Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) "I" компаниясының аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі-салық органы) салықтық тексеру нәтижелері туралы, Мұнай секторы ұйымдарынан (КТС) түсетін түсімдерді қоспағанда, резидент заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығы (ҚҚС) туралы хабарламаға шағымын қарады.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2011 ж. бастап салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу мәселесі бойынша "I" компаниясына тақырыптық салықтық тексеру жүргізді. 31.03.2016 ж.бойынша, мұнай секторы (КТС) ұйымдарынан түсетін 554 256,0 мың теңге сомасындағы түсімдерді, 69 637,8 мың теңге өсімпұлды, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға, көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын (ҚҚС) 312 390,6 мың теңге сомасындағы және 107 944,7 мың теңге өсімпұл түсімдерін қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы хабарлама шығарылды.
Компания салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Салықтың шағымдалған сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін бастапқы құжаттардың болмауы негіз болды, салықтық тексеру жанама әдіспен жүргізілді.
Тексеру барысында, компанияның бекітуі бойынша тексеруші маманға "Бухгалтерия 1-С" бағдарламасына және бастапқы құжаттарға рұқсат берілді. Сондай-ақ, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі-ҚР ҚК) 245-бабы 1-бөлігі бойынша салық төлеуден жалтару фактісі бойынша МКД ЭТҚ СДТБТ-де компания басшысына жүргізілген қылмыстық іс материалдарымен расталған құжаттардың болуы.
Сотқа дейінгі тергеу барысында ұсынылған бастапқы бухгалтерлік құжаттарды ескере отырып, экономикалық зерттеу тағайындалды, ҚР ҚМ МКК тергеушісі бухгалтерлік құжаттарды алды.
Бұл ретте, шағым Компаниясымен қоса маманның Қорытындысын жылғы 04.12.2018 г 05.12.2018 ж., өтінішті қанағаттандыру туралы Қаулы жылғы 06.12.2018 г 12.12.2018 ж. бұдан Басқа, сотқа дейінгі тергеу органы деген қорытындыға келді қылмыстық құқық бұзушылық үшін көзделген 245-бабында 1-бөлігі, ҚР ҚК-нің қысқартылуға жатады болмауына байланысты іс-әрекетте қылмыстық құқық бұзушылық құрамының.
Сондай-ақ, компания шағымға 2011 жылдан бастап 2016 жылға дейінгі бастапқы бухгалтерлік құжаттарды қоса берді.
Компанияның дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Дәлелді шешім шығару мақсатында, 25.12.2017 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" ҚР Кодексінің (бұдан әрі - 25.12.2017 ж. Салық кодексі) 186-бабының 1-тармағына сәйкес, Министрлікпен 2011-2016жж. КТС және ҚҚС есептеудің дұрыстығы мәселесі бойынша компанияға тақырыптық тексеру тағайындалды.
Осы хатты орындау үшін Министрліктің Мемлекеттік кірістер комитеті тақырыптық тексеру жүргізуге нұсқама шығарды, оның нәтижелері бойынша тақырыптық тексеру актісі (бұдан әрі-тақырыптық тексеру) жасалды.
Тақырыптық тексеру келесідей.
Салық кодексінің 100-бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, салық салынатын кірісті айқындау кезінде шегерімге жатады.
Шегерімдерді салық төлеуші табыс алуға бағытталған оның қызметіне байланысты шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргізеді. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және ҚР Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстарын қоспағанда, осы шығыстар нақты жүргізілген салық кезеңінде шегерімге жатады.
Осылайша, салық төлеушінің шығыстары тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шығыстар кіріс алуға бағытталуы тиіс деген шартпен шегерімге жатқызылуға жатады.
Салық кодексінің 256-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына, 3-тармағына сәйкес, егер салық кодексінің 34-тарауында өзгеше көзделмесе, бюджетке төленуге жататын салық сомасын айқындау кезінде тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушының негізгі құралдарды, материалдық емес және Биологиялық активтерді, жылжымайтын мүлікке инвестицияларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді қоса алғанда, егер олар салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылса немесе пайдаланылатын болса, сондай-ақ егер тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді беруші, шот - фактура жазып берілген күні қосылған құн салығын төлеуші болып табылатын тұлғаға Қазақстан Республикасының аумағында өткізілген тауарларға, жұмыстарға, көрсетілетін қызметтерге осы баптың 2 - тармағына сәйкес ұсынылатын шот-фактура немесе басқа да құжат жазып берілді.
Осылайша, тауарлар (жұмыстар, қызметтер) бойынша шығыстарды шегерімге және ҚҚС бойынша есепке жатқызу, егер осы шығыстар жылдық жиынтық кіріс алуға бағытталған және (немесе) ҚҚС бойынша салық салынатын айналымға байланысты қызметпен байланысты болған жағдайда, операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркейтін бастапқы растайтын құжаттар болған кезде жүргізіледі.
