ҚР Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) төлем көзінен салық салынатын жеке табыс салығын (ЖТС) есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға "Н" компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы "Н" компаниясына салық заңнамасы нормаларының сақталуы, 01.01.2010 ж. бастап зейнетақы жарналары мен әлеуметтік аударымдардың толық және уақтылы аударылуы мәселелері бойынша кешенді салықтық тексеру жүргізді. 31.12.2014 ж. бойынша, оның нәтижелері бойынша Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын (ҚҚС) 77 947,8 мың теңге сомасында, өсімпұл 33 543,4 мың теңге, төлем көзінен (ЖТС) салық салынатын табыстардан жеке табыс салығын 16 224,3 мың теңге сомасында, өсімпұл 7 748,9 мың теңге, әлеуметтік салық 198,0 мың теңге, өсімпұл 151,8 мың теңге мың теңге, спирттің және (немесе) шарап материалының, алкоголь өнімінің барлық түрлеріне акциз, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген 42 997,5 мың теңге сомада, өсімақы 20 423,1 мың теңге.
"Н" компаниясы ЖТС есептеу бөлігіндегі салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда көрсетілген бөліктегі салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Шағымнан "Н" компаниясы сыра және алкогольсіз сусындар өндірумен айналысады, оның барысында шыны ыдысты қабылдау пункті арқылы ұйымдардан, жеке кәсіпкерлерден және халықтан (Жеке тұлғалардан) шыны құтылар сатып алынды.
Осыған байланысты, "Н" компаниясының қызметкеріне есеп ретінде шыны бөтелкелерді сатып алуға ақшалай қаражат берілді, олардың нәтижелері бойынша материалдық есептер жасалды.
"Н" компаниясы 10.12.2008 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 168-бабы 2-тармағының 2) тармақшасына сілтеме жасай отырып, жеке тұлғалардан шыны бөтелкелерді қабылдау жеке мүлік ретінде қарастырылуы мүмкін және төлем көзінен ЖТС салынбауы тиіс деп есептейді. Бұл ретте, шағымға Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің ((ҚР ҚМ МКК) жеке тұлғалардың жеке мүлкін сатып алуға байланысты төлемдер бойынша кірістері мәселесін түсіндіру туралы хаты қоса беріледі.
Салықтық тексеру актісінен келіп шығатыны, "Н" компаниясы жеке тұлғалардың төленген табыстары бойынша Салық кодексінің 168-бабы 1-тармағының 2) тармақшасын бұза отырып, төлем көзінен салық салынатын ЖТС ұсталмаған.
"H" компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Салық кодексінің 160-бабының 1, 2-тармақтарына сәйкес төлем көзінен салық салынатын табыстарға қызметкердің табысы және жеке тұлғаның салық агентінен алынатын табысы да жатады.
Салық кодексінің 168-бабының 1-тармағына сәйкес жеке тұлғаның салық агентінен төлем көзінен салық салынатын табысы салық кодексінің 156-бабында көзделген түзетулер ескеріле отырып, жеке тұлғаның салық агентінен салық салуға жататын табысы ретінде айқындалады.
Бұл ретте Салық кодексінің көрсетілген бабы 1-тармағының 2) тармақшасында, егер осы бапта өзгеше белгіленбесе, жеке тұлғаның салық агентінен салық салуға жататын табысы мыналар болып табылатыны белгіленген:
жеке тұлғаға кіріс төлеу, оның ішінде:
салық агентінің жеке тұлғаға немесе үшінші тұлғаларға жеке тұлға үшінші тұлғалардан алған тауарлардың, орындалған жұмыстардың, көрсетілген қызметтердің құнын төлеуі;
берешекті өтеу есебіне және (немесе) өтеусіз негізде жүргізілген жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету;
қарызды кешіру;
мәміле шарттарының өзгеруіне байланысты есептен шығарылған тұрақсыздық айыбын қоспағанда, борышкерге қойылатын талап мөлшерінің азаюы;
репо операциялары бойынша сыйақы төлеу.
Салық кодексінің осы бабының 2-тармағында осы баптың мақсаттары үшін салық салуға жататын табысқа жатпайтыны айқындалған:
1) Салық кодексінің 177-бабында айқындалған төлем көзінен салық салынбайтын табыстар;
2) Жеке тұлғалардан сатып алынған жеке мүлкі үшін төлемдер;
3) Салық кодексінің 160 - бабының 1) және 3) - 6) тармақшаларында көрсетілген табыстар енгізіледі.
