салықтық даулар
заңды тұлға
КТС, ҚҚС
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) КТС, ҚҚС есептелген сомасы туралы аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - мемлекеттік кірістер органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «К» компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан келіп шығатыны, мемлекеттік кірістер органы 01.01.2023ж. бастап 31.12.2024ж. дейін кезеңіне салық және (немесе) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жекелеген түрлері бойынша салық міндеттемелерін орындау мәселелері бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын (КТС) 122 679,5 мың теңге сомасында, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығы (ҚҚС) 295 947,2 мың теңге сомасында, өсімпұл 690,0 мың теңге сомасында есептеу туралы хабарлама шығарылды.
«К» компаниясы Мемлекеттік кірістер органының (МКО) қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда КТС, ҚҚС есептеу бойынша тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
МКО-ның осы қорытындысымен «К» компаниясы контрагентке қатысты шектеулердің болуына «К» компаниясы тарапынан салық заңнамасының бұзылғандығы туралы куәландырмайтындықтан келіспейді, өйткені мұндай шектеулер контрагенттің құқықтық мәртебесіне ғана жатады және шаруашылық операциялардың жалған екендігін, тауар жеткізудің немесе міндеттемелерді орындаудың жоқтығын растамайды. Бұл ретте салық органы «К» компаниясы тарапынан нақты бұзушылықтарды анықтаған жоқ, мәмілелердің жалған екендігі дәлелденбеген және ұсынылған бастапқы құжаттар теріске шығарылмаған.
Салық кодексінің 242-бабы 1 және 3-тармақтарына, 400-бабы 1-тармағына сәйкес «К» компаниясы мен «G» компаниясы арасындағы шаруашылық операцияларының нақтылығы бастапқы бухгалтерлік құжаттармен расталады шарттарды, тауар жүкқұжаттарын, төлем тапсырмаларын және өзара есеп айырысуларды салыстыру актілерін қоса алғанда, шеккен шығыстарды растайтын бұл шаруашылық операциялардың іс жүзінде жүзеге асырылғанын және олардың табыс алуға бағытталғанын растайды, осыған байланысты салық органының тұжырымдары Салық кодексінің жоғарыда көрсетілген ережелеріне қайшы келеді.
«К» компаниясы салық органы тауарды жеткізудің болмау фактісін анықтамағанын және дәлелдемегенін көрсетеді. Бұл ретте, «К» компаниясының шығыстары Салық кодексінің 264-бабына сәйкес шегерімге шығындарға жатпайды.
Сондай-ақ Салық кодексінің 403-бабына сәйкес бұрын есепке жатқызылатын қосылған құн салығы ретінде танылған ҚҚС Салық кодексінің осы бабының 1) -4) тармақшаларында көзделген мынадай жағдайларда алып тастауға жатады, алайда, «К» компаниясына қатысты қазандық жағдайлары салықтық тексерумен расталмаған.
«К» компаниясы салықтық тексеру актісінде көрсетілген салық органының дәлелдерімен келіспейді, өйткені олар қолданыстағы заңнама нормаларына және істің нақты жағдайларына негізделмеген. «G» компаниясында материалдық-техникалық базаның, қызметкерлердің, қоймалар мен көліктің жоқтығы туралы салық органының дәлелдері тауарды іс жүзінде жеткізудің жоқтығының дәлелі болып табылмайды, өйткені Қазақстан Республикасының Салық кодексінде шаруашылық операцияларын нақты деп танудың міндетті шарты ретінде жеткізушіде өзінің материалдық-техникалық базасының болуы туралы талаптар жоқ. Шаруашылық жүргiзушi субъектiлер қызметiн жалға алынған қойма үй-жайлары мен көлiк құралдарын пайдалана отырып жүзеге асыруға, үшiншi тұлғаларды, оның iшiнде аутсорсинг шарттарымен тартуға құқылы, бұл әдеттегi шаруашылық практика болып табылады және заңдарға қайшы келмейдi.
