Кедендік даулар
Заңды тұлға
Тауарларды сыныптау
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «С» компаниясынан аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) кедендік әкелу бажын және қосылған құн салығын (бұдан әрі – ҚҚС) есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан кеден органы «HFJG-150Jet анкерлік цементтеуге арналған бұрғылау қондырғысы» тауарды сыныптаудың дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізілгені көрініп тұр, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 8 670,74 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«С» компаниясы кеден органының қорытындысымен келіспей, кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайтын апелляциялық шағыммен жүгінді.
Шағымнан көрініп тұрғандай, 2026 жылғы 23 ақпандағы кедендік тексеру актісінде (бұдан әрі – Тексеру актісі) Еуразиялық экономикалық одақтың Сыртқы экономикалық қызметінің тауар номенклатурасының (бұдан әрі – СЭҚ ТН, ЕАЭО) кодын өзгерту туралы уәкілетті орган қабылдаған шешімнің негіздемесі ретінде 2026 жылғы 5 қаңтардағы тауарларды сыныптау жөніндегі шешім (бұдан әрі - ТСШ) негіз болды. ТСШ-ның 7-тармағында тауар туралы мәліметтер, тауардың сипаттамасы көрсетілген және «HFJG-150Jet анкерлік цементтеуге арналған бұрғылау қондырғысы» даулы тауардың толық сипаттамасы (ерекшелігі) берілді. Осы ақпараттың көзі ретінде ТСШ интернет-ресурсы - өндіруші компанияның ресми сайты көрсетілген. Бұл ретте ТСШ-да «HFJG-150Jet анкерлік цементтеуге арналған бұрғылау қондырғысы» тауарды сыныптаудың дұрыстығы мәселесін зерделеумен айналысу тапсырылған кеден органы, маман немесе сарапшы «С» компаниясы кеден органына ұсынған құжаттарды (17.02.2023 жылғы келісімшарт (бұдан әрі - Келісімшарт), Келісімшартқа қосымша келісім, өнім беруші «Z» компаниясының (Қытай Халық Республикасы) 11.12.2025 жылғы хатын растайтын жеткізілетін тауардың ерекшелігі, өнім беруші «Z» компаниясы берген «HFJG-150Jet анкерлік цементтеуге арналған бұрғылау қондырғысының» техникалық сипаттамасы, сертификат тауарға сәйкестігі, «HFJG-150Jet анкерлік цементтеуге арналған бұрғылау қондырғысының» суреті) зерделегені туралы ешқандай нұсқау жоқ.
Жоғарыда көрсетілгендердің барлығы Қазақстан Республикасы заңнамасының елеулі түрде бұзылғандығын білдіреді, өйткені «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі - Кодекс) 417-бабының 1-тармағына сәйкес камералдық кедендік тексеру кедендік операцияларды жасау кезінде және (немесе) кеден органдарының талап етуі бойынша тексерілетін тұлға ұсынған кедендік декларациялардағы және (немесе) коммерциялық, көліктік (тасымалдау) және өзге де құжаттардағы мәліметтерді, Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының құжаттары мен мәліметтерін, сондай-ақ кеден органдарында бар және тексерілетін тұлғаға қатысты басқа да құжаттар мен мәліметтерді зерделеу және талдау арқылы, оның ішінде тәуекелдерді басқару жүйесін қолдану нәтижелері бойынша жүргізіледі.
Осы норманы тікелей түсіндіруді негізге ала отырып, «С» компаниясы кедендік тексеру жүргізу кезінде «С» компаниясы ұсынған коммерциялық құжаттар болып табылатын құжаттарға негізделуі қажет екенін хабарлайды (Кодекстің 3-бабы 1-тармағының 31) тармақшасы).
