Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі-уәкілетті орган) Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын (ҚҚС) есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға "А" компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2014 ж.бастап 31.12.2018 ж. аралығындағы кезеңде салықтың және (немесе) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жекелеген түрлері бойынша салық міндеттемесін орындау мәселесі бойынша тақырыптық салық тексеруін жүргізді, оның нәтижелері бойынша БСК есептеу туралы хабарлама шығарылды: 101110 мұнай секторы ұйымдарынан түсетін салық сомасы 24 454,0 мың теңге болатын түсімдерден және 576,6 мың теңге өсімпұл, 101201 төлем көзінен салық салынатын табыстардан алынатын салық. салық сомасы 1 372,5 мың.теңге және өсімпұл 88,0 мың теңге, 103101 салық сомасындағы әлеуметтік салық 1 126,9 мың теңге және өсімпұл 72,3 мың теңге, 901101 зейнетақы қорына түсімдер 901101 салық сомасындағы салық 1 914,3 мың теңге және өсімпұл 122,5 мың теңге, 902101 салық сомасындағы әлеуметтік аударымдардың түсімдері 595,6 мың теңге және өсімпұл 38,0 мың теңге, 904101 міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға аударымдар мен жарналардың түсімдері салық сомасы 289,1 мың теңге және өсімпұл сомасы 18,6 мың теңге, шығынды азайту сомасы 575 490,2 мың теңге.
"А" компаниясы салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Салық кодексінің 100-бабын бұзу Салық кодексінің қызметіне байланысты емес мақсаттар үшін "А" компаниясы кредит алды және 2014 жылы КТС бойынша декларацияда (100.00 Н.) алдыңғы кезеңдерден 183050,7 мың теңге сомасында шығындар көшірілді. "А" компаниясы 2009 жылы сыйақылар бойынша шығыстарды 164144,9 мың теңге сомасында шегерімге негізсіз жатқызады. Бұл сома 10.02.2012 ж. №0313100322012№00008 Н.қосымша декларацияға сәйкес шегерімге жатқызылған. Осыған ұқсас жағдай 2010 жылы қалыптасты, "А" компаниясы 10.02.2012 ж. №031310022012№00009 Н.қосымша декларациясына сәйкес 148854,7 мың теңге сомасында сыйақылар бойынша шығыстарды шегерімге жатқызады.
"А" компаниясының салық органының осы тұжырымымен келіспеймін, себебі сыйақылар бойынша шығыстарды жатқызу есебінен 2009-2013жж. кезеңінде кәсіпкерлік қызметтен пайда болған залалдар компанияның кәсіпкерлік қызметімен байланысты, осыған байланысты 2014 жылға КТС есептеу кезінде осы залалдарды алып тастау және КТС есептеу заңсыз, өйткені кәсіпкерлік қызметтен болған залалдар осы салық кезеңдерінің салық салынатын кірісі есебінен өтеу үшін келесі он жылды қоса алғанда ауыстырылады.
"А" компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
10.12.2008 ж. №99-IV "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 136-бабы 1-тармағының 1-тармақшасына сәйкес кәсіпкерлік қызметтен болған залал деп осы Кодекстің 99-бабында көзделген түзетулерді ескере отырып, жылдық жиынтық табыстан шегерімдердің асып кетуі танылады.
Салық кодексінің 137-бабының 1-тармағымен кәсіпкерлік қызметтен болған залалдар, сондай-ақ I топтың тіркелген активтерінің шығуынан болған залалдар осы салық кезеңдерінің салық салынатын кірісі есебінен өтеу үшін қоса алғанда келесі он жылға көшіріледі.
Осыған ұқсас нормалар Қазақстан Республикасының 25.12.2017 ж. №120-VI "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Кодексінің (Салық кодексі) 300-бабында көзделген, Кәсіпкерлік қызметтен болған залалдар, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес мемлекет мұқтажы үшін сатып алынған активтерді қоспағанда, І топтың тіркелген активтерінің шығып қалуынан болған залалдар және аяқталмаған құрылыс объектілерін, белгіленбеген жабдықтарды сатудан болған залалдар осы салық кезеңдерінің салық салынатын кірісі есебінен
Қаралып отырған жағдайда, жоғарыда көрсетілгендей, серіктестікке алдыңғы салық кезеңдерінен көшірілетін залалдарды 2014 жылғы КТС жөніндегі декларацияда көтеру туралы 04.09.2015 жылғы №031314300002 және 23.10.2015 жылғы №031314300023 камералдық бақылау хабарламалары қойылды.
