ҚР Қаржы министрлігі (бұдан әрі-уәкілетті орган) ҚР аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын (ҚҚС) есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға "с" компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2016 ж. бастап 31.03.2019 ж. аралығындағы кезеңде қайтаруға ұсынылған қосылған құн салығы (ҚҚС) сомаларының дұрыстығын растау мәселесі бойынша "С" компаниясына тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 15.08.2019 ж. хабарлама шығарылды. 409 746,7 мың теңге сомасында ҚҚС есептеу туралы, 23 020,2 мың теңге мөлшерінде бюджетке төлеуге жатпайтын қайтаруға расталмаған, есептелген салық сомасынан есепке жатқызылатын ҚҚС асып кету сомасы туралы, бюджеттен қайтарылған және 409 746,7 мың теңге мөлшерінде қайтаруға расталмаған ҚҚС асып кету сомасы және 52 254,2 мың теңге сомасында өсімпұл туралы.
"С" компаниясы салық органының тұжырымдарымен келіспей, салық органы шешімінің күшін жоюды сұрап, апелляциялық шағыммен жүгінді.
Шағымнан келіп шығатыны, "С" компаниясы 01.01.2009 ж. "К" компаниясымен қарыз шартын жасасқан, оған сәйкес "С" компаниясы (қарыз алушы) қарызды пайдаланудың нақты күндері үшін сыйақы төлейді.
"С" компаниясы көрсетілген қарыз шарты бойынша алынған "К" компаниясы сыйақы 25.12.2017 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 1, 372 және 381-баптарының нормаларына сәйкес ҚҚС-ты іске асыру бойынша айналым болып табылады деп есептейді, тиісінше ол бойынша ҚҚС есепке жатқызу негізделген болып табылады.
25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 394-бабының 16) тармағына қатысты, оған сәйкес ақшалай нысанда қарыз операцияларымен байланысты қызметтерді өткізу бойынша айналымдар ҚҚС-тан босатылады, "с" компаниясы көрсетілген норма сыйақы сомасын емес, қарыз сомасының өзін ғана ҚҚС-тан босататынын түсіндіреді.
Бұдан әрі шағымда тексеру нәтижелері бойынша "жеткізушілер бойынша Пирамида"талдамалық есебі бойынша анықталған сәйкессіздіктер бойынша аумақтық мемлекеттік кірістер органдарынан жіберілген сұрауларға жауаптарды тексеру аяқталған сәтте алмауына байланысты 171 484,1 мың теңге сомасында қайтаруға ҚҚС расталмағаны көрсетілген. Бұл ретте, "С" компаниясы тексерушілер Салық Кодексінің 146-бабы 2-тармағына сәйкес тексеру жүргізу мерзімін ұзарта алатынын көрсетеді.
Сондай-ақ," С " компаниясы бюджеттен қайтарылған және қайтаруға расталмаған ҚҚС асып кеткен сомасына өсімпұл есептеуді заңсыз деп санайды.
Бұдан басқа, "С" компаниясы шағымда салық режимінің тұрақтылығы және салықтық тексеру барысында 10.12.2008 ж. және 25.12.2017 ж. салық кодекстерінің нормаларын қолданудың заңсыздығы туралы көрсетті, өйткені "с" компаниясы жер қойнауын пайдалану туралы 16.09.1999 ж. №366 келісімшартқа және оған 22.12.2003 ж. №1288 қосымшаға сәйкес 12.06.2001 ж. Салық кодексінің ережелерін басшылыққа алады.
Салықтық тексеру актісінен "жеткізушілер бойынша Пирамида"талдамалық есебі бойынша анықталған бұзушылықтарды жоюға бағытталған сұрау салулар бойынша 171 484,1 мың теңге сомасында қайтаруға ҚҚС расталмағаны жөн. Бұдан басқа, тексеру нәтижелері бойынша 409 746,7 мың теңге сомасында ҚҚС есептелді және бюджеттен қайтарылған осы сомада ҚҚС артқаны қайтаруға расталмады.
