1. Даудың түрі: салықтық даулар
2. Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
3. Салық түрі: КТС
ҚР Қаржы министрлігі (бұдан әрі-уәкілетті орган) мұнай секторы ұйымдарынан (КТС) түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға "К" компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы "К" компаниясына салық міндеттемесін орындау, 01.01.2013 ж.бастап 31.12.2016 ж. дейінгі кезең үшін толық және уақтылы есептеу мен төлеу мәселесі бойынша кешенді салық тексеруін жүргізді, оның нәтижелері бойынша мұнай секторы ұйымдарынан (КТС) түсетін 73104,6 мың теңге сомасындағы түсімдерді және 8617,5 мың теңге өсімпұлды қоспағанда, заңды тұлғалардан алынатын корпоративтік табыс салығын және тасымалданатын залал сомасын 109753,1 мың теңге мөлшерінде азайту және мың теңге.
"К" компаниясы салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органының КТС есептеу бөлігіндегі шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Шағымнан келіп шығатыны, "К" компаниясы 2014ж. несие берешегіне түгендеу жүргізіп, 2011 жылдан бастап 2012ж. қоса алғанда Банк қарыздар бойынша, оның ішінде 2011ж. 2514,0 мың теңге сомасында және 2012ж. үшін 46173,2 мың теңге сомасында қате сыйақы есептемеген.
Жоғарыда көрсетілгендердің негізінде 02.06.2015 ж. "К" компаниясы 2012 ж.КТС бойынша қосымша декларация берді, онда шегерімдер 46173,2 мың теңге сомасына ұлғайтылды.
Тиісінше, 2012 жылғы КТС бойынша декларацияда шегерімдердің ұлғаюы нәтижесінде бұрын болған 1442,2 мың теңге мөлшеріндегі салық салынатын кірістің орнына 44730,6 мың теңге сомасында көшірілетін залал қалыптасты.
Сондай-ақ, шағымнан "К" компаниясы сыйақыны КТС бойынша декларацияларда шегерімге жатқызғаны, бұл ретте салықтық тексеру нәтижелері бойынша да келіп шығады:
- 2015ж. шегерімге 95314,3 мың теңге мөлшерінде жатқызылған, оның ішінде 01.01.2015 ж. жағдай бойынша сыйақылар бойынша берешек 2166,5 мың теңге және 2015ж.есептелген (төленген) – 93147,8 мың теңге. Көрсетілген төлемдер "Даму "кәсіпкерлікті дамыту қоры" АҚ (бұдан әрі-"Даму "КДҚ" АҚ), Банк және "К"компаниясы арасында жасалған 17.07.2015 ж.субсидиялау шарты (бұдан әрі-17.07.2015 ж. субсидиялау шарты) бойынша алынған субсидиялар есебінен жүргізілді.
- 2016ж. тексеру барысында шегерімге жатқызылған 200958,3 мың теңге мөлшеріндегі сыйақы сомасы " Даму "КДҚ "АҚ, Банк және" К "компаниясы арасында жасалған 17.07.2015 ж.субсидиялау шарты бойынша алынған 100539,2 мың теңге мөлшеріндегі субсидия сомасы азайтылды.
Бұдан басқа, шағымда тексеру актісінде КТС бойынша декларацияларда қандай негіздемелер бойынша 786,6 мың теңге сомасында және 2016 жылы 260,4 мың теңгеге МКД ұлғайту жүргізілгені көрсетілген.
"К" компаниясы шағымда КТС бойынша декларацияда тексеру барысында шегерімдер азайтылғанын көрсетеді:
- 2014 жылы өткізілген тауарлар бойынша шығыстар бойынша 151,9 мың теңге сомасына;
- 2015 жылы өткізілген тауарлар бойынша шығыстар бойынша сомасы 2709,7 мың теңге, тіркелген активтер бойынша шығыстар 13525,4 мың теңгеге, есепке жатқызылмаған ҚҚС сомасын шегерімге жатқызу бойынша сомасы 2391,5 мың теңге және басқа да шығыстар сомасы 213,1 мың теңге;
- 2016 жылы өткізілген тауарлар бойынша шығыстар бойынша сомасы 2685,9 мың теңге.