Бұл ретте, контрагенттің активтерін нақты зерттеу жүргізбей және тауардың, ақша қаражатының қозғалысын және өзге де объективті мән-жайларды белгілемей талдау сатып алушыда тауардың жоқтығын дәлелдей алмайды және шаруашылық операцияларының жалған екендігі туралы тұжырым жасау үшін жеткілікті негіз бола алмайды.
Бұдан басқа, салық органының тiркелген жерi бойынша контрагенттiң жоқтығы және сотқа дейiнгi тергеудiң болуы туралы дәлелдерiнiң шаруашылық операцияларының нақтылығын бағалау үшiн құқықтық маңызы болмайды, өйткенi заңды мекен-жайы бойынша контрагенттiң болмауы тауар жеткiзiлiмiнiң жоқтығын куәландырмайды. Контрагентке қатысты сотқа дейінгі тергеп-тексерудің болуы негізсіз болып табылады, өйткені Қазақстан Республикасының заңнамасында бекітілген кінәсіздік презумпциясы қағидатына орай құқық бұзушылықтың жасалу фактісі тек заңды күшіне енген сот үкімімен ғана анықталуы мүмкін, ал сотқа дейінгі тергеп-тексерудің болуының өзі құқыққа қарсы әрекеттердің жасалу фактісін растамайды және салықтық құқықтық қатынастар. «К» компаниясы аталған қылмыстық істің тарабы болып табылмайды. Мұндай мәліметтерді пайдалану адалдық презумпциясы қағидатын бұзады.
«К» компаниясы 2-деңгейдегі жеткізушілерде сүт өнімдерінің шығу тегінің жоқтығына қатысты тұжырымдар заңды түрде дәрменсіз болып табылады, өйткені «К» компаниясы өз контрагентінің жеткізушілерінде тауардың шығу көздерін растауға міндетті емес, ал Салық кодексінің нормалары салық төлеушінің тікелей өзара қарым-қатынастарынан тыс тауарды жеткізудің барлық тізбегінің қадағалануын қамтамасыз ету жөніндегі міндеттерді көздемейді.
Шағымда тауарды сатып алудың үшінші тұлғалардың салық есептілігінде не салық органдарының ақпараттық жүйелерінде көрсетілмеуі тауардың іс жүзінде жоқтығын дәлелдей алмайды, себебі тауар ауыл шаруашылығы өндірушілерінен немесе жеке кәсіпкерлер болып табылмайтын және электрондық шот-фактураларды жазуға міндетті емес жеке тұлғалардан сатып алынуы мүмкін.
Бұл ретте салық органы аталған тұлғалардың іс жүзінде тауары жоқ екенін дәлелдеген жоқ, сол сияқты «К» компаниясының мәмілелері бойынша тауар мен ақша қаражаты қозғалысының жоқтығы анықталмаған, осыған байланысты операциялардың жалған екендігі туралы тұжырымдар тек болжамдарға және жанама белгілерге ғана негізделген.
Осылайша, «К» компаниясы Қазақстан Республикасының Әкімшілік-процестік кодексіне (ҚР ӘПК) сәйкес шешімдердің заңдылығын дәлелдеу ауыртпалығы әкімшілік органға жүктелетінін, күмән әкімшілік рәсімге қатысушының пайдасына түсіндірілетінін көрсетеді. Салық органы тауарды іс жүзінде жеткізудің жоқтығын дәлелдемеген, мәмілелердің сот тәртібімен жалған екендігі дәлелденбеген, үшінші тұлғалардың болжамдары мен талдауы негізінде тұжырымдар жасалған.
«К» компаниясының дәлелдерін тексеріп, МКО ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Салық кодексінің 242-бабы 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, осы бапта және Салық кодексінің 243-263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.
Шегерiмдердi салық төлеушi iс жүзiнде жүргiзiлген шығыстар бойынша оның табыс алуға бағытталған қызметiне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргiзедi.
