Салықтық даулар
Заңды тұлға
КТС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – «уәкілетті орган») аумақтық Мемлекеттік кірістер департаменті (бұдан әрі – «салық органы») шығарған, мұнай секторындағы ұйымдардан түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғаларға қатысты корпоративтік табыс салығын (КТС) есептеуге қатысты тексеру нәтижелері туралы хабарламаға қарсы «K» компаниясынан шағым келіп түсті.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2022 жылдан бастап салық және (немесе) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жекелеген түрлері бойынша салық міндеттемелерін орындау мәселесі бойынша кешенді салықтық тексеру жүргізді. 31.12.2023ж. бойынша, оның нәтижелері бойынша заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы хабарлама шығарылды, мұнай секторы ұйымдарынан түсетін салық сомасынан (КТС) 6 046,6 мың теңге сомасында және 367,4 мың теңге сомасында өсімпұл.
«К» компаниясы салық органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органы шешімінің бір бөлігінің күшін жоюды сұрайды.
Қазақстан Республикасының 25.12.2017ж, «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Кодексінің 190, 242-баптарын бұзу шағым жасалған соманы және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болып табылады. (25.12.2017ж. Салық кодексі) «L» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 19 223,2 мың теңге сомаға 2022 жылғы шығыстар шегерімге жатқызылды.
Салық органының осы қорытындысымен «К» компаниясы 2022 жылға 19 223,2 мың теңге сомасындағы шығыстар негізсіз шегерілгендіктен келіспейді. бастапқы бухгалтерлік құжаттармен расталған «L» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша.
«К» компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Салық кодексінің 264-бабының 5) тармақшасына сәйкес заңды күшіне енген сот шешімінің негізінде жарамсыз деп танылған мәміле бойынша шығыстар шегерімге жатпайды.
Демек, заңды күшіне енген сот шешімінің негізінде жарамсыз деп танылған мәміле бойынша шығыстар шегерімге жатпайды.
Қаралып отырған жағдайда, салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2022 жылғы шығыстар шегерімнен шығарылды. тауарларды сатып алу бойынша «L» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 19 223,2 мың теңге сомасында (Ыстық илектелген парақ 20 б.3, Ф28 шеңбер).
Төлем қолма-қол ақшасыз есеп айырысу жолымен жүргізілді.
Негізгі қызмет түрі - қандай да бір нақтылаусыз тауарлардың кең ассортиментін көтерме саудада сату.
«L» компаниясына қатысты 30.10.2024ж. заңды тұлғаны тарату туралы.
СМЭС-тің 30.10.2024ж. шешімінен сот Бизнес сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімінің мәліметтеріне сәйкес «L» компаниясы 28.03.2022ж. 27.03.2023ж. "Азаматтарға арналған үкімет "мемлекеттік корпорациясы" КЕАҚ филиалының тіркеу және жер кадастры бөлімі "С" компаниясымен бірігу жолымен қызметін тоқтатумен қайта ұйымдастыру жүргізді.
Сондай-ақ 30.10.2024ж. заңды тұлғалардың бірігуін қайта ұйымдастыру 27.03.2023ж. СМЭС негізінде «С» компаниясы 29.11.2023ж. 11.01.2024ж. Азаматтарға арналған үкімет мемлекеттік корпорациясы "КЕАҚ тіркеу және жер кадастры бөлімі.
Бизнес сәйкестендiру нөмiрлерiнiң ұлттық тiзiлiмiне сәйкес одан әрi iс-әрекеттер жүргiзiлмеген, Компанияның құрылтайшысы КЕАҚ-қа жүгiнген жоқ.
Сот мұндай әрекеттер кезінде тіркеуші орган тіркелгенін растамайды және мемлекеттік тіркеу туралы куәлік бермейді деп есептейді.
Сондай-ақ 30.10.2024ж. заңды тұлғаның құрылтай құжаттарында көрсетілген тұлғаның оны құруға және кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға ерік білдірмеуі, сол сияқты оның кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырмауы заңды тұлғаны тарату (тіркеуді, қайта тіркеуді жарамсыз деп тану) үшін негіз болып табылады.
