Кедендік даулар
Заңды тұлға
Тауарлардың кедендік құны
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) "с" компаниясының аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) кедендік баж бен ҚҚС есептеу туралы бұзушылықтарды жою туралы хабарламасына шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы тауарлардың кедендік құны – "техникалық сұйық Аммиак, сусыз" мәлімдемесінің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 40 760,6 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
"С" компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, "С" компаниясы шетелдік әріптестермен - "В" және "Р" (Қырғыз Республикасы) компанияларымен жасалған келісімшарттар - сыртқы экономикалық мәмілелер болып табылады, өйткені Қазақстан Республикасының резиденті мен өз қызметін заңнамаға сәйкес және Қырғыз Республикасының аумағында тіркелген және жүзеге асыратын шетелдік компания арасында АҚШ долларымен жасалған.
Қырғызстан мен Қазақстан ЕАЭО-ға мүше мемлекеттер болып табылатынына қарамастан, Кеден одағының кедендік шекарасы арқылы өткізілетін тауарлардың кедендік құнын айқындау туралы Келісімнің 4-бабының 1-тармағы Кеден одағының кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құны олармен жасалған мәміле құны, яғни оларды Кеден одағының кедендік аумағына әкету үшін сату кезінде іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын баға болып табылатынын айқындайды.
Осы баптың 4-тармағында сатып алушы тікелей сатушыға немесе өзге тұлғаға сатушының пайдасына жүзеге асырған немесе жүзеге асыруға жататын осы тауарлар үшін барлық төлемдердің жалпы сомасы әкелінетін тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын баға болып табылады деп айқындалған.
"С" компаниясы жоғарыда көрсетілген тармақтарға сәйкес және шетелдік агент - сатушы болып табылатын "В" және "Р" (Қырғызстан) компанияларымен жасалған 10.05.2017 ж., 27.09.2017 ж., 28.09.2017 ж., 29.09.2017 ж. келісімшарттарға сәйкес Қырғыз компанияларының атына төлемдерді жүзеге асырды. "С" компаниясы тауарларды сатып алушы бола отырып, валюталық заңнаманың барлық талаптарын, сондай-ақ шарттар бойынша сатып алу-сату талаптарын сақтады және сатушылардың пайдасына жасалған валюталық операцияларды жүзеге асырды. Жоғарыда көрсетілген тармақтарға сәйкес, тауарларды кедендік декларациялау сәтінде кедендік құнды айқындау кезінде серіктестік әкелінетін және жеткізілетін (сатылатын) тауар үшін "В" және "Р" (Қырғызстан) компанияларына іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын тауар бағасын ресімдеуге қабылдады. Жоғарыда аталған компаниялардан "С" компаниясы алған инвойстар төлеу үшін негіз болды.
"С" компаниясы кедендік төлемдерді есептеу мақсатында кеден органы кедендік құнды есептеу үшін (ҚР ҰБ/ТБ об бағамы бойынша) пайдаланған Өзбек сумы валютасының АҚШ долларына бағамы тауардың әділ кедендік құнын көрсете алмайтынын хабарлайды.
Мәселен, Өзбекстан Республикасында 2017 жылдың қыркүйегіне дейін шетел валютасының үш бағамы болды: биржалық клирингтік бағам, ол бойынша банктер валюталарды кәсіпорындарға ауыстырады (шамамен 8 500 сум), базарлық (шамамен 7 700 - 8 000 Сумы) және ресми (4 200 Сумы).
Биржалық клирингтік бағам бойынша валюта айырбастаудың мәні келесідей болды.
Компаниялар арасындағы халықаралық есеп айырысулар құны тең қызметтер немесе тауарлар үшін төлемдерді өзара есепке алуға негізделеді. Бұл ретте Уағдаласушы Тараптар өздері таңдап алған валютаның валютасы мен бағамын өздері таңдайды.
Бұл тәжірибе валюталық шектеулер бар барлық жерде қолданылады. Мысалы, Өзбекстанда экспорттаушының міндетіне валюталық түсімнің бір бөлігін Ұлттық Банкке, әрине, Ұлттық банктің бағамы бойынша міндетті түрде сату кірді.
Мұндай тәжірибе Өзбекстан Республикасында "валюталық саясатты ырықтандыру жөніндегі бірінші кезектегі шаралар туралы"Өзбекстан Республикасы Президентінің 2017 жылғы 2 қыркүйектегі № УП-5177 Жарлығына дейін қолданылды
Шамамен осындай қағидат бойынша "В" компаниясы "G" компаниясынан қарыз шарты бойынша 11 000 000 000 сумға қарыз алды. Бұл ретте қарызды қайтару АҚШ долларымен жүзеге асырылуы тиіс. АҚШ долларының бағамы қарызға қосымшалармен белгіленген және 1 АҚШ доллары үшін 8 185 - тен 9 044 өзбек сумына дейін болған, бұл ретте Өзбекстан Ұлттық Банкінің 2017 жылғы сәуір-мамырдағы ресми бағамы 1 доллар үшін 3 700-ден 4 000 өзбек сомасын құраған.
Бұл ретте мұндай мәмілелер халықаралық заңнамаға да, Өзбекстан Республикасының заңнамасына да қайшы келмейді.
Бұдан басқа, "сусыз техникалық Аммиак" тауарының жаңадан анықталған кедендік құнын негізге ала отырып, баға орташа есеппен тоннасына 180 АҚШ долларынан тоннасына 350 АҚШ долларына дейін ұлғайды. "С "компаниясының" К "компаниясымен (Қазақстан) жасасқан шарты бойынша тауардың құны тоннасына 67 500 теңгені (200 АҚШ долларын) құрайды. Яғни, кеден органдарының пікірінше, " с "компаниясының сатып алу бағасы" К "компаниясының сату бағасынан 2 есе жоғары.