"С" компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Салықтық тексеру 01.01.2016 ж. бастап 31.03.2019 ж. аралығындағы кезеңде 23 020,2 мың теңге сомасында ҚҚС артуын қайтару туралы талапты көрсете отырып, 2019 жылғы 1 тоқсанға ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілген ҚҚС артуын қайтару туралы талап негізінде жүргізілді.
"С" компаниясы ірі салық төлеушілердің салық мониторингінде тұр, 01.01.2016 ж.бастап 30.09.2018 ж. қоса алғанда ҚҚС артуын қайтарудың оңайлатылған тәртібін қолданды, 01.10.2018 ж. бастап ҚҚС артуын қайтарудың жалпы белгіленген тәртібін қолданады.
ҚҚС есептеуге қатысты 409 746,7 мың теңге сомасында.
Салықтық тексеру актісінен келіп шығатыны, 2017 жылғы 1-тоқсаннан бастап 2018 жылғы 4-тоқсанға дейінгі кезеңде "К" компаниясы "с" компаниясының атына берілген қарыздар бойынша сыйақы үшін жалпы сомасы 3 824 302,6 мың теңге шот-фактуралар, оның ішінде көрсетілген салық кезеңдерінде ҚҚС бойынша декларацияларда "с" компаниясы есепке жатқызған 409 746,7 мың теңге сомасындағы ҚҚС-ты ұсынған.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі - Азаматтық кодекс) 715-бабына сәйкес қарыз шарты бойынша бір Тарап (қарыз беруші) береді, ал Азаматтық кодексте немесе шартта көзделген жағдайларда тектік белгілерімен айқындалған ақшаны немесе заттарды екінші Тараптың (қарыз алушының) меншігіне (шаруашылық жүргізу, оралымды басқару) беруге міндеттенеді, ал қарыз алушы Қарыз берушіге ақшаның нақ сондай сомасын немесе нақ сондай түрдегі және сападағы заттардың тең санын уақтылы қайтаруға міндеттенеді.
Азаматтық кодекстің 718-бабының 1-тармағында, егер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде немесе шартта өзгеше көзделмесе, қарыз алушы қарыз нысанасын пайдаланғаны үшін Қарыз берушіге шартта айқындалған мөлшерде сыйақы төлейтіні белгіленген.
25.12.2017 жылғы "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 1 - бабы 1-тармағы 62) тармақшасының бірінші және екінші абзацтарына сәйкес сыйақы-кредиттің (қарыздың, микрокредиттің) алынған (берілген) сомасын, екінші деңгейдегі банктердің ақша аударғаны үшін комиссияларды және қарыз алушы үшін қарыз беруші, өзара байланысты тарап болып табылмайтын тұлғаға өзге де төлемдерді қоспағанда, кредитке (қарызға, микрокредитке) байланысты барлық төлемдер.
25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 370-бабының 1) тармағына сәйкес Салық кодексіне сәйкес қосылған құн салығынан босатылған тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша айналым салық салынбайтын айналым болып табылады.
Салық Кодексінің 372-бабы 2-тармағының 7) тармақшасына сәйкес жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша айналым кез келген жұмыстарды орындауды немесе қызметтер көрсетуді, оның ішінде өтеусіз орындауды немесе көрсетуді, сондай-ақ тауарды өткізуден ерекшеленетін сыйақы үшін кез келген қызметті, оның ішінде: кредит (қарыз, микрокредит) беруді білдіреді.
Салық кодексінің 394-бабы 16) тармақшасына сәйкес қарыз операцияларын іске асыру бойынша айналымдар ақылылық, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарында ақшалай нысанда қосылған құн салығынан босатылады.