"К" компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Тасымалданатын шығын сомасының азаюына қатысты.
Салық кодексінің 19-бабы 1-тармағының 1), 5) тармақшаларына сәйкес салық органдары салықтық бақылауды жүзеге асыруға құқылы; салық төлеушіден (салық агентінен, оператордан) салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің дұрыстығын және уақтылы төлеуді (ұстап қалу мен аударуды) растайтын құжаттарды, салық төлеуші (салық агенті, оператор) жасаған салықтық нысандар бойынша жазбаша түсініктемелерді табыс етуді талап етуге құқылы.
Бұл ретте, Салық кодексінің 46-бабы 1-тармағының нормасын негізге ала отырып, салық органы талап қою мерзімі шегінде салықтардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің есептелген, есепке жазылған сомасын есепке жазуға немесе қайта қарауға құқылы.
Осылайша, Салық кодексінің нормаларына сәйкес салық органдары салық төлеушіден талап қою мерзімін ескере отырып, тексерілетін салық кезеңі үшін декларацияларда көрсетілген салықтарды есептеудің дұрыстығын растайтын құжаттарды ұсынуды талап етуге құқылы.
Салық Кодексінің 83-бабына сәйкес Салық кодексінің 99-бабында көзделген түзетулерді ескере отырып, жылдық жиынтық табыс пен Салық кодексінің 4-бөлімінде көзделген шегерімдер арасындағы айырма Салық кодексінің 137-бабында айқындалған тәртіппен алдыңғы салық кезеңінен көшірілетін залал сомасына азайтылатын салық салынатын кіріс болып табылады.
Салық кодексінің 136-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес Салық кодексінің 99-бабында көзделген түзетулер ескеріле отырып, шегерімдердің жылдық жиынтық табыстан асып кетуі кәсіпкерлік қызметтен болған залал деп танылады.
Салық кодексінің 137-бабының 1-тармағына сәйкес кәсіпкерлік қызметтен болған залалдар, сондай-ақ I топтың тіркелген активтерін шығарудан болған залалдар осы салық кезеңдерінің салық салынатын кірісі есебінен өтеу үшін қоса алғанда келесі он жылға көшіріледі.
Бұл ретте, Салық кодексінің 56-бабының 2-тармағында салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетіні белгіленген. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Осылайша, салық есебі Бухгалтерлік есептің деректеріне негізделеді, ол бухгалтерлік жазбаларды операция фактісін тіркейтін бастапқы құжаттардың түпнұсқаларымен барабар бекітуді қамтамасыз етуі тиіс.
Баяндалғанды негізге ала отырып, Салық кодексінің нормаларына сәйкес есепті кезеңдегі КТС бойынша салық міндеттемесін айқындау кезінде салық кодексінің 137-бабына сәйкес алдыңғы салық кезеңдерінен көшірілетін залалдар сомасы ескеріледі. Демек, салық органы салықтық тексеру жүргізу барысында тексерілетін салық кезеңі үшін КТС есептеудің дұрыстығы мақсатында алдыңғы салық кезеңдері залалдарының тиісті тексерілетін салық кезеңіне ауыстырылуын тексеруге құқылы.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 24.12.2009 ж. №574 қаулысымен бекітілген КТС бойынша салық есептілігін (декларацияны) (100.00 – нысан) жасау қағидаларына (бұдан әрі-қағидалар) сәйкес салық салынатын кірісті айқындау кезінде "салық салынатын кірістің есебі" бөлімінде Салық кодексінің 137-бабының 1-тармағына сәйкес көшірілуге жататын залал ескеріледі.
