Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС, ПҚӨС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) "М" компаниясының аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі-аумақтық кірістер департаменті) тексеру нәтижелері туралы хабарламасына апелляциялық шағымын алды - салық органы) мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді (КТС), Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын (ҚҚС), мұнай секторы ұйымдарынан (ПҚӨС) түсетін түсімдерді қоспағанда, пайдалы қазбаларды өндіру салығын, бюджетке төленуге жатпайтын залалды азайту туралы қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы "М" компаниясына салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді, зейнетақы қорына түсетін түсімдерді, 01.01.2014 ж. бастап 31.12.2018 ж. аралығындағы кезең үшін әлеуметтік аударымдар түсімдерін есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу мәселесі бойынша кешенді тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 23.12.2019 ж. хабарлама шығарылды. 11 394,0 мың теңге сомасындағы КТС және 3 418,2 мың теңге өсімпұл, 145,8 мың теңге сомасындағы ҚҚС және 43,7 мың теңге өсімпұл, 17 971,6 мың теңге сомасындағы ПҚӨС және 5 391,5 мың теңге өсімпұл, 27 232,5 мың теңге сомасында бюджетке төлеуге жатпайтын залалды азайту туралы.
"М" компаниясы салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органының ПҚӨС есептелген сомалары бөлігіндегі шешімінің күшін жоюды сұрайды және бұл ретте мынадай дәлелдер келтіреді.
Шағымда салықтық тексеру нәтижелері бойынша ПҚӨС есептеу үшін кең таралған пайдалы қазбалардың (ЖПҚ) орташа өлшемді сату бағасы дұрыс айқындалмағаны көрсетілген.
Жер қойнауын пайдалану туралы заңнамаға сәйкес КПҚ пайдалы қазбалардың минералдық нысандарын, олардың агрегаттық-фазалық жай-күйін, кристалдық-химиялық құрылымын сапалы өзгертпей олардың табиғи күйінде пайдаланылады және қайта өңдеуді көздемейді. ЖПҚ тізбесі Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің (бұдан әрі – ҚР ИИДМ)31.03.2015 ж. №372 бұйрығымен бекітілген
"М" компаниясы ОПИ-ға жататын құм-қиыршық тас қоспасын (ПГС) өндіру 24.06.1996 ж., 12.07.2005 ж. келісімшарттар негізінде жүзеге асырылатынын атап өтті.
Өндірілген ГГС өндірістік процесс барысында ішінара технологиялық процестерге ұшырайды (ұсақтау, ұнтақтау, өңдеу), нәтижесінде дайын өнім (қиыршық тас, жуылған құм және Елек, қалдықтар және т.б.) пайда болады. Өнімдердің ГОСТ-қа сәйкестігі туралы сертификаттары бар.
Бұдан басқа, геология және жер қойнауын пайдалану департаментінің 13.12.2018 жылғы хатынан Апи-дан өндірістік-технологиялық процестер процесінде алынған шикізат өндіріс өнімі (құрылыс материалы) болып табылады. Бұл ұстаным Геология ғылымдары институтының 14.11.2018 жылғы хатында да көрініс тапқан.
"М" компаниясының пікірі бойынша өндірілген КҚП көлеміне оларды өңдеуге дейінгі өндіру көлемі жатады және тиісінше орташа өлшенген сату бағасы өткізілген КҚП көлемінен оларды өңдеуге дейін, яғни өткізілген балласт бағасынан анықтауға жатады.
Сондай-ақ шағымда салықтық тексеру нәтижелері бойынша бұзушылықтар 2018 жылғы 1-4 тоқсанда ПҚӨС бойынша анықталмағаны, ал 25.12.2017 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" ҚР Кодексімен (25.12.2017 ж. Салық кодексі) белгіленген салық мөлшерлемелері ең төменгі есептік көрсеткіштен (АЕК) 0,04-тен 0,015-ке дейін төмендетілгені көрсетілген. Бұл ретте салықтық тексеру жүргізу кезеңінде "М" компаниясының салықтық есептілікке өзгерістер мен толықтырулар енгізуге мүмкіндігі болмады.
Салықтық тексеру актісінен көрініп тұрғандай, "М" компаниясы 10.12.2008 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" ҚР Кодексінің (10.12.2008 ж. Салық кодексі) 342-бабын бұза отырып, өткізудің орташа өлшемді бағасын төмендетіп, оған сүйене отырып ПҚӨС есептеуге арналған салық базасы айқындалады. Осыған байланысты, тексеру нәтижелері бойынша 17 971,6 мың теңге сомасында салық есептелді.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
10.12.2008 ж.Салық кодексінің 340-бабына сәйкес салық салу объектісі жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген нақты көлемі, атап айтқанда ЖПҚ болып табылады.
10.12.2008 жылғы Салық кодексінің 341-бабының 1-тармағына сәйкес жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген ЖПҚ көлемінің құны ЖПҚ-ға ПҚӨС есептеу үшін салық базасы болып табылады.
Бұл ретте 10.12.2008 жылғы Салық кодексінің 341-бабының 2-тармағында ПҚӨС есептеу мақсатында жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген ЖПҚ құны салық кезеңінде айқындалатын оларды өткізудің орташа өлшемді бағасы негізге алына отырып айқындалады.
