Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) кедендік әкелу бажын есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) бұзушылықтарын жою туралы хабарламаға "Т" компаниясының шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы тауарлардың кедендік құны – "баспасөз үшін қағаз" мәлімдемесінің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 9 174,2 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
"Т" компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, "Т" компаниясы 2015 – 2017 жылдары ресімделген тауарларға арналған декларациялар (бұдан әрі – ТД) бойынша тауарлардың кедендік құны тауарларға арналған декларацияны түзету нәтижелері бойынша тауарлар құнының ұлғаюын ескере отырып, "Т" компаниясының қоймасына қабылданғанын және кейіннен қоймаға түсуге сәйкес келетін құн бойынша өткізілгенін түсіндіреді.
Осыған байланысты "Т" компаниясы олардың өтінішін қарауды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
"Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 89-бабына сәйкес кеден органдары мен төлеушілердің талаптары бойынша талап қою мерзімі тауарларды кедендік декларациялау мен шығару аяқталған күннен бастап есептелетін бес жылды құрайды.
Кодекстің 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына Кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны көзделген.
Қаралып отырған жағдайда "Т" компаниясы ҚХР – дан 2015 – 2017 жылдары сыртқы экономикалық келісімшарттар шеңберінде 18 ТТ-дан ресімделген "баспа қағазы" тауарын әкелді.
Тауарларды декларациялау "ішкі тұтыну үшін шығару" кедендік рәсімі бойынша жүргізілді, әкелінген тауарлардың кедендік құнын декларант бірінші әдіс бойынша айқындады және 1 кг үшін 17 ДТ – 0,6 АҚШ долларынан, 1 кг үшін 1 ДТ – 0,74 АҚШ долларынан мәлімделген.
Тауарларды шығарғанға дейін кедендік бақылауды жүзеге асыру кезінде кеден органы тәуекелдерді басқару жүйесінің ұсынымдары негізінде 10 тт мәлімделген тауарларға қатысты кедендік құн бойынша қосымша тексерулер жүргізу туралы шешім қабылдады, олардың нәтижелері бойынша кедендік құн 1 кг үшін 0,70 АҚШ доллары есебінен түзетілді, қалған 8 тт бойынша кедендік тазарту кезеңіндегі кедендік құн әкелінетін тауарлармен жасалған мәміле құны бойынша қабылданды.
Бұдан әрі кеден органы 10 ДТ-да мәлімделген тауарлар бойынша кедендік тексеру нәтижелері бойынша қайтадан резервтік әдісті қолданды, 8 ДТ-дан кедендік құнды айқындаудың негізгі әдісі (1-әдіс) тауарлардың кедендік құнын ұлғайта отырып резервтік әдіске өзгертілді, онда ИКЖ 1 кг үшін 0,87 не 0,95 АҚШ долларын құрады.
Кедендік құнды ұлғайтуға мыналар негіз болды:
- 10 ДТ бойынша кедендік тазарту кезеңінде кедендік құнды түзету бағалық ақпарат көзінің, кедендік құнды есептеу мәліметтерінің және кедендік құнды түзету туралы шешімнің жоқтығымен жүргізілді;
- 8 ДТ бойынша бұрын "Т"компаниясы ресімдеген ұқсас тауарлар бойынша тәуекелдердің құндық бейіні іске асырылды.
- кеден органының сұрау салуы бойынша құжаттарды және (немесе) мәліметтерді ұсынбау.
2015-2017 жылдары тауарларды декларациялау кезінде " Қазақстан Республикасындағы кеден ісі туралы "Қазақстан Республикасының Кодексі (бұдан әрі – кеден ісі туралы Кодекс) қолданылды.
Кеден ісі туралы кодекстің 100-бабына сәйкес Кеден одағының кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнын айқындау мынадай әдістерді қолдану арқылы жүргізіледі:
1) әкелінетін тауарлармен жасалатын мәміле құны бойынша;
2) брдей тауарлармен жасалған мәміле құны бойынша;
3) біртектес тауарлармен жасалатын мәміле құны бойынша;
4) құнды шегеру;
5) құды қосу;
6) резервтік.
Әкелінетін тауарлармен жасалатын мәміле құны жөніндегі әдіс тауарлардың кедендік құнын айқындаудың негізгі әдісі болып табылады.
