1.Даудың түрі: салықтық даулар
2.Салық төлеушінің санаты: жеке тұлға
3.Салық түрі: ЖТС
ҚР Қаржы министрлігі (бұдан әрі-уәкілетті орган) төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан жеке табыс салығын (ЖТС) есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға U. жеке тұлғаның апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2016 ж.бастап 31.12.2016 ж. аралығындағы кезеңде камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы салық органдарының хабарламасын салық төлеушінің (салық агентінің) орындамауы мәселесі бойынша жеке тұлғаға U. тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 2660,0 мың теңге сомасында ЖТС және 548,8 мың теңге өсімпұл есептеу туралы хабарлама шығарылды.
Жеке тұлға U. салық органының тұжырымдарымен келіспей, салық органының ЖТС есептеу бөлігіндегі шешімінің күшін жоюды өтінген апелляциялық шағыммен жүгінді.
Шағымда 06.05.2014 ж.сатып алу-сату шартына сәйкес жеке тұлға U. жалпы ауданы 0,0406 га жер учаскесі бар жалпы ауданы 76,6 ш. м. тұрғын үй 36400,0 мың теңгеге сатып алғаны келтірілген. Кейіннен сатып алынған үй бұзылып, оның орнына жаңа үй салынды, бұл 05.01.2015 ж. ескі құрылысты бұзудың басталғаны туралы хабарламаны қабылдау туралы талонмен және 05.09.2016 ж. жылжымайтын мүлік объектісін бұзу туралы қорытындымен расталады.
Бұдан әрі, 11.11.2016 ж.әкімдік жанындағы комиссия отырысының хаттамасымен жаңа үй заңдастырылды және 23.11.2016 ж. жеке тұлға U. үшінші тұлғаға 63000,0 мың теңгеге сатылды.
Жеке тұлға U. шағымда ЖТС есептеген кезде ескі үй бұзылып, жаңа үй салынғаны, оның құрылысына қомақты ақша қаражаты салынғаны ескерілмегенін көрсетеді. 23.10.2016 ж. мүлікті бағалау туралы есепке (ретроспективті бағалау) сәйкес жаңа тұрғын үйдің нарықтық құны 16.11.2016 ж.жағдай бойынша 108626,3 мың теңгені құрады. Осылайша, 63000,0 мың теңге мүлікті сату бағасы мен 108626,3 мың теңге мүлікті сату сәтінде сатылатын мүліктің нарықтық құны арасында оң айырма туындаған жоқ.
Жеке тұлғаның "I" дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Дәлелді шешім шығару мақсатында, "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасының 25.12.2017 ж. Кодексінің (25.12.2017 ж. Салық кодексі) 186-бабына сәйкес 2019 ж. 20.03. хатымен шағымды қарау барысында жеке тұлғаның 01.01.2016 ж. бастап 31.12.2016 ж. аралығындағы кезеңде ЖТС дұрыс есептелуі мәселесі бойынша "I" тақырыптық тексерісі тағайындалды. 23.11.2016 ж. сатып алу-сату шарты бойынша іргелес жер учаскесімен бірге тұрғын үйді өткізу кезінде құн өсімінен түсетін табыс
Аталған хатты орындау үшін Министрліктің Мемлекеттік кірістер комитеті тақырыптық тексеру жүргізуге нұсқама шығарды, оның нәтижелері бойынша 20.05.2019 ж. тақырыптық тексеру актісі жасалды.
Тақырыптық тексеру келесідей.
Салық кодексінің 177-бабының 1-тармағына сәйкес төлем көзінен салық салынбайтын табыстарға мүліктік табыс жатады.
Салық кодексінің 180-бабы 1-тармағының 1) тармақшасында жеке тұлғаның салық салуға жататын мүліктік табысына жеке тұлғаның, сондай-ақ шағын бизнес субъектілері үшін арнаулы салық режимін қолданатын дара кәсіпкердің салық кодексінің 180-1-бабында көрсетілген мүлікті өткізуі кезінде құн өсімінен түсетін табыс жатады деп белгіленген.
Салық кодексінің 180-1 - бабы 1-тармағының 6) тармақшасына сәйкес жеке тұлғаның, сондай-ақ шағын бизнес субъектілері үшін арнаулы салық режимін қолданатын дара кәсіпкердің мүлікті өткізуі кезінде құн өсімінен түсетін табыс, осы тармақтың 1-4-тармақшаларында көрсетілген және Қазақстан Республикасының аумағындағы жылжымайтын мүлікті өткізу кезінде туындайды.
Салық кодексінің 180-1 - бабының 6-тармағына сәйкес оны өткізетін адам салған жеке тұрғын үй, сондай-ақ осы баптың 1-тармағының 1) - 7) тармақшаларында көрсетілген, мұрагерлік, қайырымдылық көмек түрінде алынған мүлік (осы баптың 5-тармағында көзделген жағдайды қоспағанда) өткізілген жағдайларда, меншік құқығы туындаған күнгі мүлікті өткізу бағасы (құны) мен сатылатын мүліктің нарықтық құны арасындағы оң айырма құн өсімінен түсетін табыс болып табылады.