Аталған хабарламаларды орындау үшін "А" компаниясы шығындарды түзетті, соның нәтижесінде 2009 жылы -8 972,0 мың теңге сомасында залал алынды, 2010 жылы -150 960,3 мың теңге сомасында залал алынды, 2011 жылы -29,9 мың теңге сомасында залал алынды, 2012 жылы КТС бойынша декларация нөлдік нәтижелермен ұсынылды, және 2013 жылы -23 044,1 мың теңге сомасында залал алынды.
Осылайша, 2014 жылғы КТС бойынша декларацияда көрсетілуге жататын алдыңғы салық кезеңдерінен көшірілетін залалдар 183 006,4 мың теңгені құрады. Алайда, тексеру барысында жоғарыда көрсетілген шығын мөлшері ескерілмегенін атап өткен жөн, бұл тексерілетін кезең үшін КТС есептеуге әкеп соқтырды.
Салық кодексінің 46-бабының 1, 2-тармақтарына сәйкес салық міндеттемесі мен талабы бойынша талап қою мерзімі - салық кезеңі ішінде:
1) салық органы салықтардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің есептелген, есепке жазылған сомасын есепке жазуға немесе қайта қарауға құқылы;
2) салық төлеуші (салық агенті) салық есептілігін табыс етуге міндетті, салық есептілігіне өзгерістер мен толықтырулар енгізуге, салық есептілігін кері қайтарып алуға құқылы;
3) салық төлеуші (салық агенті) салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді, өсімпұлдарды есепке жатқызуды және (немесе) қайтаруды талап етуге құқылы;
4) салық органы салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді, өсімпұлдарды есепке жатқызуды және (немесе) қайтаруды жүргізуге міндетті.
Егер осы бапта өзгеше көзделмесе, салық міндеттемесі мен талабы бойынша талап қою мерзімі бес жылды құрайды. Талап қою мерзімінің өтуі, осы бапта көзделген жағдайларды қоспағанда, тиісті салық кезеңі аяқталғаннан кейін басталады.
Салық кодексінің 70-бабының 1, 2-тармақтарына сәйкес салық есептілігіне өзгерістер мен толықтырулар енгізуді салық төлеуші (салық агенті) осы өзгерістер мен толықтырулар жататын салық кезеңі үшін қосымша салық есептілігін жасау жолымен жүргізеді.
Қосымша салық есептілігінде тиісті жолдар бойынша:
1) бұрын табыс етілген салық есептілігіндегі сомалар мен салық кезеңі үшін нақты салық міндеттемесі арасындағы айырма - бұрын табыс етілген салық есептілігіндегі сомалар өзгерген кезде;
2) бұрын табыс етілген салық есептілігіндегі қалған деректер өзгерген кезде - жаңа мәнге ие болады.
Осылайша, салық төлеушілер талап қою мерзімі ішінде, яғни 5 жыл ішінде салық есептілігіне өзгерістер мен толықтырулар енгізуге құқылы.
Бұл ретте, КТС бойынша декларацияда өткен салық кезеңдерінен көшірілетін залал 2014 жылы 183050,7 мың теңгені, 2015 жылы 177074,2 мың теңгені, 2016 жылы 526535,3 мың теңге сомасында, 2017 жылы 2018 жылғы КТС декларациясында 2014 жылғы өткен салық кезеңдерінен көшірілетін залал 2014 жылғы КТС декларациясында 183050,7 мың теңге сомасында, 2015 жылы 177074,2 мың теңге сомасында, 2016 жылы 526535,3 мың теңге 261705,5 мың теңге, 2018 жылға сомасы 44490,7 мың теңге.
2014-2018 жылдар кезеңінде жылдық жиынтық табысты және шегерімдерді анықтау кезінде бұзушылықтарды тексеру барысында анықталған жоқ.
Осылайша, салық міндеттемесі мен талабы бойынша талап қоюдың ескіру мерзімі бес жылды құрайтынын ескере отырып, демек, 2009-2010 жылдар кезеңінде пайда болған залал осы салық кезеңдерінің салық салынатын кірісі есебінен өтеу үшін келесі он жылды қоса алғанда ауыстыруға жатады және қайта қарауға жатпайды. Осыған байланысты 2009-2010жж. кезеңінде пайда болған залалды алып тастау есебінен КТС есептеу салықтық тексеру нәтижелері бойынша сыйақылар бойынша шығыстар есебінен негізсіз деп танылды.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша шағымданған хабарламаның залалды азайту және КТС есептеу бөлігінде күшін жою, ал қалған бөлігінде өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылданды.