Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: жеке кәсіпкер
Салық түрі: ЖТС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан жеке табыс салығын есептеу, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға аударымдар мен жарналардың түсуі туралы, залалды азайту туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға "Р" дара кәсіпкердің (бұдан әрі - "Р" ЖК) апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы "Р" ЖК-ға салықты және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді, зейнетақы қорына түсетін түсімдерді, 01.01.2017 ж.бастап 18.08.2020 ж. дейінгі кезең үшін әлеуметтік аударымдардың түсімдерін есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу мәселесі бойынша кешенді тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 6 711,6 мың теңге сомасында ЖТС және 917,9 мың теңге өсімпұл есептеу туралы, 7,8 мың теңге сомасында міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға аударымдар мен жарналардың түсуі, 4 707,4 мың теңге.
"Р" ЖК салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайды және бұл ретте мынадай дәлелдер келтіреді.
Шағымда "төлемдер мен аударымдар туралы" ҚР Заңының, ҚР Азаматтық кодексінің (бұдан әрі - ҚР АК) нормаларына сәйкес жеке кәсіпкердің банкте депозит ашуға және осы салым бойынша сыйақы алуға құқығы бар екендігі көрсетілген.
Атап айтқанда, есептеу әдісі кезінде кірістер мен шығыстардың есебі нақты ақша қозғалысымен байланысты емес. Ағымдағы шотқа ақша түсімі-бұл кірістер мен шығыстардың пайда болуы емес, ақша қозғалысы.
Салықтық тексеру нәтижелері бойынша жеке кәсіпкердің кірісіне салық салуға жатпайтын депозиттік шотқа өз қаражатын аудару енгізілді. Бұл ретте банктерде ашылған шоттар бойынша ақша қаражатының қозғалысы (аударымдар, алу, толықтыру) кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырумен байланысты емес, тиісінше көрсетілген банк шоттары бойынша ақша қаражатының сомалары дара кәсіпкердің салық салынатын кірісіне енгізілмейді.
Салықтық тексеру актісінен көрініп тұрғандай, 10.12.2008 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" ҚР Кодексінің (10.12.2008 ж. Салық кодексі) 96, 183-баптарын, 25.12.2017 ж. Салық кодексінің 226, 238-баптарын бұза отырып, екінші деңгейдегі банктердің жауаптарына сәйкес "Р" ЖК шоттарына ақшалай қаражат түрінде өтеусіз алынған мүлік сомасына ӘГД төмендетілді.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
10.12.2008 ж. Салық кодексінің 183 бабының 1 тармағына сәйкес дара кәсіпкердің салық салынатын табысы 10.12.2008 ж.Салық кодексінің 83-133, 136, 137 және 224-баптарына сәйкес корпоративтік табыс салығын салу объектісін айқындау үшін белгіленген тәртіппен, сондай-ақ 10.12.2008 ж. Салық кодексінің 156-бабында көзделген түзетулер ескеріле отырып және 10.12.2008 ж. Салық кодексінің 166-бабының 1-тармағында белгіленген салық шегерімдері ескеріле отырып, 166-бабы 5 және 6-тармақтарының ережелері егер осы бапта өзгеше белгіленбесе, 10.12.2008 жылғы Салық кодексі.
10.12.2008 жылғы Салық кодексінің 96-бабының 1-тармағына сәйкес егер 10.12.2008 жылғы Салық кодексінде өзгеше белгіленбесе, салық төлеуші өтеусіз алған кез келген мүліктің, оның ішінде жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің құны оның табысы болып табылады.
10.12.2008 жылғы Салық кодексінің 12-бабының 3-тармағымен, егер 10.12.2008 жылғы Салық кодексінде өзгеше көзделмесе, 10.12.2008 жылғы Салық кодексінде пайдаланылатын ҚР заңнамасының азаматтық және басқа да салаларының ұғымдары ҚР заңнамасының осы салаларында пайдаланылатын мәнде қолданылатыны айқындалған.
ҚР АК 115-бабының 2-тармағына сәйкес мүліктік игіліктер мен құқықтарға (мүлікке) мыналар жатады: заттар, ақша, оның ішінде шетел валютасы, қаржы құралдары, жұмыс, қызмет, шығармашылық интеллектуалдық қызметтің объектіге айналған нәтижелері, фирмалық атаулар, тауар белгілері және бұйымды дараландырудың өзге де құралдары, мүліктік құқықтар, цифрлық активтер және басқа да мүлік.
Бұл ретте 10.12.2008 жылғы Салық кодексінің 56-бабының 2-тармағында егер осы баптың 2-1-тармағында өзгеше белгіленбесе, салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі ҚР Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен белгіленеді.
Осыған ұқсас нормалар 25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 1, 190, 238, 366-баптарының нормаларымен қарастырылған.
Осылайша, кез-келген мүліктің, оның ішінде салық төлеуші өтеусіз алған ақшаның құны оның кірісі болып табылады.
"Р "ЖК салықтық тексеру актісінен көрініп тұрғандай, тексерілетін салық кезеңінде бюджетпен есеп айырысуды жүзеге асырды:
- 01.01.2017 ж. бастап 30.06.2020 ж. дейін жалпы белгіленген тәртіпте;
- 01.07.2020 ж.бастап оңайлатылған декларация негізіндегі арнайы салық режимі бойынша.
Салық органы тексеруді "Р" ЖК қызметінің тоқтатылуына байланысты өтініші негізінде жүргізді.