Мұндай нарықтық құнды салық төлеуші осындай мүлік өткізілген салық кезеңі үшін ЖТС бойынша декларацияны табыс ету үшін белгіленген мерзімнен кешіктірмей айқындауға тиіс. Осы тармақтың мақсатында Қазақстан Республикасының бағалау қызметі туралы заңнамасына сәйкес бағалаушы мен салық төлеуші арасындағы шарт бойынша жүргізілген бағалау туралы есепте айқындалған құн нарықтық құн болып табылады.
Салық кодексінің 30-бабына сәйкес салық кезеңі деп салықтардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жекелеген түрлеріне қатысты белгіленген уақыт кезеңі түсініледі, ол аяқталғаннан кейін салық салу объектісі, салық базасы айқындалады, бюджетке төленуге жататын салықтар мен басқа да міндетті төлемдердің сомалары есептеледі.
Бұл ретте Салық кодексінің 159-бабының 2-тармағына және 148-бабының 1-тармағына сәйкес төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан ЖТС есептеу үшін салық кезеңі 1 қаңтардан бастап 31 желтоқсан аралығындағы күнтізбелік жыл болып табылады.
Тиісінше, бағалау меншік құқығына кіргеннен кейін, бірақ меншік құқығында бір жылдан кем болған және ол бойынша мүліктік кіріс туындайтын мүлікті өткізген жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірілмей жүргізілуі мүмкін. Бұл ретте Бағалау туралы есепте меншік құқығы туындаған күнгі бағалау қамтылуға тиіс.
Қаралып отырған жағдайда жеке тұлға U. салықтық тексеруге бастапқы құжаттарды қоса берді, оның ішінде:
-06.05.2014 ж. сатып алу-сату шарты, онда жеке тұлға U. жеке тұлғадан 36400,0 мың теңгеге жер учаскесі бар тұрғын үй сатып алды;
- ауданы 0,0406 га жер учаскесіне жеке меншік құқығына акт, жер учаскесінің нысаналы мақсаты-тұрғын үйді пайдалану және қызмет көрсету үшін;
- "Азаматтарға арналған үкімет "мемлекеттік корпорациясы" коммерциялық емес АҚ филиалы-Жер кадастры және жылжымайтын мүлікті техникалық тексеру департаментінің жылжымайтын мүлік объектісін бұзу туралы 05.09.2016 ж. қорытындысы;
- мүлікті (ақшадан басқа)жария етуді өткізу бойынша әкімдік жанындағы комиссия отырысының 11.11.2016 ж. ХАТТАМАСЫ;
- 23.11.2016 ж. жылжымайтын мүліктің болмауы (болуы) туралы анықтама;
- 23.11.2016 ж. жапсарлас жер учаскесімен тұрғын үйді сатып алу-сату шарты, онда жеке тұлға U. сатты ,ал жеке тұлға "Zh" ауданы 397,50 ш. м. үш тұрғын үй-жайдан және іргелес жер учаскесінде жалпы ауданы 627,30 ш. м. қосалқы үй-жайлардан тұратын, 0,0406 га өлшемімен бастапқы әрленген тұрғын үйді сатып алды, сатылған мүліктің құны 63000,0 мың теңгеге;
- 23.10.2018 ж.ретроспективті бағалау туралы есеп 23.10.2016 ж. жағдай бойынша жалпы ауданы 627,3 ш. м., алаңы 0,0406 га жер учаскесінде орналасқан тұрғын үй бағалау объектісінің нарықтық құны 108626,3 мың теңгені құрайды.
Жоғарыда келтірілген құжаттарға сәйкес жеке тұлға U. 06.05.2014 ж.36400,0 мың теңгеге сатып алған іргелес жер учаскесі бар тұрғын үй бұзылып, жаңа үй салынды, 11.11.2016 ж. комиссия отырысының хаттамасымен жария етілді, жаңадан салынған үйге әділет органдарында меншік құқығын тіркеуді жеке тұлға U. 16.11.2016 ж. жүргізді.
Бұдан әрі, 23.11.2016 ж.сатып алу - сату шартының негізінде U. жеке тұлға аталған тұрғын үйді іргелес жер учаскесімен 63000,0 мың теңгеге сатады.
Шағымды қарауға қоса берілген жоғарыда және мазмұндалған құжаттарды негізге ала отырып, үй U. жеке тұлғаның меншік құқығында бір жылдан аз уақыт (11.11.2016 ж. бастап 23.11.2016 ж. дейін) болды, бұл 23.11.2016 ж. жылжымайтын мүліктің болмауы (болуы) туралы анықтамамен расталады.
Бағалаушы "ST" компаниясы мен U. 23.10.2018 ж.жеке тұлға арасындағы шарт бойынша жүргізілген 23.10.2018 ж. мүлікті бағалау туралы есепте ауданы 0,0406 га жер учаскесінде орналасқан жалпы ауданы 627,3 ш. м. тұрғын үйдің нарықтық құны 108626,3 мың теңгені құрағанын атап өткен жөн.
Бұл ретте, 23.10.2018 ж. жоғарыда көрсетілген есеп меншік құқығы туындаған күні сатылатын мүліктің нарықтық құнын айқындау үшін негіз болып табылмайды, өйткені тұрғын үйді көрсетілген бағалау 23.10.2018 ж., яғни Салық кодексінің 180-1-бабының 6-тармағында белгіленген мерзімнен кеш, бұл жағдайда 2017 жылғы 31 Наурызда жүргізілді.