Мәселен, 30.01.2023ж. келісімшарт бойынша «С» компаниясы Шүлбі шлюзінің жоғарғы басындағы сүзгіге қарсы құрылғыларды қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді. Бұрғылау қондырғысының көпфункционалдылығы мен мамандануының арқасында «С» компаниясы сүзгіге қарсы тосқауылды жүзеге асырды, «топырақтағы қабырға», кернді шығармай, штангалар арқылы оның ішіндегі саңылаулар бойынша жалпы ұзындығы 110 м учаскеде жоғары қысыммен (60 МПа-дан 80 МПа-ға дейін) және 511 тонна материалды айдап цементтеуді жүргізді. 24.12.2024 жылғы келісімшарт бойынша Ресей Федерациясында «С» компаниясы жоғары қысыммен (60 МПа-дан 80 МПа-ға дейін) бұрғылау қондырғысының бірегейлігінің көмегімен және топырақты күшейтумен электр сүзгісінің тірек конструкцияларының негіздерін тұрақтандыру бойынша 500 м2 алаңда 90 тоннаға дейін материал пайдаланылды.
Алайда, кеден органы қабылдаған ТСШ негізінде өндірушінің даулы сайты жатыр. Сонымен қатар, Компания ТСШ-ны қабылдау кезінде кеден органы негізделетін сайттағы ақпаратты тексергенде ТСШ-да сипатталған ақпарат расталған жоқ. Өндірушінің көрсетілген сайтында «HFJG-150Jet анкерлік цементтеуге арналған бұрғылау қондырғысы» тауары туралы ақпарат жоқ.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2019 жылғы 29 қарашадағы № 7 Нормативтік қаулысының 5-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасы Азаматтық процестік кодексінің (бұдан әрі – АПК) 72-бабының екінші бөлігіне сәйкес АПК-нің 29-тарауында көрсетілген істер бойынша дәлелдеу ауыртпалығы актілеріне, әрекетіне (әрекетсіздігіне) шағым жасалып отырған мемлекеттік билік, жергілікті өзін-өзі басқару органдарына, қоғамдық бірлестіктерге, ұйымдарға, лауазымды адамдар мен мемлекеттік қызметшілерге жүктеледі.
Осыған байланысты декларанттың, кеден өкілінің кеден заңнамасы нормаларын сақтауын бағалау кезінде ол ұсынған ақпараттың дұрыстығы презумпциясын негізге алуы керек, оны жоққа шығару ауыртпалығы мемлекеттік кірістер органдарына жүктеледі.
Дауларды қарау кезінде ЕАЭО-ның және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасының барлық екіұшты жайлары және реттелмеген мәселелері декларанттың, кедендік өкілдің пайдасына қабылданады.
«С» компаниясының пікірі бойынша жоғарыда көрсетілген норма декларанттың әрқашан және сөзсіз құқықтары, декларант ұсынған мәліметтер, құжаттар басым сипатқа ие екенін білдіреді, онда уәкілетті орган салмақты дәлелдемелермен теріске шығаруға міндетті. Шетелдік өндірушінің (сатушының) сайтындағы танысу сипатындағы ақпарат түпкілікті (толық) болып табылмайды, нормативтік-құқықтық сипатқа ие болмайды және «С» компаниясы тарапынан кеден заңнамасын бұзудың анық дәлелі болып табылмайды. Оның үстіне, даулы сайтта ТСШ-да сипатталған ақпарат жоқ, ресми техникалық құжаттар жоқ, «С» компаниясы бұрын ұсынған коммерциялық құжаттарға қайшы келетін сипаттамалары бар «С» компаниясы импорттаған тауарға ресми сәйкестік сертификаттары жоқ.
Бұдан басқа, АПК-нің 65-бабының 3-тармағына сәйкес істің заң бойынша белгілі бір дәлелдемелермен расталуға тиіс мән-жайларының ешқандай басқа дәлелдемелермен расталуы мүмкін емес.
Осыған байланысты, сайттағы жоқ ақпарат «С» компаниясы ұсынған тиісті түрде ресімделген коммерциялық құжаттарға қарағанда жол берілетін дәлелдеме болып табылмайды.
Осы норманы тікелей түсіндіруді негізге ала отырып, «С» компаниясы өндірушінің (сатушының) даулы сайтында қандай да бір ақпарат болғанымен және өндірушінің сайтында орналастырылған ақпарат пен декларанттың құжаттарында қамтылған ақпарат арасында әртүрлі оқылулар болғанымен, декларант ұсынған құжаттарға, яғни «С» компаниясы ұсынған ақпаратқа басымдық берілуі тиіс деп санайды.
Жоғарыда айтылғандардың барлығы кеден органы тарапынан Қазақстан Республикасының кедендік және салықтық реттеу саласындағы заңнамасының материалдық және іс жүргізу нормаларының едәуір бұзылуын көрсетеді.
