Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) кедендік әкелу бажын есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) бұзушылықтарын жою туралы хабарламаға "R" компаниясының шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы тауарлардың кедендік құны – "сусындар" мәлімдемесінің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 97 598,5 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
"R" компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, "R" компаниясы Қазақстанға сусындарды әкелу кезінде әкелінетін тауарлармен жасалатын мәміле құны бойынша әдісті заңды және негізді түрде қолданғанын бекітеді (1-әдіс).
Сондай-ақ, актіден "R" компаниясынан талап етілген құжаттарды кеден органы неге Үстірт қарастырғаны және әкелінетін тауардың құнын дәлелдемейтіні белгісіз.
Бұдан басқа, "R" компаниясы сусындардың сату құнының төмендеуіне әсер еткен мән-жайларға талдау жасауды, сондай-ақ 1 әдіс бойынша айқындалған кедендік құнның тексеру шамасы ретінде шегеру әдісі бойынша айқындалған кедендік құнға жақын екендігі туралы мәліметтерді ұсынады.
"R" компаниясы сусындардың кедендік құнының өзгеруі аталған тауарды қазақстандық нарықта өткізу шарттарының өзгеруіне байланысты деп есептейді.
Мысалы: Қазақстанға сусындарды сатудың бұрынғы шарттары (ескі модель)
2010-2018 жылдар кезеңінде сусындар импортын "А" компаниясы 12.10.2010 ж. дистрибьюторлық келісім негізінде жүзеге асырды. Маркетинг және өнімді жылжыту шығындары "B" (Еуропалық Одақ) компаниясының есебінен жүзеге асырылды.
"R "компаниясы" а "компаниясының сусындарды сатуға және жылжытуға жұмсаған шығыстарын өтеу және" B "компаниясы (Еуропалық Одақ) жеткізген сусындардың құнын төлеу" а " компаниясының тауарларды жеткізгені үшін дебиторлық берешегі өзара есепке алынған келісім хаттамасының негізінде өзара есепке алу арқылы жүзеге асырылғанын атап өтті.
"R" компаниясы "А" компаниясы импорттаған сусындардың құнына Қазақстанда тауардың маркетингі мен жылжытылуына арналған шығыстар енгізілген деп бекітеді.
"B" компаниясы (Еуропалық Одақ) "А" компаниясы үшін сусындардың құнын 2015 жылы 0,10 еуроға, ал 2016 жылы 0,15 Еуроға төмендетті, бірақ бұл шаралар өнімді сату көлемінің өсуіне алып келмеді, бұл ретте Қазақстанда сусындарға сұраныс өсті.
Қазақстанға сусындарды сату шарттарын өзгерту (жаңа модель)
"B" компаниясы (Еуропалық Одақ) шарттарының өзгеруіне байланысты маркетинг жүргізу, өнімді ілгерілету жауапкершілігі және осыған байланысты шығыстар қазақстандық дистрибьюторға берілуі тиіс деп шешілді, Қазақстандағы маркетингтік шығыстар үшін шоттар "B" компаниясы (Еуропалық Одақ) қайта орналастырылмайды және тиісінше бұл шығыстар экспортталатын сусындардың құнына әсер етпейді.
"А" компаниясы жаңа шарттар негізінде ынтымақтастықтан бас тартты және "B" компаниясымен (Еуропалық Одақ) Келісімнің қолданылуын тоқтатты. "B" компаниясы (Еуропалық одақ) өзара байланысты тұлға белгілері жоқ басқа қазақстандық дистрибьюторларға да осы ұсыныспен сәтсіз жүгінді. Нәтижесінде "B" компаниясы (Еуропалық Одақ) сусындарды жаңа шарттармен импорттайтын еншілес компания – "R" компаниясын ашуға шешім қабылдады.
"R" компаниясы екі модельді салыстырған кезде сусындардың құны арасындағы айырмашылық "B" компаниясы (Еуропалық Одақ) өтеген маркетингтік шығыстардың орташа сомасына шығады деп санайды. Ескі модель шеңберінде "B" компаниясы (Еуропалық Одақ) өтейтін маркетингке арналған шығыстар 2016 жылдан бастап 2018 жылға дейінгі кезеңде банк құнының орта есеппен 35% - ын құрады.
Банктің бұрынғы құны мен қазіргі құны арасындағы айырмашылық банк құнының 35% құрайды, бұл бір Банктің маркетингтік шығындарының орташа сомасына сәйкес келеді.
"R" компаниясы бағаның төмендеуі сусындарды сату шарттарының өзгеруіне, сондай-ақ маркетингті ұйымдастырудың және қазақстандық нарықта сусындарды ілгерілетудің өзгеруіне байланысты болды деп мәлімдейді. "B" компаниясының (Еуропалық Одақ) "а" компаниясымен жаңа модель бойынша ынтымақтастықты жалғастыру, сондай-ақ басқа да өзара байланысты емес қазақстандық дистрибьюторларды іздестіру ниеті сусындарды сатудың жаңа шарттары өзара байланыстылық фактісінің ықпалынсыз әзірленгенін тағы да растайды. Сусындарды сатудың жаңа шарттары кедендік төлемдер мен салықтарды төлеуге арналған шығыстарды қысқарту мақсатында емес, коммерциялық себептерге байланысты өзгертілді.
Бұдан басқа, "R" компаниясы Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 20.12.2012 ж. № 283 шешімімен бекітілген кедендік құнды айқындаудың 1 әдісін қолдану қағидаларының 15-тармағының ережелеріне сәйкес декларант өзара байланыстың тауар құнына әсерінің жоқтығын тексеруге және шегеру әдісін тексеру шамасы ретінде пайдалануға құқылы екенін атап өтті.