Бұдан әрі, іс жүзінде заңды тұлға заңсыз, көбінесе құжаттарды қолдан жасау, жоғалған құжаттарды пайдалану, тіркеу (қайта тіркеу) жүргізілген тұлғаны жаңылыстыру жолымен және мұндай тұлғаның салық органына не сотқа түсіндірмелерімен расталған өзге де мән-жайлар бойынша құрылғаны көрсетілген.
Тиісінше, мұндай мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) Қазақстан Республикасының жойылмайтын сипаттағы заңнамасын елеулі бұзушылықтармен жүргізілді.
L компаниясының құрылтайшысы мен басшысы оны құруға қатысы жоқ. «L» компаниясын тіркеу «Электрондық үкімет» веб-порталы арқылы онлайн режимде жүргізілді. «L» компаниясының қаржы-шаруашылық қызметімен айналыспаған. Заңды мекенжайы бойынша «L» компаниясы жоқ.
Сондай-ақ, аталған мән-жайлар заңды тұлғаны тарату үшін негіз болып табылады, тиісінше, Мемлекеттік кірістер департаментінің талап-арызы қанағаттандырылуға жатады.
30.10.2024ж. «L» компаниясының мемлекеттік тіркелуі электрондық Үкіметтің веб-порталы арқылы жүргізілгені, осыған байланысты КЕАҚ-ға талап қою бөлігінде қанағаттандырудан бас тартуға жататыны атап өтілді.
Осыған байланысты сот мәжбүрлеп таратуды заңды тұлғаны мәжбүрлеп тарату рәсіміне бастамашы болған органға (адамға), яғни талапкерге (Қарағанды облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің Қазыбек би атындағы аудан бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасы) жүктеген орынды деп есептейді.
30.10.2024ж. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі - ҚР АК) 50-бабында заңды тұлғаны тарату тәртібі көзделген.
ҚР АК-нің 1 және 2-тармақтарына сәйкес заңды тұлға мүлкінің меншік иесі немесе заңды тұлғаны тарату туралы шешім қабылдаған орган бұл туралы дереу жазбаша немесе электрондық цифрлық қолтаңбаны қолдана отырып, Интернет-ресурс арқылы әділет органына не заңды тұлғаларды тіркеуді жүзеге асыратын «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясына, мемлекеттік кірістер органына тіркеу орны.
Заңды тұлға мүлкінің меншік иесі немесе заңды тұлғаны тарату туралы шешім қабылдаған орган тарату комиссиясын тағайындайды және осы Кодекске сәйкес тарату тәртібі мен мерзімдерін белгілейді.
Яғни, заңда АК-нің 50-бабы 10-тармағының ережелері бойынша аяқталған деп есептелетін, ал заңды тұлға өз қызметін тоқтатқан заңды тұлғаны тарату рәсімдері шеңберінде белгілі бір іс-қимылдар жүргізу көзделген, бұл туралы мәліметтер Бизнес-сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізіліміне енгізілгеннен кейін.
Демек, сот заңды тұлғаны тіркеу туралы бұйрықтың күшін жою заңды тұлғаны тарату тәсілі болып табылатынын және оны тарату рәсімі аяқталғаннан кейін ғана тіркеуші орган жүргізетінін анықтады.
Жоғарыда баяндалғанды негізге ала отырып, «К» компаниясы мен «L» компаниясы арасындағы мәмілелер сотпен жарамсыз деп танылғанын атап өткен жөн.
Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің 21-бабының 2-бөлігіне сәйкес заңды күшіне енген сот шешімдері, қаулылар мен бұйрықтар, сондай-ақ заңды өкімдер, талаптар, тапсырмалар, соттар мен судьялардың шақырулары мен басқа да өтініштері барлық мемлекеттік органдар үшін міндетті, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, қоғамдық бірлестіктердің, басқа да заңды тұлғалардың, лауазымды адамдар мен азаматтардың құзыретіне жатады және Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында мүлтіксіз орындалуға жатады.
Осылайша, Салық кодексінің 264-бабының 5) тармақшасына сәйкес «L» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстар шегерімге жатқызылмайды.