Компанияның пікірі бойынша «С», СЭҚ ТН коды 8430 41 000 1 дұрыс сыныпталған, тауар - «HFJG-150Jet анкерлік цементтеуге арналған бұрғылау қондырғысы» осы кодқа толығымен сәйкес келеді.
Айтылғанның негізінде, «С» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның толық күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ-қа қатысушының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Қарастырылып отырған жағдайда Қытай Халық Республикасынан «Z» компаниясымен (Қытай Халық Республикасы) жасалған Келісімшарт шеңберінде «С» компаниясы 06.06.2023ж. ТД бойынша ішкі тұтыну үшін шығарудың кедендік рәсімімен орналастыра отырып және кедендік әкелу бажының мөлшерлемесі - 0% «бұрғылау тереңдігі кемінде 200 м өздігінен жүретін бұрғылау машиналары» СЭҚ ТН 8430 41 000 1 кодын мәлімдей отырып, «HFJG-150Jet анкерлік цементтеуге арналған бұрғылау қондырғысы» тауарын әкелу жүзеге асырылды.
Бұдан басқа, осы тауар бойынша ҚҚС төлеу «Қосылған құн салығы есепке алу әдісімен төленетін импортталатын тауарлардың тізбесін және оны қалыптастыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің міндетін атқарушының 2018 жылғы 21 ақпандағы № 67 бұйрығының негізінде есепке алу әдісімен жүргізілді.
Кодекстің 39-бабына сәйкес СЭҚ ТН кедендік-тарифтік реттеу шараларын, кедендік әкету баждарын, тыйым салулар мен шектеулерді, ішкі нарықты қорғау шараларын қолдану, кедендік статистиканы жүргізу мақсаттарында тауарларды сыныптау үшін пайданалылатын, тауарларды сипаттау және кодтау жүйесі болып табылады.
Анықтама:
«код» – тауарлардың сыныптамалық топтамасын белгілеу үшін қолданылатын араб цифрларының реттелген жиынтығы;
«тауарлар тобы» – жалпы белгілері бар және алғашқы екі цифрдың мәтіндік сипаттамасында сипатталған тауарлар;
«тауар позициясы» – бесіншіден бастап барлық цифрлар нөлдік болып табылған жағдайда сызықсыз атауы және төрт немесе одан да көп цифрлардан тұратын коды бар тауарлардың сыныптамалық топтамасы;
«қосалқы позициясы» – тауар позициясының құрамына кіретін бір сызықты немесе екі сызықты атауы бар тауарлардың сыныптамалық топтамасы.
«кіші қосалқы позициясы (кіші қосалқы позициясы)» – қосалқы позицияның құрамына кiретiн, ал ол болмаған кезде тауар позициясының құрамына кiретiн және не алты цифрдан астам тұратын коды бар не коды жоқ, бiрақ сызықты немесе көп сызықты атауы бар тауарлардың сыныптамалық топтамасы.
Кодекстің 40-бабына сәйкес Тауарларды сыныптау деп қарастырылатын тауарларды Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы бойынша нақты тауарлық позицияларға, қосалқы позицияларға және кіші қосалқы позицияларға кезең-кезеңмен жатқызу түсініледі. Тауарларды сыныптау мына негізгі өлшемшарттар:
1) тауар орындайтын функция;
2) тауар жасалған материал негізге алына отырып жүзеге асырылады.
Бұл ретте, тауарлардың өңделу дәрежесі ескеріле отырып, оларды Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасына түсініктеме берудің негізгі қағидаларын (бұдан әрі – алғашқы төрт таңба деңгейінде кодты айқындау үшін ТНҚ, 1-5 ТНҚ, алты-он таңба деңгейінде тауарды сыныптау үшін 6 ТНҚ) және бөлімдерге, топтарға ескертпелерді (оның ішінде тауарлық позицияларға, қосалқы позицияларға ескертпелерді), сондай-ақ өзіндік ерекшелігі бар сыныптау мәселелерін түсіндіретін қосымша ескертпелерді қолдану негізінде тауарлық кіші қосалқы позицияларға түбегейлі жатқызу қағидаты сақталады.
