салық даулары
заңды тұлға
КТС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) мұнай секторы ұйымдарынан түсетін 7 053,6 мың теңге сомасындағы және салық сомасындағы түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «К» Компаниясының апелляциялық шағымын алды өсімпұл 4 351,2 мың теңге.
«К» Компаниясы салық органының қорытындысымен келіспей, салық органы шешімінің күшін жоюды өтінген апелляциялық шағыммен жүгінді.
Салық кодексінің 242-бабын бұзу «S» Компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстар шегерімге жатқызылды.
Салық органының осы қорытындысымен «К» Компаниясы мен өнім беруші арасындағы өзара есеп айырысуды растамау туралы салық органының қорытындылары құжатпен расталған дәлелдемелерге емес, өнім беруші мен оның контрагенттерінде қажетті материалдық және еңбек ресурстарының жоқтығы туралы болжамдарға негізделгені туралы шағымнан келіп шығатыны себепті келіспейді. Бұл ретте «К» Компаниясы шаруашылық операциялардың шынайылығын растайтын құжаттарды ұсынды.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Мәмілелердің жарамсыздығының кейбір мәселелері және соттардың олардың жарамсыздығының салдарын қолдануы туралы» Нормативтік Қаулысының 4-тармағына сәйкес жалған мәміле заңдық салдарды жасау ниетінсіз, тек түрге ғана жасалады.
Алайда ұсынылған жүкқұжаттар, ЭШФ, салыстыру актілері және өзге де құжаттар нақты шаруашылық қатынастардың болуын және тараптардың заңдық салдарлар жасауға ниетін растайды.
Демек, салық органының мәмілелердің жалған екендігі туралы тұжырымдары дәлелденбеген болып табылады.
«К» Компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
25.12.2017ж. Салық кодексінің 242-бабы 1 және 3-тармақтарының ережелеріне сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары 25.12.2017ж. Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, осы бапта және 25.12.2017ж. Салық кодексінің 243 - 263-баптарында белгіленген ережелерді ескере отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.
Бұл ретте шегерімдерді салық төлеуші табыс алуға бағытталған оның қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде нақты жүргізілген шығыстар бойынша жүргізеді.
1 жылғы 25.12.2017ж. Салық кодексінің 190-бабының тармағына сәйкес салық салу объектілері және (немесе) салық салуға байланысты объектілер туралы ақпаратты қорыту және жүйелеу, сондай-ақ салықтар мен бюджетке төленетін төлемдерді есептеу және салық есептілігін жасау мақсатында салық төлеушінің (салық агентінің) осы Кодекстің талаптарына сәйкес есепке алу құжаттамасын жүргізу процесі салықтық есепке алу болып табылады.
Салық кодексінің 3-бабы 190-тармағына сәйкес 25.12.2017ж. салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі - Бухгалтерлік есеп туралы заң) 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен регламенттелген дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және қорытудың реттелген жүйесін білдіреді.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 1 және 4-тармақтарына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп тіркелімдерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған кезде не олар аяқталғаннан кейін тікелей жасалуға тиіс.
Бұдан басқа, Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабы 3-тармағының 6) тармақшасына сәйкес қағаз, сондай-ақ электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттар міндетті деректемелерді қамтуы тиіс, онда өзгелермен қатар лауазымдардың атауларын, операцияны жасауға (оқиғаны растауға) жауапты адамдардың тегін, аты-жөні мен қолын көрсету және оның (оның) дұрыстығы көзделген ресімдеу.
Осылайша, салық төлеушінің шығыстары тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шығыстар кіріс алуға бағытталуы тиіс, ал ҚҚС салық салынатын айналым мақсатында пайдалану (пайдаланылатын) кезінде есепке жатқызылуы тиіс болған жағдайда шегерімге жатқызылуға тиіс. Бұл ретте бастапқы есепке алу құжаттамасын жүргізу Бухгалтерлік есеп туралы заңның талаптарына сәйкес, оның ішінде операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркеу бойынша жүзеге асырылады.