Жер қойнауын пайдаланушы өткізудің орташа өлшемді бағасын салық кезеңінде өндірілген КПҚ мен емдік балшықтың барлық көлеміне, оның ішінде кейіннен қайта өңдеу үшін бір заңды тұлға шеңберінде құрылымдық бөлімшеге өндірудің өндірістік өзіндік құны бойынша берілген және (немесе) тауар өнімін өндіру үшін бастапқы шикізат ретінде пайдалануды қоса алғанда, жер қойнауын пайдаланушының өз өндірістік мұқтаждарына пайдаланылған көлемдерге де қолданады.
Осылайша, ПҚӨС-ті есептеу үшін салық базасы өндірілген КҚП-ны сатудың орташа алынған бағасы негізге алына отырып айқындалатын құн болып табылады.
Қаралып отырған жағдайда, "М" компаниясы МГҚ өндіруді жүргізуге жер қойнауын пайдалану құқығына арналған келісімшарттарға сәйкес (24.06.1996 ж., 12.07.2005 ж.) кен орындарында МГҚ өндіруді жүргізді.
10.12.2008 ж. Салық кодексінің 12-бабының 3-тармағына сәйкес 10.12.2008 ж. Салық кодексінде пайдаланылатын ҚР заңнамасының азаматтық және басқа да салаларының ұғымдары, егер 10.12.2008 ж. Салық кодексінде өзгеше көзделмесе, ҚР заңнамасының осы салаларында пайдаланылатын мәнде қолданылатынын атап өткен жөн.
10.12.2008 жылғы Салық кодексінің 307-бабының 3-тармағына сәйкес 10.12.2008 жылғы Салық кодексінің 11-бөлімінде арнайы ұғымдар мен терминдер ҚР Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасында айқындалған мәндерге ие.
Осылайша, 24.06.2010 ж. "жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" ҚР Заңының (бұдан әрі - жер қойнауы туралы Заң) 1-бабының 48), 69) 79) тармақшаларымен мыналар анықталды::
79) өндіру-минералдық шикізатты бастапқы қайта өңдеуді және уақытша сақтауды қоса алғанда, жер қойнауынан жер бетіне пайдалы қазбаларды алуға, сондай-ақ мемлекеттік меншік болып табылатын техногендік минералдық түзілімдерден алуға байланысты жұмыстардың (операциялардың) бүкіл кешені;
69) минералдық шикізатты бастапқы өңдеу (байыту) - жергілікті жерде жинауды, ұсатуды немесе ұсатуды, жіктеуді (сұрыптауды), брикеттеуді, агломерациялауды және физикалық-химиялық әдістермен байытуды (пайдалы қазбалардың минералдық нысандарын, олардың агрегаттық-фазалық жай-күйін, кристалдық-химиялық құрылымын сапалы өзгертпей) қамтитын тау-кен өнеркәсібі қызметінің түрі, сондай-ақ пайдалы қазбаларды өндіру жөніндегі жұмыстардың арнайы түрлері болып табылатын қайта өңдеу технологияларын (жерасты газдандыру және балқыту, химиялық және бактериялық шаймалау, шашылған кен орындарын дражды және гидравликалық игеру) қамтуы мүмкін.
48) Апи - негізінен жергілікті шаруашылық қажеттерін қанағаттандыру үшін олардың табиғи күйінде немесе шамалы өңделіп және тазартылып пайдаланылатын құм, саз, қиыршықтас және басқа да пайдалы қазбалар.
Яғни, өнімдерді шығарумен (қиыршықтас, қиыршықтас, құм және т.б.) қиыршықтас-құм қоспасын өңдеу кезінде агрегаттық-фазалық және кристалл-химиялық құрылымдарда қандай да бір өзгерістер болмайды. Өңдеу процесінде қоқыс материалын олардың мөлшері бойынша жіктеу (бөлу, сұрыптау) жүреді.
Бұл жағдайда "М" компаниясы өндірілген ГГС көлемдерін ішінара қайта өңдеуге (ұсақтау, елеу және т.б.) ұшырады, онда минералдық шикізаттың өзінің агрегаттық-фазалық және кристаллохимиялық құрылымдарының өзгерістері болмайды. Тиісінше, жер қойнауы туралы заңның нормаларына сәйкес, өңдеудің бұл түрі бастапқы өңдеуге жатады
Бұдан бұрын айтылғандай, өндіру минералдық шикізатты бастапқы өңдеуді қоса алғанда, жұмыстардың (операциялардың) бүкіл кешенін білдіреді.
Баяндалғанды ескере отырып, ПҚӨС есептеу үшін ЖПҚ сатудың орташа өлшемді бағасы ПГС (балласт), сондай-ақ оны бастапқы қайта өңдеу өнімдерінің (қиыршықтас, құм және т.б.) бағалары мен өткізу көлемдеріне қарай айқындалуға жатады.
Осылайша, ПГС (балласт) сату бағасына, сондай-ақ оны қайта өңдеу өнімдеріне (қиыршық тас, құм және т.б.) сүйене отырып, ЖПҚ сатудың орташа өлшенген бағасын анықтау бойынша салықтық тексеру нәтижелері және тиісінше ПҚӨС есептеу негізделген болып табылады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша шағымданған хабарламаны тексеру нәтижелері туралы өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.