Осылайша, Қағидалардың 18-тармағының 7) тармақшасына сәйкес 100.00.067 жолында алдыңғы салық кезеңдерінен көшірілген залалдар көрсетіледі. Қағидалардың 8-тармағына сәйкес 100.00.068 жолында көшірілген залалдар ескеріле отырып, салық салынатын кіріс көрсетіледі. Егер 100.00.066 жолында оң мән көрсетілген жағдайда толтырылады. 100.00.066 және 100.00.067 жолдарының айырмасы ретінде айқындалады (100.00.066 – 100.00.067). Егер 100.00.067 жолы 100.00.066 жолынан артық болса, 100.00.068 жолында нөл көрсетіледі.
Қаралатын жағдайда, "К" компаниясы 2012 ж. 1442,4 мың теңге сомасында салық салынатын кірісті көрсете отырып, 30.03.2013 ж.КТС бойынша кезекті декларацияны ұсынды және 02.06.2015 ж. кешірек 100.00.023 "сыйақы бойынша шығыстар" жолы бойынша шегерімдер сомасын 46173,2 мың теңгеге ұлғайта отырып, КТС бойынша қосымша декларация ұсынылды, бұл 44730,6 мың теңге мөлшерінде залал алуға әкелді (46173,2 – 1442,4), төлеуге есептелген КТС сомасының орнына 288,5 мың теңге мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
Бұл ретте, шағымды қарауға Мемлекеттік кірістер департаменті ұсынған айналым - сальдо ведомосының көшірмесіне сәйкес "К" компаниясының бухгалтерлік есебінің деректері бойынша 2012 жылдың соңына "төленуге жататын корпоративтік табыс салығы" 3110 шоты бойынша жыл қорытындысы бойынша КТС в сомасы 256,3 мың теңге мөлшерінде көрсетілгені анықталды.
Осылайша, "К" компаниясы шегерімге жатқызылатын сыйақы сомасының 2012 жылы ұлғаюына байланысты 2012 жылғы бухгалтерлік есепке өзгерістер енгізбегені анықталды.
Қаржылық есептілікті дайындау үшін негіз болып табылатын бухгалтерлік есепте өткен кезеңдерді түзету ағымдағы кезеңде де, оларды анықтау кезеңінде де жүргізілуі мүмкін екенін көрсету керек.
Өткен кезеңдердің қателерін түзету тәртібі Бухгалтерлік есеп туралы заңнамада көзделмеген. Бұл ретте, қаржылық есептілікте қателерді түзету "есеп саясаты, бухгалтерлік бағалардағы өзгерістер және қателер" 8 халықаралық қаржылық есептілік стандартының (бұдан әрі - 8 ХҚЕС) ережелерімен реттеледі.
Мәселен, ҚЕХС 8-нің 41-тармағына сәйкес қаржылық есептілік элементтерін тану, өлшеу, ұсыну немесе ашу кезінде қателер туындауы мүмкін. Қаржылық есептілік, егер онда кәсіпорынның қаржылық жағдайын, қаржылық нәтижелерін немесе ақша қаражатының қозғалысын белгілі бір ұсынуға қол жеткізу мақсатында жасалған елеулі немесе елеусіз қателер болса, ҚЕХС-қа сәйкес келмейді. Сол кезеңде анықталған ағымдағы кезеңнің әлеуетті қателері шығаруға қаржылық есептілік бекітілгенге дейін түзетіледі.
ҚЕХС 8-нің 42-тармағына сәйкес ұйым алдыңғы кезеңнің Елеулі қателерін олар анықталғаннан кейін шығаруға бекітілген Қаржылық есептіліктің бірінші жинағында ретроспективті түрде түзетуге міндетті.
Алдыңғы кезеңдерде анықталған қателерді салыстыратын маңыздылық критерийі ақылға қонымды есептік бағалауға ие болуы керек және кәсіпорынның есеп саясатында көрсетілуі керек.