«К» Компаниясының 02.05.2025ж. тақырыптық салықтық тексеруі Мемлекеттік кірістер комитетінің 25.12.2017ж. Салық кодексінің 120-1-бабында көзделген шектеулерді салық органы қолданған салық төлеушімен (салық төлеушілермен) өзара есеп айырысу бойынша салық міндеттемесін айқындау мәселелері бойынша Салық кодексінің 142-бабы 1-тармағының 3-2) тармақшасына сәйкес салық төлеушіге (салық агентіне) қатысты
Салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2022 жылға көлік қызметтерін сатып алу, тауарды түсіру және тиеу бойынша ұйымдастыру жұмыстары бойынша «S» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша шығыстар шегерімнен шығарылды. 35 267,8 мың теңге сомасында.
Төлем қолма-қол ақшасыз есеп айырысу жолымен жүргізілді.
Салық органының ақпараттық жүйелеріне сәйкес «S» компаниясы қызметінің негізгі түрі - «Қандай да бір нақтылаусыз тауарлардың кең ассортиментімен көтерме сауда» болып табылады. Басшы және құрылтайшы - A.S.
16.08.2023ж. «S» Компаниясы бойынша 25.12.2017ж. Салық кодексінің 120-1-бабына сәйкес электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде электрондық шот-фактуралардың үзінді көшірмесі шектелген.
«S» Компаниясы 08.11.2022ж. Мемлекеттік кірістер басқармасында (бұдан әрі - МКБ) орналасқан жері бойынша.
«S» Компаниясы ҚҚС бойынша 13.04.2023ж. орналасқан жері бойынша болмауы себебінен.
«К» Компаниясы салықтық тексеруге мыналарды ұсынды: 05.12.2022 жылғы ақылы қызмет көрсету шарты, ESF-36562791, ESF-36563011, ESF-49067873, ESF-49067893, ESF-49067953, ESF-49068223, ESF шот-фактуралары 28.12.2022ж. - 54447492, ESF-54447502, ESF-54447512, ESF-54447532, ESF-54447592, 29.12.2022ж. - ESF-51559623 (көрсетілген қызметтер), тауар-көлік жүкқұжаттары, 19.12.2022ж. 12.12.2022ж. 14.12.2022ж. 15.12.2022ж. 17.12.2022ж. 20.12.2022ж. 21.12.2022ж. 22.12.2022ж. 23.12.2026ж. 26.12.2022ж. 27.12.2022ж. 29.12.2012ж. шарт-өтінімдер.
«К» Компаниясы (Тапсырыс беруші) мен «S» Компаниясы (Орындаушы) арасында 05.12.2022 ж. ақылы қызмет көрсету шарты жасалды.
Шарттың 1.3-тармағына сәйкес Тапсырыс беруші Орындаушының Шартты орындауға басқа тұлғаларды (бірлесіп орындаушыларды) тартуына келісім білдіреді. Орындаушы Тапсырыс берушінің Қызметтердің жекелеген учаскелері немесе кешендері бойынша үшінші тұлғаларды (өзге орындаушыларды) өз бетінше тартуына келісім білдіреді.
Шарттың 2.1-тармағында Орындаушы Тапсырыс берушіге өтінімде белгіленген орындар мен мерзімдерде техникалық жарамды жүк көтергіш тетіктерді және қызмет көрсетуші персоналы бар автомобильдерді жіберуге міндеттенеді.
Автомобиль көлігі саласындағы тасымалдаушылар, жолаушылар, жүк жөнелтушілер, жүк алушылар, басқа да жеке және заңды тұлғалар арасында туындайтын қатынастар автомобиль көлігі туралы ҚР Заңымен реттелетінін көрсету қажет. Бұл ретте осы Автомобиль көлігі туралы заңның күші заңнамаға сәйкес автомобиль көлігі саласындағы қызметті жүзеге асыратын барлық жеке және заңды тұлғаларға қолданылады.
Автомобиль көлігімен жүктерді тасымалдауды ұйымдастыру тәртібі, автомобиль көлігімен жүктерді тасымалдауға қатысушылардың өзара қарым-қатынасының жалпы талаптары Қағидалармен регламенттеледі, бұл ретте жүктерді тасымалдау тауар-көлік жүкқұжатымен ресімделуге тиіс.