Салық кодексінің 400-бабының 1-тармағына сәйкес қосылған құн салығының сомасы, 25.12.2017ж. Салық кодексінің 367-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес қосылған құн салығын төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы есепке жатқызатын, алынған тауарлар үшін төлеуге жататын қосылған құн салығының сомасы танылады, егер олар өткізу бойынша салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылатын немесе пайдаланылатын болса және Салық кодексінің осы бабының 1) -4) тармақшаларында көрсетілген жұмыстар мен қызметтер.
Салық кодексінің 190-бабы 3-тармағына сәйкес салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетінін атап өту қажет. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен белгіленеді.
Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабының 6-тармағына сәйкес (бұдан әрі - Бухгалтерлік есеп туралы заң) бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен регламенттелген дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және қорытудың реттелген жүйесін білдіреді.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 6-бабы 3-тармағының 1) тармақшасында операциялар мен оқиғалар бухгалтерлік есеп жүйесінде көрсетілетіні көзделген, бұл ретте бухгалтерлік жазбаларды бастапқы құжаттардың түпнұсқаларымен барабар нығайту және барлық операциялар мен оқиғаларды бухгалтерлік жазбаларда көрсету қамтамасыз етілуге тиіс.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 1-тармағында бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп тіркелімдерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтитыны айқындалған. Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған кезде не олар аяқталғаннан кейін тікелей жасалуға тиіс.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 1-бабының 2-тармағында бастапқы есепке алу құжаттары (бұдан әрі - бастапқы құжаттар) - негізінде бухгалтерлік есеп жүргізілетін операцияның немесе оқиғаның жасалу фактісінің және оны жасау құқығының қағаз және электрондық жеткізгіштегі құжаттық куәлігі болып белгіленді.
Осылайша, тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша шығыстар сомасын шегерімге, ҚҚС есепке жатқызу осы шығыстар кіріс алуға және салық салынатын айналым мақсаттарына бағытталған жағдайда операцияның не оқиғаның жасалу фактісін тіркейтін осы шығыстарды растайтын бастапқы құжаттар болған кезде жүргізіледі. Бұл ретте бастапқы есепке алу құжаттамасын жүргізу Бухгалтерлік есеп туралы заңның талаптарына сәйкес, оның ішінде операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркеу бойынша жүзеге асырылады.
«G» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2023-2024 жылдардағы шығыстар шегерімнен 2 107 990,1 мың теңге сомасында шығарылды, есептене ҚҚС 295 947,1 мың теңге сомасында алынды.
«G» компаниясы әділет органында 16.11.2007 жылдан бастап алғашқы тіркеуден өтті, қызмет түрі - сүт өнімдері, жұмыртқа және тағамдық майлар мен майларды көтерме саудада сату, басшысы және құрылтайшысы Ж. азаматы болып табылады.
Салықтық тексеру жүргізу барысында 17.11.2025ж. салық төлеушінің орналасқан жері бойынша болмауына байланысты «G» компаниясына қарсы салықтық тексеру жүргізу туралы сұрау салу тоқтатылды.
Шағымға қоса берілген материалдардан келіп шығатыны, «К» компаниясы (Сатып алушы) мен «G» компаниясы (Өнім беруші) арасында сүт жеткізуге 10.02.2023ж. шарт жасалған, оған сәйкес Өнім беруші тараптар келіскен өтінімге сәйкес мөлшерде және мерзімде сүт және өзге де сүт өнімдерін жеткізуге міндеттенеді.
Қорларды сыртқа жіберуге және ЭШФ жүкқұжаттарына сәйкес «G» компаниясы «К» компаниясының атына 2 107 990,0 мың теңге сомасына, 252 958,8 мың теңге сомасында ҚҚС-ға тауарлар (шикі сүт 8 393,8 кг, сары май 82%) жеткізеді.
31.12.2024 жылғы жағдай бойынша өзара есеп айырысуларды салыстыру актісінің деректері бойынша «К» компаниясының пайдасына берешек 24 875,2 мың теңге сомасын құрайды.
