережелерімен регламенттелгенін атап өткен жөн.
Мәселен, ХҚЕС 21-нің 21-23, 29-тармақтарында шетел валютасындағы операцияны бастапқы тану кезінде операция күніне айқындалған шетел валютасының ағымдағы айырбас бағамы бойынша функционалдық валютада ескерілетіні белгіленген.
ХҚЕС-ке сәйкес операцияны тану критерийлері алғаш рет орындалған күн операция күні болып табылады.
Шетел валютасындағы монетарлық баптар әрбір есепті кезеңнің аяғындағы есепті күнгі бағам бойынша қайта есептеледі.