ҚР Азаматтық кодексінің 689-бабында жүкті тасымалдау шарты бойынша бір тарап (тасымалдаушы) өзіне басқа тарап (жөнелтуші) сеніп тапсырған жүкті межелі пунктке жеткізуге және жүкті алуға уәкілетті тұлғаға (алушыға) беруге міндеттенетінін, ал жөнелтуші жүкті тасымалдау үшін шартқа немесе тарифке сәйкес ақы төлеуге міндеттенетінін атап өту қажет. Жүкті тасымалдау шарты көлік жүкқұжатын, коносаментті, тауар-көлік жүкқұжатын немесе көлік туралы заңнамалық актілерде көзделген жүкке арналған өзге де құжатты жасау арқылы ресімделеді.
Жүк жөнелтуші тасымалдаушыға тасымалдауға ұсынылған жүкке негізгі тасымалдау құжаты болып табылатын және ол бойынша жүк жөнелтуші осы жүкті есептен шығаратын және оны жүк алушы кіріске алатын төрт данада жасалатын тауар-көлік жүкқұжатын ұсынады.
Осылайша, тауар-көлік жүкқұжаты жүктерді тасымалдауға байланысты қызметті жүзеге асыру кезінде міндетті бастапқы құжат болып табылады.
Сонымен бірге, «К» Компаниясы салықтық тексеруге, мысалы, 19.12.2022 жылғы ТТН ұсынды. «Жүргізуші» бағанында А.L., «Тиеу пункті» бағанында «А қаласы», «Автомобиль» бағанында 291DXA, «Жүк жөнелтуші» бағанында «S» Компаниясы, «Жүк алушы» бағанында «К» Компаниясы, «Түсіру пункті» бағанында «А қаласы» көрсетілген, 14.12.2022ж. «Жүргізуші» бағанында С.А., «Тиеу пункті» бағанында «А қаласы», «Автомобиль» бағанында 622ACM, «Жүк жөнелтуші» бағанында «S» компаниясы, «Жүк алушы» бағанында «К» компаниясы «Жүк түсіру пункті» бағанында «А қаласы», жүктің атауы бағанында «абразивтік ұнтақ», «өлшем бірлігі» бағанында тонна, «саны» бағанында «20» көрсетілген. Сонымен қатар, көрсетілген ТТН-да «баға», «сома», «жүкпен бірге құжаттар жүреді», «қаптама түрі», «жөнелту тәсілі», «жол жүру саны», «Сомаға барлығы босатылды», «Демалысқа рұқсат етілді» деген бағандарда, «Жүргізуші қабылдады» деген жолда ақпарат жоқ - жүргізушінің Т.А.Ә, «брутто салмағы» бағанында «жүргізуші-экспедитор тапсырды» бағанында - қолы, «Қабылдады» бағанында - лауазымы, Т.А.Ә, қолы, мөртабаны, бұл ретте, тауарларды алуға тасымалдаушының жүргізушісіне сенімхат қоса берілмеген, тауарды тасымалдау бағыты көрсетілген жол парақтары жоқ үшінші тұлғалар, көрсетілген автомобильдер А.Л. және С.А.
Бұл ретте, 622ACM мемлекеттік нөмірі бар автомобиль бойынша ТТН (жүргізуші С.А.):
- 14.12.2022ж. «Тиеу пункті» - А қаласы, «Түсіру пункті» А қаласы;
- 15.12.2022ж. «Тиеу пункті» - А қаласы, «Түсіру пункті» А қаласы;
- 20.12.2022ж. «Тиеу пункті» - А қаласы, «Түсіру пункті» А қаласы;
- 21.12.2022ж. «Тиеу пункті» - А қаласы, «Түсіру пункті» А қаласы;
- 22.12.2022ж. «Тиеу пункті» - А қаласы, «Түсіру пункті» К қаласы;
- 23.12.2026ж. «Тиеу пункті» - А қаласы, «Түсіру пункті» Р қаласы;
- 26.12.2022ж. «Тиеу пункті» - А қаласы, «Түсіру пункті» Р қаласы;
- 27.12.2022ж. «Тиеу пункті» - А қаласы, «Түсіру пункті» Р қаласы.
Осылайша, «К» Компаниясы 25.12.2017ж. Салық кодексінің 179-бабының нормаларын бұза отырып, шағымға бастапқы есепке алудың негізгі құжаттары болып табылатын, тауар-көлік жүкқұжаттарымен бірге автокөлік құралының жұмысын есепке алу, жүктерді тасымалдау үшін есеп айырысуды жүзеге асыру үшін көрсеткіштерді айқындайтын автокөлік құралының жол парақтары қоса берілмеген.