Бұл ретте, Салық кодексінің 12 - бабы 1-тармағының 17) тармақшасына сәйкес жеке тұлғаның жеке мүлкі-бір мезгілде мынадай шарттар орындалған кезде жеке тұлғаның меншік құқығындағы немесе ортақ меншіктегі оның үлесі болып табылатын материалдық нысандағы заттары:
жеке тұлға кәсіпкерлік қызмет мақсатында пайдаланбайды;
мүліктік және өзге де кірістерден жеке табыс салығын салу объектісі болып табылмайды.
Осылайша, жеке тұлғаның кәсіпкерлік қызмет мақсатында пайдаланбайтын жеке мүлкін сатып алуға байланысты төлемдерді қоспағанда, жеке тұлғаға төленетін, оның ішінде Салық кодексінің 168-бабы 1-тармағының 2) тармақшасында белгіленген төлемдер жеке тұлғаның салық салуға жататын табысы болып табылады.
Қаралып отырған жағдайда "Н" компаниясы алкоголь өнімін өндіру және сату бойынша қызметті жүзеге асырады, оның барысында жеке тұлғалардан шыны ыдысты қабылдау жүргізілді, бұл ретте жеке тұлғаларға табысты төлеуді "Н" компаниясы төлем көзінен ЖТС ұстамай жүргізді.
Салықтық тексеруді жүргізген маманның түсіндірмесінен "Н" компаниясы жеке тұлғалардан шыны ыдысты қабылдау тұрақты негізде жүргізілгені, демек, осы тұлғаларға қатысты кәсіпкерлік мақсатында табыс алуға бағытталған қызмет салықтық тексерумен белгіленгені, соның нәтижесінде төлемдерден ЖТС ұсталғаны келіп шығады.
Бұл ретте, Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 30-бабының 1-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасы азаматтарының, оралмандардың таза кіріс алуға бағытталған, жеке тұлғалардың өздерінің меншігіне негізделген және жеке тұлғалардың атынан, олардың тәуекелі мен мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылатын дербес, бастамашыл қызметі дара кәсіпкерлік болып табылатынын көрсету қажет.
Осыған байланысты, уәкілетті орган шағым бойынша негізделген және дәлелді шешім шығару мақсатында "Н" компаниясының атына шыны бөтелкелерді сатып алу фактісін және жеке тұлғаларға ТАӘ, ЖСН, шыны бөтелкелердің саны мен құнын көрсете отырып ақшалай қаражат төленгенін растайтын құжаттарды (сатып алу актілері, жүкқұжаттар, материалдық және аванстық есептер және т.б.) ұсыну туралы сұрау салу жіберді.
Аталған сұранымға "Н" компаниясы жеке тұлғалардан бөтелкелерді сатып алу бойынша растайтын құжаттарды ұсыну мүмкін емес екенін хабарлады, себебі құжаттар мен оларға қосымшалар сақтау мерзімі өткеннен кейін (5 жыл) қажеттіліктің болмауына байланысты жойылды.
"Н" компаниясы өз талаптарын негіздеу үшін жеке тұлғалардың жеке мүлкін сатып алуды растайтын құжаттарды ұсынбағанын ескере отырып, тексерушінің іс-әрекетінің заңсыздығы бөлігіндегі дәлелдер дәрменсіз болып табылады.
Бұл ретте, ҚР ҚМ МКК-нің 28.01.2016 жылғы хатында егер жеке тұлғаның шыны бөтелкелерді сату жөніндегі қызметі тұрақты сипатқа ие болса, онда осы тұлға кәсіпкерлік қызмет мақсатында кіріс алу үшін сатуды пайдаланады, тиісінше, жеке тұлғаға одан сатып алынған шыны құтылар үшін төлем жасау үшін төлем көзінен ЖТС салынатын болады.
Осылайша, таза кіріс алу мақсатында шыны бөтелкелерді тұрақты сатуды жүзеге асырған жеке тұлғалардың кірістерінен ЖТС есептеу бөлігінде салықтық тексеру нәтижелері негізделген болып табылады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша шағымданған хабарламаны тексеру нәтижелері туралы өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.