2. «F» компаниясымен есеп айырысуға қатысты25.12.2017ж. Салық кодексінің 190, 242-баптарын бұзу шағым жасалған соманы және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болып табылады. 2024 жылға «F» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 2022 жылға 11 010,0 мың теңге сомасына шығыстар шегерімге жатқызылды.Салық органының осы қорытындысымен «К» компаниясы бастапқы бухгалтерлiк құжаттармен расталған «F» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша 2022 жылға арналған 11 010,0 мың теңге сомасындағы шығыстар салықтық тексеру нәтижелерi бойынша негiзсiз шегерiмнен алынып тасталғандықтан келiспейдi.«К» компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.Салық кодексінің 242-бабы 1, 3 және 4-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары осы бапта және Салық кодексінің 243 - 263-баптарында белгіленген ережелерді ескере отырып, салық салынатын кірісті айқындау кезінде Салық кодекспен.Шегерiмдердi салық төлеушi iс жүзiнде жүргiзiлген шығыстар бойынша оның табыс алуға бағытталған қызметiне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргiзедi.Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстары олар жататын салық кезеңінде шегерімге жатады.Егер осы бапта және Салық кодексінің 243 - 263-баптарында өзгеше белгіленбесе, осы бөлімнің мақсаттары үшін шығыстарды тану, оларды тану күнін қоса алғанда, халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес шығыстарды тану тәртібі Салық кодексіне сәйкес шегерімдерді айқындау тәртібінен өзгеше болған жағдайда, көрсетілген шығыстар Салық кодексінде айқындалған тәртіппен салық салу мақсаттары үшін ескеріледі.Салық кодексінің 190-бабы 2 және 3-тармақтарында есепке алу құжаттамасы: «Бухгалтерлік есеп туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес бухгалтерлік құжаттамасы бар тұлғалар үшін (бұдан әрі - Бухгалтерлік есеп туралы заң) оны жүргізу жөніндегі міндет жүктелген; тексерудің стандартты файлы - осы файлды ерікті түрде ұсынатын тұлғалар үшін; осы баптың 4-тармағында көрсетілген адамдар үшін - бастапқы есепке алу құжаттары; салық нысандары; салықтық есепке алу саясаты; салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын өзге де құжаттар.Егер осы баптың 4-тармағында өзгеше белгіленбесе, салық есебі бухгалтерлік есептің деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.Бухгалтерлік есеп туралы заңның 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен регламенттелген дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және қорытудың реттелген жүйесін білдіреді.Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп тіркелімдерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған кезде не олар аяқталғаннан кейін тікелей жасалуға тиіс.Бұдан басқа, Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабы 3-тармағының 6) тармақшасына сәйкес қағаз, сондай-ақ электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттар міндетті деректемелерді қамтуы тиіс, онда өзгелермен қатар лауазымдардың атауларын, операцияны жасауға (оқиғаны растауға) жауапты адамдардың тегін, аты-жөні мен қолын көрсету және оның (оның) дұрыстығы көзделген ресімдеу.Осылайша, салық төлеушiнiң шығыстары тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша шығыстар кiрiс алуға бағытталуы, сондай-ақ басшы мен бас бухгалтер немесе салық төлеушiнiң бұйрығымен осыған уәкiлеттiк берiлген қызметкер қол қойған тиiстi құжаттармен расталуы шартымен шегерiмге жатқызылуға тиiс.Қаралатын жағдайда салықтық тексеру нәтижелері бойынша қызмет көрсету (нарықты зерттеу) бойынша «F» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 11 010,0 мың теңге сомасындағы 2022 жылғы шығыстар шегерімнен шығарылды.Төлем қолма-қол ақшасыз есеп айырысу жолымен жүргізілді.Негізгі қызмет түрі - қандай да бір нақтылаусыз тауарлардың кең ассортиментін көтерме саудада сату.Салық салу режимi - шағын бизнес субъектiлерi үшiн оңайлатылған декларация негiзiнде арнаулы салық режимi.