Салықтық даулар
Заңды тұлға
КТС
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) КТС есептелген сомасы туралы аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - мемлекеттік кірістер органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «К» компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан келіп шығатыны, мемлекеттік кірістер органы 01.04.2023 жылдан бастап 30.06.2023ж. дейін кезеңіне салық және (немесе) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жекелеген түрлері бойынша салық міндеттемелерін орындау мәселелері бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын (КТС) 25 607,7 мың теңге сомасында туралы хабарлама шығарылды.
«К» компаниясы мемлекеттік кірістер органының (МКО) қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда КТС есептеу бойынша тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
Салықтарды есептеу үшін негіздеме Салық кодексінің 645, 646-баптарын бұзу болып табылады, оған сәйкес «К» компаниясы 2023 жылғы 2-тоқсанда «L» компаниясының (резидент емес) атына төленген кіріс бойынша 25 607,7 мың теңге сомасында резидент емес заңды тұлғаның табыстарынан төлем көзінен ұсталатын КТС (бұдан әрі - төлем көзінен КТС) ұстамаған және төлемеген.
МКО-ның осы қорытындысымен «К» компаниясы мемлекеттік кіріс органының (МКО) «К» компаниясының атына түсіндірме берілген камералдық бақылау нәтижелері бойынша мемлекеттік кіріс органдары анықтаған тәуекелдің орташа дәрежесіндегі бұзушылықтарды жою туралы хабарлама жібергеніне келіспейді.
Бұл ретте, МКО салықтық тексеру жүргізу туралы шешім қабылдады, алайда, тексеру жүргізу туралы нұсқама қазіргі уақытта сот тәртібімен қаралатын мәселе болып табылады.
«К» компаниясы роялти ретінде төлемдерді саралауға қойылатын талаптардың мәні негізсіз болып табылатынын және бұрын сот актісінде белгіленген мән-жайларға қайшы келетінін көрсетеді.
15.12.2023ж. сот Шешімі бойынша интернетте (оның ішінде ұтқыр құрылғыларда) ағымдық хабар таратуға айрықша емес құқықтарды беру жөніндегі лицензиялық келісім шартының 3.1-тармағына сәйкес қол жетімді спорт өнімдеріне онлайн ставкалар үшін ғана авторлық емес, сабақтас құқықтар берілуге тиіс, ал «Салық және басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 25.12.2017ж. (Салық кодексі) 1-бабы 1-тармағының 52) тармақшасына сәйкес төлемдер авторлық құқық объектісіне қолданылады.
Көрсетілген жағдайларда «К» компаниясы жоспардан тыс тақырыптық салықтық тексеру жүргізу үшін негіз жоқ деп пайымдайды, өйткені роялти зияткерлік меншік объектісіне мүліктік (айрықша) құқықтарды толық немесе ішінара сатуды қоспағанда, авторлық құқықтарды пайдалану немесе пайдалану құқығы үшін туындайды.
Ағымдық хабар таратуға айрықша емес құқықтарды беру авторлық құқық емес, сабақтас құқықтар объектілеріне жатады, бұл салық заңнамасын түсінуде роялтидің тиісті төлемдерін тану мүмкіндігін жоққа шығарады.
Тексерілетін кезеңдердің айырмашылығына қарамастан, іс жүзіндегі мән-жайлар бірдей болып табылады, ал құқықтық бағалауды сот берді және оның преюдициалдық мәні бар.
«К» компаниясының дәлелдерін тексеріп, МКО ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
«К» компаниясы мен «L» компаниясы арасында рәміздерді трансляциялау және пайдалану құқығы туралы 31.03.2023ж.
Сондай-ақ 1.1.1 жылғы Шарттың 31.03.2023-тармағына сәйкес «L» компаниясы «К» компаниясына ақпарат беру жөнінде қызмет көрсетуге міндеттенеді Спорттық турнирлердің спорттық оқиғалары (бұдан әрі - Матчтар) туралы ақпарат (бұдан әрі - Ақпарат) осы Шарттың ажырамас бөлігі болып табылатын осы Шартқа №1 қосымшада нысаны келтірілген бір айға арналған күнтізбелік жоспар туралы келісімге сәйкес ұйымдастырушысы «L» компаниясы болып табылатын турнирлерді (бұдан әрі - Турнирлер) өз қалауы бойынша одан әрі таратуға шектеусіз, таратуға құқық беруге шектеусіз одан әрі пайдалану үшін өткізеді.