Сондай-ақ "С" компаниясы тексеруші тұлғалар "аммиактың" басқа тұтынушылары әкелетін ұқсас тауарлардың құны туралы мәліметтерді зерттемеген деп санайды, мысалы, "К" компаниясы (тікелей) және "Е"компаниясы.
"С" компаниясы бәсекелес нарықта аталған компаниялар сол тиісті уақыт кезеңінде тауарды сол баға диапазонында алғанын бекітеді.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде, "К" компаниясы тауарларды кедендік декларациялау кезінде өзінің барлық міндеттемелерін адал орындады деп есептейді және бұзушылықтарды жою туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
"Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі - Кодекс) 34-бабына сәйкес Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінетін тауарлар Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасынан өткен сәттен бастап кедендік бақылауда болады.
Кодекстің 407-бабына сәйкес кеден органдары қолданатын Кедендік бақылау нысандарының бірі кедендік тексеру болып табылады.
Кодекстің 416-бабының 1-тармағында кедендік тексеру Еуразиялық экономикалық одақтың және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасын тұлғалардың сақтауын тексеру мақсатында кедендік бақылаудың Кодексте белгіленген өзге де нысандарын және Кодексте көзделген кедендік бақылауды жүргізуді қамтамасыз ететін шараларды қолдана отырып, тауарларды шығарғаннан кейін кеден органы жүргізетін Кедендік бақылау нысаны болып табылады деп айқындалған.
Кедендік тексеруді жүргізу кезінде кеден органдары кедендік декларацияда мәлімделген және (немесе) кедендік декларацияда мәлімделген мәліметтерді растайтын құжаттардағы мәліметтердің анықтығын тексеруі мүмкін. Кеден органының лауазымды адамдарының кедендік тексеруді жүргізуге байланысты Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің және Еуразиялық экономикалық одаққа мүше болып табылмайтын мемлекеттердің ұйымдарына, мемлекеттік және өзге де органдарына (ұйымдарына) сұрау салулар жіберуге құқығы бар.
Қаралып отырған жағдайда "С" компаниясы 2017 жылы Өзбекстан Республикасынан Кеден одағының кедендік аумағына "техникалық сұйық аммиак, сусыз" тауарын импорттады, онда жөнелтуші "M" компаниясы (Өзбекстан Республикасы) болды. Тауарларды тасымалдау теміржол көлігімен жүзеге асырылды. Өзбекстаннан Кеден одағының кедендік аумағына тауарларды әкелу кеден органының кеден бекеті арқылы жүргізілді.
Тауарларға арналған 39 декларация (бұдан әрі-ТД) бойынша "С" компаниясы тауарларды әкелінетін тауарлармен жасалған мәміле құны бойынша негізгі әдіс бойынша кедендік құнды айқындай отырып, ішкі тұтыну үшін шығарудың кедендік рәсімімен орналастырды.
Тауарлардың кедендік құны мынадай құжаттар негізінде айқындалған:
- "в" компаниясы (Қырғызстан) жасасқан 10.05.2017 ж. сусыз техникалық аммиакты жеткізуге арналған шарт, "в" компаниясы (Қырғызстан) ұсынған шот-фактуралар және көлік ұйымдары шығарған шот-фактуралар (1 тонна үшін 193-тен 201 АҚШ долларына дейінгі баға бойынша, 1 тонна үшін 61 795-тен 67 604 теңгеге дейінгі валюта бағамы бойынша);
- "Р" компаниясымен (Қырғызстан) жасалған 27.09.2017 ж., 28.09.2017 ж. және 29.09.2017 ж. келісімшарттар, "Р" компаниясымен (Қырғызстан) "С" компаниясының атына ұсынылған шот-фактуралар және көлік ұйымдары ұсынған шот-фактуралар (1 тонна үшін 205 АҚШ доллары бағасы бойынша, 1 тонна үшін 67 650-ден 68 421 теңгеге дейін валюта бағамы бойынша).
Осы Шарттар мен шот-фактураларға сәйкес "С" компаниясы жеткізетін тауар үшін есеп айырысу "В" және "Р"компанияларының есеп айырысу шоттарына ақша қаражатын аудару жолымен АҚШ долларымен жүргізілді.
Қосымша келісімдерде және шарттарға қосымшаларда тауар үшін АҚШ долларындағы бағалар көрсетілген.
Кейіннен кедендік тексеру нәтижелері бойынша кеден органы жоғарыда көрсетілген тауарды Өзбекстан Республикасынан Қазақстан Республикасының аумағына әкету мынадай құжаттардың негізінде жүзеге асырылғанын анықтады:
- "в" компаниясы (Қырғызстан, Сатып алушы) мен "М" компаниясы (Өзбекстан, сатушы) арасында жасалған 28.04.2017 ж.және 14.06.2017 ж. келісімшарттар, "М" компаниясы "в" компаниясының атына ұсынған шот – фактуралар (бағасы бойынша-1 050 000 және 1 150 000 өзб. 1 тонна үшін сом, Қазақстанда ТД ресімдеу күніндегі валюта бағамы бойынша 1 тонна үшін 47 840 теңгеден 95 105 теңгеге дейін);
- "в" компаниясы (Қырғызстан, Сатып алушы) мен "N" компаниясы (Өзбекстан, сатушы) арасында 24.05.2017 ж.жасалған келісімшарт, "N" компаниясы "в" компаниясының атына ұсынған шот – фактуралар (бағасы бойынша-1 100 001 өзб. 1 тонна үшін сом, Қазақстанда ТД ресімдеу күніндегі валюта бағамы бойынша 1 тонна үшін 45 760 теңгеден 91 630 теңгеге дейін);