ИСНА мәліметтеріне сәйкес:- жеңілдетілген декларацияда шағын бизнес субъектілері үшін 2022 жылдың 2 жартыжылдығында нөлдік көрсеткішпен көрсетілген, қызметкерлер жоқ.Салық кодексінің 143-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес қарсы тексеру салық органы осындай операциялар туралы қосымша ақпарат алу, көрсетілген салық төлеушіні тексеру барысында туындайтын мәселелер бойынша операциялардың фактісі мен мазмұнын растау мақсатында оған қатысты салық органы кешенді немесе тақырыптық тексеру жүргізетін салық төлеушімен (салық агентімен) операцияларды жүзеге асырған тұлғаларды тексеру болып табылады (салық агенті).Бұл ретте, «К» компаниясы мен «F» компаниясы арасындағы өзара есеп айырысу бойынша өзара есеп айырысу кезеңінде «F» компаниясының таратылуына байланысты қарсы салықтық тексеру жүргізу мүмкін болмады.Мемлекеттік кірістер органдарының ақпаратына сәйкес «К» компаниясы салықтық тексеру барысында мынадай құжаттарды ұсынғанын атап өткен жөн: 27.07.2022ж. (бұдан әрі - 27.07.2022ж. шарт), 27.05.2025ж. жасалған салыстыру актісі, 26.10.2022ж. орындалған жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) актілері, 27.10.2022ж. және басқа да құжаттар.27.07.2022ж. шартқа сәйкес «F» компаниясы тауар нарығына маркетингтік зерттеу жүргізеді (керамикалық катализаторлар, ұсақталған монолит) және сатып алушымен мәміле жүргізу рәсімдерін келіседі.Ұсынылған құжаттардан келіп шығатыны, орындалған жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) 26.10.2022ж., 27.10.2022ж. жұмыстардың атауы «Нарықты зерттеу бойынша қызметтер көрсету» деген бір жолда көрсетілген, бұл ретте осы актілерге құжаттар тізбесі, оның ішінде маркетингтік қызметтер туралы есептер қоса берілмеген.Қайта өңдеу нарығына маркетингтік зерттеу жүргізу актісінен (керамикалық катализаторлар, ұсақталған монолит) (бұдан әрі - Акт) «F» компаниясы 27.06.2022ж. 31.12.2022 ж. бойынша, оның нәтижелері бойынша ынтымақтастық үшін неғұрлым тиімді әріптес ретінде «М» компаниясы (Германия резиденті) таңдалды.Баяндалғанға сүйене отырып, маркетингтік зерттеу жүргізу «К» компаниясы «F» компаниясымен 27.07.2022 ж. шарт жасасқанға дейін 31 күнге ерте (27.06.2022ж.) басталды.Сондай-ақ, Актіден келіп шығатыны, зерттеу шеңберінде әртүрлі елдерде (Германия, Бельгия, Италия, Испания, Норвегия, Польша, Сингапур) қалдықтарды қайта өңдеу жөніндегі әлеуетті әріптестер анықталды және талданды, осы елдерде орналасқан кәсіпорындарда кездесулер, сапарлар ұйымдастырылды және өткізілді.Компания «M» компаниясымен (Германия резиденті) 21.07.2026 жылы, яғни 27.07.2022 жылғы Шартқа қарағанда 6 күнге ерте келісімшарт жасасқанын атап өту қажет.Бұл ретте орындалған жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) актілері 26.10.2022ж., 27.10.2022ж., яғни «М» компаниясымен келісімшарт жасалған сәттен бастап үш ай өткен соң (21.07.2026ж.) жасалды.Шағымға қоса берілген құжаттарға сәйкес, 30.06.2022ж. «F» компаниясы 27.06.2022ж. (осы шарт іс жүзінде 27.07.2022ж. жасалған) «С» өкілінің біздің ұсынымымыз бойынша Германияның «M» фирмасымен жасалған келісімшартты бақылау және сүйемелдеу мақсатында Германияға сапары үшін, яғни хат «F» компаниясымен шарт жасасқаннан 27 күн бұрын жасалды.Жоғарыда аталған фактілер шарттар мен электрондық шот-фактуралар, «F» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша орындалған жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) актілері қаржы-шаруашылық операциялардың нақты жасалғаны туралы куәландыра алмайтынын және осы операциялардың бухгалтерлік есепте барабар көрсетілуін қамтамасыз ете алмайтынын және тиісінше осы Қазақстан Республикасының салық заңнамасы.Жоғарыда баяндалғанның негізінде «F» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды шегеруден алып тастау және көрсетілген бөлікте КТС тиісті есептеу салықтық тексеру нәтижелері бойынша негізделген болып табылады.Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша шағым жасалған тексеру нәтижелері туралы хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.