СЕӨС АЖ «S» Компаниясына сәйкес :
- 2022 жылға КТС бойынша декларация (н. 100.00), 2022 жылға көлік құралдары салығы, жер салығы және мүлік салығы бойынша декларация (н. 700.00) ұсынылмаған.
- 2022 жылғы 4-тоқсанға ЖТС бойынша декларация (ф.200.00) нөлдік көрсеткіштермен ұсынылған.
Жоғарыда келтiрiлгендерден «S» Компаниясында тиiстi материалдық-техникалық база, көлiк құралдары, сондай-ақ тауарларды жеткiзу үшiн еңбек ресурстары, жеткiзушiлер жоқ екендiгi туындайды.
Мемлекеттік кірістер басқармасы 04.02.2026ж. Полиция департаментіне «S» Компаниясының көлік құралдарының бар-жоғы туралы. Полиция департаментінің 11.02.2026ж. 01.01.2022 жылдан бастап 11.02.2026ж. «S» Компаниясында көлік құралдары тіркелмеген.
Айта кету керек, 11.12.2025ж. ЭШФ АЖ мәліметтеріне сәйкес «S» Компания 28.12.2022ж. электрондық шот-фактураларды кері қайтарып алды және «К» Компаниясының атына 35 267,8 мың теңге сомаға жазылған 29.12.2022ж.
«S» Компаниясы орналасқан жері бойынша жоқ, бұл туралы салық тексеру актісінде 27.02.2023ж., 16.09.2024ж.көрсетілген.
25.12.2017ж. Салық кодексінің 1-бабы 143-тармағына сәйкес мұндай операциялар туралы қосымша ақпарат алу, аталған салық төлеушіні (салық агентін) тексеру барысында туындайтын мәселелер бойынша операция фактісі мен мазмұнын растау мақсатында оған қатысты салық органы кешенді немесе тақырыптық тексеру жүргізетін салық төлеушімен (салық агентімен) операцияларды жүзеге асыратын тұлғаларды салық органының тексеруі үстеме тексеру болып табылады.
Тақырыптық тексеру жүргізу барысында 05.02.2026ж. 05.03.2026ж. тоқтатылған «К» Компаниясы мен «S» Компаниясының өзара есеп айырысу мәселесі бойынша үстеме тексеру жүргізуге арналған МКБ-ға «S»Компанияның орналасқан жері бойынша.
Сондай-ақ ЭШФ АЖ деректері бойынша 2022ж. «S» Компаниясы шағымға қоса берілген құжаттарда көрсетілген тауарларды сатып алуды анықтаған жоқ, яғни тауарлардың шығу тегі (абразивті ұнтақ) жоқ.
Демек, шарттың, электрондық шот-фактуралардың, төлем тапсырмаларының, тауар-көлік жүкқұжаттарының болуы олардың белгіленген талаптарға формальды сәйкестігі мәміле тараптарының өзіне қабылдаған міндеттемелерді іс жүзінде орындағанын куәландырмайды және даулы мәмілелерді жасаудың даусыз дәлелі болып табылмайды.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, осы өнім берушімен өзара есеп айырысу жөніндегі құжаттар (шарт, ЭШФ, төлем тапсырмалары, тауар-көлік жүкқұжаттары) операциялардың жасалу фактісі туралы шынайы куәландыра алмайды және осы операциялардың бухгалтерлік есепте барабар көрсетілуін қамтамасыз ете алмайды және тиісінше шығыстарды ҚР салық заңнамасының ережелеріне сәйкес шегерімге жатқызу үшін негіз болып табылмайды К.
Осылайша, салық тексеруінің нәтижелері бойынша «S» Компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 35 267,8 мың теңге сомасындағы шығыстарды шегеруден алып тастау негізделген болып табылады.
18.07.2025ж. Салық кодексінің 197-бабы 1-тармағына сәйкес уәкілетті орган Апелляциялық комиссияның шешімін ескере отырып, дәлелді шешім шығарады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша шағым жасалған тексеру нәтижелері туралы хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.