31.03.2023ж. шарттың 1.1.2-тармағы бойынша «L» компаниясы «Дене шынықтыру және спорт туралы» Заңның 20-бабы 5-тармағының нормаларын басшылыққа ала отырып, «К» компаниясына ұйымдастырушысы «L» компаниясы болып табылатын спорттық турнирлердің тікелей эфирін трансляциялауға құқық береді (бұдан әрі - Тікелей эфир) Компанияның сайтында, ал «К» компаниясы бұқаралық ақпарат құралдарының өнімдерін тарату үшін эфирлік, сымдық немесе кәбілдік телерадио хабарларын таратудың техникалық құралдарын пайдаланбай, өз сайтында трансляциялауды жүзеге асырады.
31.03.2023ж. шарттың 1.1.3-тармағы бойынша «L» компаниясы «Дене шынықтыру және спорт туралы» Заңның 20-бабы 3-тармағының ережелерін басшылыққа ала отырып, «К» компаниясына осы Шартқа №1 қосымшада көрсетілген рәміздерді, оның негізінде құрылған спорттық Турнирдің атауларын (бұдан әрі - Рәміздер) пайдалануға құқық береді.
Шарттың 8.2 тармағында белгіленген бойынша қолданылу мерзімі жылғы Шарттың 31.03.2023 қол қойылған күнінен бастап 31.12.2024ж. дейін.
31.03.2023ж. Шарттын №2 қосымшамен ұсынылған ақпаратты тапсыру-қабылдау актісінің нысаны, рәміздерді трансляциялау және пайдалану құқығы белгіленген. 31.03.2023ж. Шарттың 2.2.11 - тармағымен «L» компаниясы «К» компаниясына берілген ақпаратты, трансляциялау құқығын және рәміздерді пайдалану құқығын тапсыру-қабылдау актісін жіберуге міндетті.
Бұл ретте, берілген ақпаратты тапсыру-қабылдау актілері, рәміздерді трансляциялау құқығы мен пайдалану құқығы, сондай-ақ «К» компаниясы жұмыстар мен қызметтердің орындалу фактісін растайтын өзге де құжаттар салықтық тексеруге ұсынылмаған.
«К» компаниясы 05.04.2024ж. «L» компаниясының атына 72 663,7 мың теңге сомасында төлем жүргізілді. Салыстыру актісіне сәйкес 23.01.2026ж. 30.06.2024 жылғы жағдай бойынша дебиторлық және кредиторлық берешек жоқ.
Осылайша, жоғарыда аталған шарт бойынша «К» компаниясы резидент еместерге табыстарды төлеу кезінде салық салудан толық босатуды қолданды.
Салықтық тексеру барысында «К» компанияның берілген түсініктемесіне сәйкес, «L» компаниясы интернет-трансляция қызметтерін ұсыну туралы шарттар бойынша төлемді алады, ол шетел мемлекетінің салық төлеушісі болып табылады, онда «К» компаниясынан түсетін түсімдерден салықтарды есептейді және төлейді. «L» компаниясының атына осы қызметке салық салу режимiн толық сақтай отырып, лицензиялық төлемдер жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ресей Федерациясының Үкіметі арасындағы Табыс пен капиталға қосарланған салық салуды жою және салық төлеуден жалтаруға жол бермеу туралы конвенцияның (Мәскеу, 1996 жылғы 18 қазан) (бұдан әрі - Салық конвенциясы) 12-бабының 3-тармағына сәйкес «роялти» термині осы бапта пайдаланылған кезде әдебиет туындыларына кез келген авторлық құқықты пайдаланғаны немесе пайдалану құқығын бергені үшін сыйақы ретінде алынатын, компьютерлік бағдарламаларды, кинематографиялық фильмдер мен телефильмдерді қоса алғанда, радио мен теледидарға арналған бейнефильмдер немесе жазбалар, кез келген патент, сауда дизайн немесе модель, жоспар, құпия формула немесе процесс, немесе ақпарат үшін өнеркәсіптік, коммерциялық немесе ғылыми тәжірибеге қатысты және өнеркәсіптік, коммерциялық немесе ғылыми жабдықты пайдаланғаны немесе пайдалану құқығын бергені үшін төлемдер.