Салық кодексінің 56-бабы 2-тармағына сәйкес салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетінін атап өту қажет. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Салық кодексінің 56-бабының 6-тармағында есептік құжаттама: бухгалтерлік құжаттаманы, салықтық нысандарды, салықтық есепке алу саясатын, салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын өзге де құжаттарды қамтиды деп айқындалған.
"Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы" Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – бухгалтерлік есеп туралы Заң) 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында, сондай-ақ есеп саясатында регламенттелген дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және жинақтаудың ретке келтірілген жүйесін білдіреді.
Бұдан басқа, бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз және электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттарда басқаларымен қатар операцияның жасалуына (оқиғаны растауға) және оның дұрыс ресімделуіне жауапты адамдар лауазымдарының атауын, тегін, аты-жөнін және қолтаңбасын көрсету көзделген міндетті деректемелер болуға тиіс.
Осылайша, Салық кодексінің нормаларына сәйкес салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Тақырыптық тексеру барысында Салық кодексінің 100-бабы мен 256-бабының талаптарына сәйкес жүргізілген шығыстардың компанияның кіріс алуға және салық салынатын айналым алуға бағытталған қызметімен байланыстылығы мәніне тексеруге ұсынылған құжаттарды зерделеу жүргізілді.
Бұдан басқа, тақырыптық тексеру барысында жеткізушілермен компаниямен өзара есеп айырысу бойынша бұрын жүргізілген үш қарсы тексерудің нәтижелері пайдаланылды. Сондай-ақ, Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2018 жылғы 15 ақпандағы №197 бұйрығымен бекітілген "тақырыптық және қарсы тексерулерді тағайындау және хронометраждық зерттеп-тексеру жүргізу туралы шешім шығару қағидаларына", "оған қатысты мемлекеттік кірістер органы кешенді немесе тақырыптық тексеру жүргізетін салық төлеушімен (салық агентімен) операцияларды жүзеге асыратын тұлғаларға сұрау салулар жіберу қағидаларына" сәйкес аталған тұлғалардан осындай операциялар туралы қосымша ақпарат алу мақсатында Бір қарсы тексеру, сондай-ақ тұлғалардың осындай сұрау салулар бойынша мәліметтер және (немесе) құжаттар ұсынуы туралы" Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2018 жылғы 15 ақпандағы №198 бұйрығымен бекітілген бұйрығына сәйкес жүзеге асырылады.
Тақырыптық тексеру актісінде акт Компания ұсынған бастапқы бухгалтерлік құжаттарға, шот-фактураларға, шарттарға, сметаларға, есептеулерге, түсіндірмелерге және басқа да құжаттамаға, сондай-ақ мәмілелердің шынайылығы мәніне жеткізушілерге жүргізілген талдауға негізделгені атап өтілді, атап айтқанда: жол-құрылыс техникасын, асфальтбетон зауытын, автовесаларды, Көлік құралдарын жалға алу, техниканы жеткізу (ершікті тартқыштар), қосалқы мердігерлік жұмыстарды орындау, мүлікті сатып алу-сату, тауарларды сатып алу (құрылыс құмы, фракцияның қиыршықтасы 0-40, 0-70), қызметтерді сатып алу (жер жұмыстары), тұйықты, үй-жайды, автокөлік тұрағын жалға алу бойынша қызметтерді сатып алу, көлік қызметтерін сатып алу (HOWO самосвалы, "Камаз" автомашинасы) және басқа да құжаттар.
Сондай-ақ, оларды табыс алуға бағытталған қызметте пайдалану жөніндегі құжаттар ұсынылды, тиісінше тақырыптық тексерумен шегерімге және ҚҚС есепке жатқызуға жатқызылған шығыстар расталды, олар 14.12.2016 ж.тексеру актісімен бұрын шығыстардан Алып тасталды.
Тақырыптық тексеру актісінде салықтық тексеру 38 жеткізушімен өзара есеп бойынша 2011-2016 жж. есепке жатқызудан шығыстарды шегерімдерден және ҚҚС-тан алып тастау есебінен жүргізілгені атап өтілді.
Мәселен, 2011 жылғы КТС және 2011 жылғы 4-тоқсандағы ҚҚС тексеру кезінде тақырыптық тексерумен компания шегерімге жатқызған 302 958,0 мың теңге сомасындағы шығыстарды және 4-тоқсан ішіндегі 11 585,5 мың теңге сомасындағы ҚҚС растау жүргізілді. Тиісінше, осы тақырыптық тексерумен салықтық тексеру актісімен жүргізілген 601 167,9 мың теңге сомасында КТС және 11 585,5 мың теңге сомасында ҚҚС есептеу расталмады.