25.12.2017 ж. Салық кодексінің 155-бабы 1-тармағының 1), 4) тармақшасына сәйкес салықтық тексеру жүргізу кезінде салық органының лауазымды тұлғалары мынадай құқықтарға ие::
1) Екінші деңгейдегі банктерден және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардан тексеру жүргізу үшін қажетті, оның ішінде Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес банктік құпияны құрайтын тексерілетін тұлғаның банк шоттарының бар-жоғы және нөмірлері туралы құжаттарды және мәліметтерді, сондай-ақ салық төлеушілердің (тексерілетін тұлғалардың) шоттары бойынша ақша қалдықтары мен қозғалысына қатысты құжаттар мен мәліметтерді талап етуге және алуға;
4) салық төлеушіден, оның ішінде оның қызметкерлерінен салықтық тексеру барысында туындайтын мәселелер бойынша жазбаша түсіндірмелерді талап етуге және алуға құқылы.
Салықтық тексеру барысында екінші деңгейлі банктерге сұраныстар жолданды.
Осылайша, шағымда көрсетілген банктердің мәліметтері бойынша "Р" ЖК банктік шоттарын толықтыру, оның ішінде "Р" ЖТ ақшалай қаражат түсімдері, "М" жеке тұлғадан өтеусіз аударымдар, "В", "К"жеке тұлғалардан түсімдер есебінен жүргізілді.
Бұл ретте 30.10.2020 ж. түсіндірмеге сәйкес "Р" ЖК тексерілетін кезеңде оның банктік шоттарына, атап айтқанда:
- жұбайынан депозитке салым үшін өтеусіз аударымдар;
- басқа елге кеткен әкенің депозитінен ақша қаражаты;
- "М" ЖК "С"компаниясының атына шот-фактура жазып берген" К " жеке тұлғадан төлемдер;
- депозитке аудару үшін "М" ЖК қолма-қол ақша қаражатының басқа да түсімдері.
"Бухгалтерлік есепті жүргізу қағидаларын бекіту туралы" ҚР Қаржы министрінің 31.03.2015 ж. №241 бұйрығының (бұдан әрі - №241 қағидалар) 50-тармағына сәйкес қолма-қол ақшамен есеп айырысуды жүзеге асыру үшін субъектілер кассалық кітапты жүргізетінін көрсету қажет, оның нысаны "бастапқы есепке алу құжаттарының нысандарын бекіту туралы"ҚР Қаржы министрінің 20.12.2012 ж. №562 бұйрығымен бекітілген.
Салықтық тексеруді жүргізген салық органының ақпаратынан "Р" ЖК бухгалтерлік есебінің деректері бойынша кассалық кітап нөлдік көрсеткіштермен қалыптастырылғаны, яғни "Р" ЖК қолма-қол ақшамен қандай да бір есеп айырысуды жүзеге асырмағаны жөн.
Бұл ретте, салықтық тексеру барысында ұсынылған жоғарыда көрсетілген екінші деңгейдегі банктердің мәліметтері бойынша "Р" ЖК банктік шоттарға ақшалай қаражатты толтыруды жүргізгені анықталды.
25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 179-бабының 5-тармағына сәйкес шағымға: салық төлеуші (салық агенті) өз талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттар; іске қатысы бар өзге де құжаттар қоса беріледі.
Бұл жағдайда, "Р" ЖК шағымға аталған ақша қаражаты алынған тұлғаларға қайтарылғанын растайтын құжаттар; көрсетілген ақша түсімдерінің салық салудан босатылғаны не салық салу фактісі туралы куәландыратын құжаттар қоса берілмеген.
Осылайша, "Р" ЖК-ның банктік шоттарына келіп түскен және бухгалтерлік және салықтық есепте көрсетілмеген көрсетілген ақша қаражаты "Р"ЖК-ның өтеусіз алынған мүлкі түрінде табыс деп тануға жатады.
Сонымен бірге шағымға қоса берілген құжаттардың ішінен 30.04.2020 ж.кассалық шығыс ордері бойынша "Р" ЖК сенімхат бойынша басқа банктегі депозитке уақытша енгізу үшін әкесінің депозитінен 9 549,0 мың теңге сомасында депозиттік қаражат алынып тасталды. "Р" ЖК сол күні (30.04.2020 ж.) басқа банктегі банктік салымды 9 000,0 мың теңге сомасына толықтырды.
Демек, 9 000,0 мың теңге сомасындағы ақша қаражаты уақытша депозитке енгізілгендіктен және әкесінің депозиттік қаражатынан түскендіктен, тиісінше "Р"ЖК өтеусіз алынған мүлік түрінде табыс деп тануға жатпайды.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, "Р" ЖК әкесінің депозиттік қаражаты есебінен түскен 9 000,0 мың теңге сомасындағы ақшалай қаражатты өтеусіз алынған мүлік түріндегі кіріске қосу бойынша салықтық тексеру нәтижелері негізсіз болып табылады.
Шағымда 2018 жылға ЖТС есептеу және тауар-материалдық құндылықтар (ТМҚ) теңгерімін жасау кезінде салықтық тексеру нәтижелері бойынша арифметикалық қателер жіберілгені және өткізілген тауарлар саны дұрыс көрсетілмегені, осыған байланысты сатып алынған ТМҚ құны ұлғайтылғаны көрсетілген.
"Р" ЖК пікірі бойынша мәмілелердің салдары салықтық есепке алу деректері және олар растайтын мәмілелер мен операциялардың сипаты туралы мәліметтер қамтылуға тиіс бастапқы құжаттардың деректері бойынша белгіленеді.