25.01.2008 ж.Кеден одағының кедендік шекарасы арқылы өткізілетін тауарлардың кедендік құнын айқындау туралы келісімнің талаптарына сәйкес, сондай-ақ кеден ісі туралы кодекстің 100-бабына сәйкес негізгі әдісті пайдалану мүмкін болмаған жағдайда келесі 5 әдістің әрқайсысы рет-ретімен қолданылады. Бұл ретте, егер тауарлардың кедендік құнын алдыңғы әдісті пайдалану арқылы айқындау мүмкін болмаса, әрбір келесі әдіс қолданылады.
Сонымен бірге, Кодекстің 65-бабын бұза отырып, кедендік тексеру актісінде декларанттың тауарлардың құны туралы анық емес мәліметтерді мәлімдеу фактілерін дәлелдейтін дәлелдер келтірілмеген, оның ішінде кедендік құнды айқындаудың негізгі әдісін қолдану мүмкін еместігінің дәлелді дәлелдері келтірілмеген.
Кедендік тексеру жүргізу кезінде кеден органы "Т" компаниясы Кодексінің 426-бабы шеңберінде 20.05.2019 ж.құжаттарды және (немесе) мәліметтерді ұсыну туралы талап жолдады, олар "Т" компаниясы кедендік тексеру актісін тіркеу күніне ұсынбаған.
Бұл ретте кедендік декларацияда мәлімделген құжаттарды кедендік тексеру кезінде ұсынбауға қатысты кеден органының дәлелдері кедендік декларацияда мәлімделген мәліметтерді дұрыс мәлімделмеген деп есептеуге негіз болып табылмайды, өйткені кедендік декларациялау 2015– 2017 жылдары ТД және тауарға ілеспе құжаттарды қағаз жеткізгіштерде беру арқылы жүргізілген, тиісінше ТД-да мәлімделген құжаттар кеден органында болған.
Бұдан басқа, кедендік тексеру актісіне сәйкес кеден органының құжаттар мен мәліметтерді ұсыну туралы талабы әкелінетін тауарлармен мәміле әдісі бойынша айқындалған тауардың құнын растау үшін емес, шегеру немесе қосу әдісі бойынша кедендік құнды айқындаумен байланысты (1-әдіс).
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 27.03.2018 ж. № 42 шешімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнына Кедендік бақылау жүргізу ерекшеліктері туралы Ереженің 5-тармағына сәйкес, бірдей немесе біртекті тауарлардың бағасымен салыстырғанда әкелінетін тауарлардың неғұрлым төмен бағасын анықтау тауарлардың кедендік құнын дұрыс айқындамаудың белгісі болып табылады. Осы мән-жайларды анықтау тауарлардың кедендік құнына Кедендік бақылау жүргізу үшін негіздердің бірі болып табылады, бірақ кедендік құнды айқындау әдісін жою және (немесе) өзгерту үшін негіз болып табылмайды.
Бұдан басқа, тауарға қатысты 17 ДТ бойынша кедендік құнды түзету – "баспа қағазы" 6-әдісті қолдану шарттарына сәйкес келмейді, өйткені әкелінген тауарлардың атаулары ерекшеленеді, осылайша екінші немесе үшінші әдістер базасында резервтік әдісті пайдалану мүмкіндігі жоққа шығарылады. Атап айтқанда, "Т" компаниясы ресімдеген 12 ДТ бойынша баға ақпаратының көзі ретінде 25.08.2016 ж.ТТ қолданылды, онда "Bravo "көп қабатты, борланған картон" тауары мәлімделген, 5 ДТ – дан баға ақпаратының көзі ретінде 25.01.2016 ж. т қолданылған, онда "парақтарда борланған қағаз" тауары мәлімделген, 1 ДТ – дан баға ақпаратының көзі бұрын "Т" компаниясы ресімдеген, "парақтарда борланған қағаз" тауар кедендік тазарту кезеңінде КДТ жүргізілген.
Сондай-ақ тексеру актісінде бірдей/біртекті тауарларға бағалар ауқымын көрсете отырып, салыстырмалы талдау нәтижелері көрсетілмеген. Аталған бағалардың болмауына байланысты Кодекстің 72-бабы 5-тармағының екі баламалы құнның неғұрлым жоғарысын кедендік мақсаттар үшін қолданбау туралы талаптары сақталғанын анықтау мүмкін емес.
Жоғарыда баяндалғанды ескере отырып, кеден органының тауарлардың кедендік құнын ұлғайтуы және кедендік баждар мен салықтарды есептеуі заңсыз болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен тауарлардың кедендік құнын айқындау бойынша кедендік тексеру нәтижелері заңсыз деп танылды.