Салық кодексінің 1-бабы 1-тармағының 52) тармақшасында роялти - төлем, оның ішінде зияткерлік меншік объектісіне мүліктік (айрықша) құқықтарды толық немесе ішінара өткізуді қоспағанда, авторлық құқықтарды, бағдарламалық қамтамасыз етуді, сызбаларды немесе модельдерді пайдаланғаны немесе пайдалану құқығы үшін; патенттерді, тауар белгілерін немесе басқа да осыған ұқсас құқық түрлерін пайдалану немесе пайдалану құқығы.
Сабақтас құқықтар - орындаушылардың, фонограмма жасаушылардың және хабар тарату ұйымдарының құқықтары. Олар авторлық құқықтарға «ұқсас», өйткені олардан кейін бірден Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде (50 және 51-тараулар) және «Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы» Қазақстан Республикасының 10.06.1996 жылғы бір арнайы Заңында жазылады, онда сабақтас құқықтар авторлық және осыған ұқсас режиммен көршілес зияткерлік меншік құқықтарының бір түрі ретінде тікелей танылады қорғау, лицензиялау және төлемдер.
1961 жылғы Орындаушылардың, фонограмма жасаушылардың және хабар тарату ұйымдарының құқықтарын қорғау туралы халықаралық конвенция (бұдан әрі - Рим конвенциясы) жүзеге асырылатын трансляцияларға қатысты хабар тарату ұйымдарының құқықтарын қорғауды көздейді. Рим конвенциясының 13-бабы хабар тарату ұйымдарына рұқсат беру немесе тыйым салу құқығын бекітеді, оның ішінде: (а) өз хабарларын эфирге ретрансляциялауға; (b) өз хабарларын жазу; (c) жазбаларды ойнату.
Рим конвенциясының 3-бабында мынадай анықтамалар беріледі: «қайта шығару» - жазбаның бір немесе бірнеше данасын жұртшылықтың қабылдауы үшін сымсыз құралдармен дайындауды білдіреді; «ретрансляция» - бір хабар тарату ұйымының басқа хабар тарату ұйымының эфиріне бір мезгілде беруі. Дәл осы ұғымдар спорттық трансляциялар мен матчтарға (оқиғаларды аудиовизуалды беру) тікелей қатысты, олар хабар тарату ұйымдарының сабақтас құқықтарының объектілері ретінде сараланады.
Баяндалғанды ескере отырып, хабар тарату ұйымының спорттық турнирлерді трансляциялауға қатысты құқықтары құқық иеленушіге спорттық турнирлерді трансляциялауды пайдаланудың белгілі бір тәсілдеріне рұқсат беруге немесе тыйым салуға мүмкіндік беретін мүліктік құқықтарды білдіреді. Сыйақы үшiн мұндай құқықтарды беру өзiнiң табиғаты бойынша зияткерлiк меншiк объектiсiн пайдалануға авторлық құқық берумен бiрдей.
Осылайша, спорттық турнирлерді трансляциялау құқығын беру Рим конвенциясының ережелеріне сәйкес қорғалатын хабар тарату ұйымының құқықтарын берумен байланысты. Осыған байланысты резидент еместердің атына осындай құқық бергені үшін төлемдер роялти түріндегі табыс болып танылады.
Сондай-ақ, «Кешенді кәсіпкерлік лицензия туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 10-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес (франчайзинг) (бұдан әрі - Заң) туралы (кешенді лицензиар) екінші тарапқа (кешенді лицензиатқа) сыйақы үшін айрықша құқықтар кешенін беруге міндеттенеді атап айтқанда, лицензиардың фирмалық атауын және қорғалатын коммерциялық ақпаратты, сондай-ақ айрықша құқықтардың басқа да объектілерін пайдалану құқығын қамтитын (лицензиялық кешен) (тауар таңбасын, қызмет көрсету таңбасын, патентті және т.б.) лицензиаттың кәсіпкерлік қызметінде пайдалану үшін.
Кешендi кәсiпкерлiк лицензия шарты лицензиардың лицензиялық кешенiн, iскерлiк беделiн және коммерциялық тәжiрибесiн белгiлi бiр қызмет саласына қатысты пайдалану аумағын көрсете немесе көрсетпей белгiлi бiр көлемде (атап айтқанда, пайдаланудың ең аз және (немесе) ең жоғары көлемiн белгiлей отырып) пайдалануды көздейдi.