Салық Кодексінің 381 - бабы 7-тармағының 2) тармақшасында іске асыру бойынша айналым мөлшері кредит (қарыз, микрокредит) беру кезінде-кредит (қарыз, микрокредит) беру туралы шартта көзделген қосылған құн салығын қоспай, сыйақы мөлшерінде айқындалады деп көзделген.
Осылайша, 25.12.2019 ж.Салық кодексінің жоғарыда көрсетілген нормаларына сәйкес ақылылық, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарында берілген қарыз беру кезіндегі сыйақылар қосылған құн салығынан босатылған өткізу бойынша айналым болып табылады.
Осыған ұқсас нормаларда Қазақстан Республикасының 10.12.2008 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" (Салық кодексі) кодексі (12, 231, 232, 238 және 248-баптар) болғанын атап өткен жөн.
Қаралып отырған жағдайда, "К" компаниясы 25.12.2019 ж.Салық кодексінің 394-бабының 16) тармақшасын бұза отырып, "С" компаниясының атына ҚҚС-мен берілген қарыздар бойынша сыйақы үшін шот-фактуралар қойды және "С" компаниясы көрсетілген шот-фактуралар бойынша ҚҚС-ты есепке жатқызады.
25.12.2017 ж. Салық кодексінің 431 бабының 5 тармағына сәйкес салық төлеуші декларацияда бюджеттен қайтарылған, бірақ кейіннен салықтық бақылау нәтижелері бойынша расталмаған қосылған құн салығының асып кету сомасын қайтару туралы талапты көрсеткен қосылған құн салығының асып кету сомасы камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы хабарлама немесе тексеру нәтижелері туралы хабарлама негізінде Салық кодексінің 96-бабы 2-тармағы екінші бөлігінің 1) тармақшасына сәйкес салық төлеуші келіскен жағдайда бюджетке төленуге жатады.
Бұл жағдайда, жоғарыда көрсетілгендей, "С" компаниясы 01.01.2016 ж.бастап 30.09.2018 ж. дейін ҚҚС артуын қайтарудың оңайлатылған тәртібін қолданды және "К" компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша қалыптасқан ҚҚС артығы бюджеттен қайтарылды.
Баяндалғанның негізінде, 409 746,7 мың теңге сомасындағы ҚҚС есептеу бойынша салықтық тексеру нәтижелері және тиісінше, 10.12.2008 ж.және 25.12.2017 ж. салық кодекстерінің баптары негізінде бюджеттен бұрын қайтарылған ҚҚС-ның көрсетілген асып кеткен сомасын қайтаруға расталмаған негізделген болып табылады.
"Пирамида"есебінің нәтижелері бойынша бұзушылықтарды жоюға бағытталған сұрау салулар бойынша ҚҚС артық сомасын қайтаруға растамауға қатысты.
25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 152-бабының 11-тармағына сәйкес салық төлеуші (салық агенті) ұсынған ҚҚС бойынша салық есептілігін және (немесе) ақпараттық жүйелердің мәліметтерін зерделеу және талдау негізінде салық органдары жүзеге асыратын бақылау нәтижелері "Пирамида" талдамалық есебі болып табылады.
25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 152-бабының 2-тармағына сәйкес тексерілетін кезеңге қосылған құн салығының асып кеткен сомасын қайтару туралы талапты көрсете отырып, қосылған құн салығы бойынша декларация табыс етілген салық кезеңін қоса алғанда, салық төлеуші қосылған құн салығының асып кеткен сомасын қайтару туралы талап қойған салық кезеңінен басталатын салық кезеңі қосылады.
25.12.2017 ж.Салық кодексінің 152-бабы 10-тармағында тақырыптық тексеру жүргізу барысында салық органы талдау есебінің нәтижелері бойынша бұзушылықтар анықталған жағдайда "Пирамида" өнім берушілердің мекенжайына Салық кодексінің 114-бабы 2-тармағының 10) тармақшасында көзделген хабарламаны жібереді деп көзделген.