Осылайша, тауарларды шегеру әдісімен бағалау үшін "R" компаниясы ең көп саны өзара байланысты болып табылмайтын тұлғаларға сатылатын өз тауарларының Қазақстандағы сату бағасын пайдаланады.
Сонымен бірге, "R" компаниясы шағымға қосымша, Ресейге сусындарды әкелу кезінде кедендік құн резервтік әдіс негізінде айқындалады деген кеден органының тұжырымы дұрыс емес екенін назарға алуды сұрайды.
Ресейдің кеден органдарына берілген тауарларға арналған декларацияларға сәйкес сусындардың кедендік құны әкелінетін тауарлармен жасалған мәміле құны бойынша әдіс бойынша да, резервтік әдіс бойынша да жүзеге асырылады.
Бұл ретте екі жағдайда да әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдіс кезінде де, резервтік әдіс кезінде де кеден органы тауарды сатып алуға арналған шоттарда көрсетілген сусындардың құнын қабылдайды.
"R" компаниясы кеден органы кедендік құнды анықтаудың 6 әдісін негізсіз қолданды деп есептейді, бұл "R" компаниясы үшін 97 598,5 теңге мөлшерінде кедендік төлемдерді, салықтарды және өсімпұлдарды заңсыз есептеуге әкеп соқты.
Баяндалғанның негізінде, "R" компаниясы бұзушылықтарды жою туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
"Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі - Кодекс) 89-бабына сәйкес кеден органдары мен төлеушілердің талаптары бойынша талап қою мерзімі тауарларды кедендік декларациялау мен шығару аяқталған күннен бастап есептелетін бес жылды құрайды.
Кодекстің 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына Кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны көзделген.
Қаралатын жағдайда "R" компаниясы 14.06.2018 ж.бастап 28.03.2019 ж. дейінгі кезеңде "B" компаниясымен (Еуропалық Одақ) жасалған 02.04.2018 ж. жеткізу шарты негізінде Қазақстан Республикасының аумағына "сусындар"тауарларын әкелу жүзеге асырылды. Бұл тауарлар СЭҚ ТН кодын мәлімдеумен ішкі тұтыну үшін шығарудың кедендік рәсімімен орналастырылған– 2202 10 000 0 38 ДТ-дан (ИТҚ 1 кг үшін 1,43-тен 1,59 АҚШ долларына дейін).
"R" компаниясы жоғарыда көрсетілген тауарлардың кедендік құнын әкелінетін тауарлармен жасалған мәміле құны бойынша әдіспен анықтады (1-әдіс).
Бұдан әрі кеден органы тауарларды шығарғаннан кейін кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік құнды айқындаудың 1-әдісі тауарлардың кедендік құнын ұлғайта отырып, 6-әдіске (резервтік әдіс) өзгертілді, онда ИКЖ 1 кг үшін 3,01 АҚШ долларын құрады.
Кедендік құнды айқындау әдісінің өзгеруіне және оның ұлғаюына оларды әкелудің салыстырмалы шарттары кезінде біртекті тауарлардың бағасымен салыстырғанда әкелінетін тауарлардың неғұрлым төмен бағасының анықталуы, "R" компаниясының кеден органының сұрау салуы бойынша құжаттарды толық көлемде бермеуі, сондай-ақ тауарлардың кедендік құнына әсер еткен "R" компаниясы мен "B" компаниясы (Еуропалық Одақ) арасындағы өзара байланыс анықталды.
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 27.03.2018 ж. №42 шешімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнына Кедендік бақылау жүргізу ерекшеліктері туралы Ереженің 5-тармағына сәйкес әкелінетін тауарлардың біртекті тауарлардың бағасымен салыстырғанда неғұрлым төмен бағасын анықтау, сондай-ақ сатушы мен сатып алушы арасындағы ықтимал өзара тәуелділік тауарлардың кедендік құнын анық емес айқындау белгілері болып табылады. Осы мән-жайларды анықтау тауарлардың кедендік құнына Кедендік бақылау жүргізу үшін негіздердің бірі болып табылады.
Кодекстің 64-бабына сәйкес өзара байланысты тұлғалар-бұл мына шарттардың ең болмағанда біреуіне жауап беретін тұлғалар: 1) Олар бір-бірінің ұйымдарының қызметкерлері немесе директорлары (басшылары) болып табылады; 2) олар заңды түрде танылған іскер әріптестер болып табылады, яғни шарттық қатынастармен байланысты, пайда табу мақсатында әрекет етеді және бірлескен қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстар мен залалдарды бірлесіп көтереді; олар жұмыс беруші және; 3) қандай да бір тұлға олардың екеуінің де дауыс беретін акцияларының айналысқа шығарылған бес немесе одан да көп пайызын тікелей немесе жанама иеленетін, бақылайтын немесе ұстаушы болып табылатын; 4) олардың біреуі екіншісін тікелей немесе жанама бақылайтын; 5) олардың екеуін де үшінші тұлға тікелей немесе жанама бақылайтын; 6) олар бірге үшінші тұлғаны тікелей немесе жанама бақылайтын; 7) олар бір отбасының туыстары немесе мүшелері болып табылады.
Жоғарыда көрсетілген мәліметтерді тексеру мақсатында кодекстің 426-бабына сәйкес кеден органы кедендік тексеру жүргізу және мәлімделген кедендік құнды растайтын құжаттар мен мәліметтерді, сондай-ақ сатушы мен сатып алушының өзара байланысының жоқтығын растайтын құжаттар мен мәліметтерді ұсыну қажеттігі туралы сұрау салу (хабарлама) жіберді.