Заңның 1-бабының 1) және 2) тармақшаларына сәйкес айрықша құқықтар кешені (лицензиялық кешен) - бірқатар зияткерлік меншік объектілеріне құқықтар (тауар белгісі, фирмалық атауы, қызмет көрсету белгісі, патент, ашылмаған ақпарат, оның ішінде өндіріс құпиялары (ноу-хау);
кешенді кәсіпкерлік лицензия (франчайзинг) - айрықша құқықтар кешенінің құқық иеленушісі оны басқа тұлғаға ақылы негізде пайдалануға беретін кәсіпкерлік қызмет.
Тиісінше, рәміздерді пайдалану құқығын бергені үшін сыйақылар резидент еместердің роялти түріндегі табысы болып танылады.
Салық конвенциясының 12-бабының 1-тармағына сәйкес Уағдаласушы Мемлекетте пайда болатын және екінші Уағдаласушы Мемлекеттің резидентіне төленетін роялтиге осы екінші Мемлекетте салық салынуы мүмкін.
Алайда, мұндай роялтиге, сондай-ақ ол пайда болатын Уағдаласушы Мемлекетте және осы Мемлекеттiң заңдарына сәйкес салық салынуы мүмкiн, бiрақ егер роялтидi алушы мен оның нақты иесi екiншi Уағдаласушы Мемлекеттiң резидентi болып табылса, онда осылайша алынатын салық роялтидiң жалпы сомасының 10 процентiнен аспауға тиiс.
Салық кодексінің 644-бабы 1-тармағының 13) тармақшасына сәйкес роялти түріндегі табыс бейрезиденттің Қазақстан Республикасындағы көздерден алған табысы болып танылады.
Салық кодексінің 645-бабы 1-тармағына сәйкес қызметі Қазақстан Республикасында тұрақты мекеме құруға алып келмейтін бейрезидент заңды тұлғаның Қазақстан Республикасындағы көздерінен алынатын табыстарға (бұдан әрі осы Салық кодексінің 72-тарауы мақсатында - резидент емес) шегерімдер жүзеге асырылмай төлем көзінен корпоративтік табыс салығы салынады.
Бұл ретте төлем көзінен ұсталатын корпоративтік табыс салығының сомасын Салық кодексінің 645-бабының 9-тармағында көрсетілген табыстарды қоспағанда, Салық кодексінің 644-бабында көрсетілген табыстар сомасына Салық кодексінің 646-бабында белгіленген ставкаларды қолдану жолымен салық агенті есептейді.
Демек, бейрезиденттің Қазақстан Республикасындағы көздерден роялти түріндегі табыстары Қазақстан Республикасында салық салуға жатады.
«К» компаниясына қатысты 15.12.2023ж. сот актісінің болуына қатысты әкімшілік істі қараудың мәні МКО 10.08.2023ж. камералдық бақылау нәтижелері бойынша мемлекеттік кіріс органдары анықтаған тәуекелдің орташа дәрежесіндегі бұзушылықтарды жою туралы хабарламаны орындау болып табылады, онда «К» компаниясы, «S» компаниясы және «M» компаниясы арасында 01.10.2022ж. 31.12.2022ж. дейін мерзімде қарым-қатынас болғаны аныкталған.
Бұл ретте, 04.06.2026ж. актісіне сәйкес қарастыру мәні «К» компаниясының «L» компаниясымен өзара есеп айырысуы болып табылады.
Демек, шағымда келтірілген сот актісінің тараптар арасындағы дау мен затқа тікелей, жеке сипаттағы қатысы бар.
Қазақстан Республикасында сот прецеденті құқық көзі болып табылмайтынын атап өту қажет, өйткені Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабына сәйкес Қазақстан Республикасында қолданыстағы құқық Қазақстан Республикасының Конституциясы мен нормативтік-құқықтық актілер болып табылады.
Демек, сотта бұрын қаралған іс бойынша ұқсас мән-жайлардың болуы туралы «К» компаниясының дәлелдері дәрменсіз болып табылады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша шағым жасалған тексеру нәтижелері туралы хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.