Тауарларды сыныптау кезінде кеден органдары, декларанттар немесе өзге тұлғалар:
1) Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасына түсініктеме берудің негізгі қағидаларын;
2) бөлімдерге, топтарға, позицияларға ескертпелерді пайдаланады.
Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасын біркелкі қолдану мақсатында кеден органдары, декларанттар немесе өзге тұлғалар:
1) Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасына берілген түсініктерді;
2) Дүниежүзілік кеден ұйымының Үйлестірілген жүйе комитетінің сыныптамалық пікірлер компендиумін;
3) уәкілетті органның тауарларды сыныптау жөніндегі алдын ала шешімдерінің электрондық базасын;
4) ЕЭК және уәкілетті органның жекелеген тауар түрлерін сыныптау бойынша түсіндірмесін пайдалануы мүмкін.
СЭҚ ТН ТНҚ 1-ге сәйкес заңды мақсаттар үшін СЭҚ ТН-ға сәйкес тауарларды сыныптау тауар позициясының мәтіндеріне және бөлімдерге немесе топтарға тиісті ескертпелерге сүйене отырып және егер мұндай мәтіндерде өзгеше көзделмесе, СЭҚ ТН ТНҚ-ның кейінгі ережелеріне сәйкес жүзеге асырылады.
8430 41 000 1 және 8430 41 000 8 СЭҚ ТН кодтарының аражігін ажырату бұрғылау тереңдігінің көрсеткішіне негізделеді. Атап айтқанда, СЭҚ ТН коды 8430 41 000 1 200 метрден астам тереңдікте бұрғылауға арналған жабдықтар үшін қолданылады, ал СЭҚ ТН коды 8430 41 000 8 200 метрге дейінгі тереңдікте бұрғылау техникасы үшін пайдаланылады.
«С» компаниясы ұсынған құжаттарды талдау әкелінген тауарды бұрғылау тереңдігі - «HFJG-150Jet анкерлік цементтеуге арналған бұрғылау қондырғысы» 200 метрден аспайтынын көрсетті.
«С» компаниясы ұсынған үш техникалық сипаттамада бұрғылау тереңдігі бойынша мәліметтер әртүрлі:
- кедендік декларациялау кезінде ұсынылған бұрғылау тереңдігі 150-250 метр диапазонын құрайды;
- кедендік тексеру нәтижелеріне шағымдану кезінде ұсынылған екі техникалық сипаттамада - 100-250 метр (1 техникалық сипаттамада) және 100-150 метр (2 техникалық сипаттамада).
Осылайша, анықталған алшақтықтар жабдықтың техникалық сипаттамаларын дұрыс айқындауға мүмкіндік бермейді, бұл СЭҚ ТН мәлімделген кодының дұрыстығын растауға мүмкіндік бермейді.
Сондай-ақ «С» компаниясы шағымдану кезінде 24.12.2024ж. «S» компаниясымен (Ресей Федерациясы) жасалған қосалқы мердігерлік шарт ұсынды.
24.12.2024ж. көрсетілген қосалқы мердігерлік шарттың мәні - Электр сүзгінің тірек конструкцияларының негіздерін тұрақтандыру жөніндегі жұмыстарды орындау болып табылады.
24.12.2024 жылғы қосалқы мердігерлік шартқа техникалық шарттарға сәйкес бұрғылау тереңдігі 20 метрге дейінгі диапазонды құрайды.
Осылайша, ұсынылған 24.12.2024 жылғы қосалқы мердігерлік шарт «HFJG-150Jet анкерлік цементтеуге арналған бұрғылау қондырғысының» 200 метрден астам тереңдікте жұмыстарды орындау қабілетін растамайды.
Тауарды өнім беруші - «Z» компаниясының ресми сайтындағы ақпарат та бұрғылау тереңдігі 200 метрден жоғары екенін растамайтынын қосымша атап өтеміз (сайтта бұрғылау тереңдігі 100-120 метр көрсетілген).
Жоғарыда айтылғанның негізінде, 200 метрден жоғары «HFJG-150Jet анкерлік цементтеуге арналған бұрғылау қондырғысы» тауарын бұрғылау тереңдігі фактісін құжаттамалық растаудың болмауын, сондай-ақ өнім берушінің ресми сайтынан алынған ақпаратты ескере отырып, кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша ҚҚС-ты есептеу заңды.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.