Бұл ретте, салықтық тексеру барысында ЭШФ АЖ деректеріне сәйкес «G» компаниясының сүт жеткізушілеріне талдау жүргізілді, онда тауар (сүт) мынадай жеткізушілерден сатып алынғаны анықталды:
6, ДК «Mu» сүт сомасы 46 868,1 мың теңге, 228 625 кг.
Осылайша, ЭШФ АЖ деректеріне сәйкес Компания 2023-2024 жж. жоғарыда көрсетілген жеткізушілерден 555 858,1 мың теңге сомасына тауарлар (сүт) сатып алынды, бұл ретте «G» компаниясынан ЭШФ АЖ деректері бойынша 82% сары май сатып алу жоқ.
Жоғарыда көрсетілген «G» компаниясы жеткізушілері бойынша салық органының ақпараттық жүйелерінің деректері бойынша талдау нәтижелері бойынша салықтық тексеру барысында мыналар анықталғанын атап өту қажет:
Сонымен қатар, Мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 25.12.2024ж. (25.12.2024 жылғы ХМЭС) «М» ДК-ны мемлекеттік тіркеу жарамсыз деп танылды.
25.12.2024ж. «М» ДК жеке кәсіпкер ретінде 16.11.2023ж. бастап тіркелген, қызмет түрі - негізінен тамақ өнімдерінің, сусындардың және темекі өнімдерінің бөлшек саудасы, тіркеу сәтінен бастап салық есептілігін тапсырмаған, камералдық бақылау нәтижелері бойынша оларға 120 432,3 мың теңге сомасында ЭШФ жазып беру фактілері анықталған, бұл туралы 05.08.2024ж.
Бұдан әрі сот шешімінде 20.11.2023ж. 3 жылғы ЭШФ 30.11.2023 (үш) сәйкес «M» ДК, 07.12.2023 жылғы «G» ДК мекен-жайына жалпы сомасы 120 432,3 мың теңгеге сүт сатты. Кейіннен, талап қоюшының өкілдерінің түсіндірмелеріне сәйкес, қандай да бір мәмілелер жасалмаған, ЭШФ жазылмаған.
Сондай-ақ, 25.12.2024ж. көрсетілгендер «G» компаниясымен мәмілелер жасалмағанынан басқа, «M» ДК іс жүзінде 21 күн жұмыс істегенін, яғни ДК ретінде тіркеу бір ғана заңды тұлғамен біржолғы құқықтық қатынастар және мәмілелерді ресімдеу үшін жүргізілгенін куәландырады. Жауапкер тұрған жерде жоқ, «М» ДК жұмысқа орналастырылмаған, ДК тіркелгені туралы хабарсыз, сот оның кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру ниеті жоқ, оның пайда алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға ниеті жоқ деген қорытындыға келеді.
ДК «Д» 23.11.2022ж. бастап ДК ретінде тіркелді, 10.04.2025ж. бастап, 2023ж. әрекетсіз деп танылды. жеңілдетілген декларация негізінде СНР қолданады, ҚҚС бойынша тіркеу есебінде тұрмайды, 2023 жылдың 1, 2-жартыжылдығы үшін н. 910.00 декларациясы. ұсынылмаған. ЭШФ АЖ деректері бойынша сүт сатып алу жоқ.
4, «Ақ» ДК 18.03.2014ж. бастап ЖК ретінде тіркелді, 10.04.2025ж. бастап әрекетсіз деп танылды. 2023 жылы. жеңілдетілген декларация негізінде СНР қолданады, ҚҚС бойынша тіркеу есебінде тұрмайды, 2023 жылдың 1, 2-жартыжылдығы үшін н. 910.00 декларациясында. табыс 0 теңгені құрайды, жалдамалы қызметкерлер жоқ, активтер (сүт өнімдерін сақтауға арналған қойма үй-жайлары мен ғимараттар) жоқ. ЭШФ АЖ деректері бойынша сүт сатып алу жоқ.
Декларацияның деректері бойынша Жеке табыс салығы бойынша декларация (н. жылдық жиынтық кiрiс (ЖЖТ) 47 809,0 мың теңге сомасында көрсетiлген, шегерiмдер 46 150,5 мың теңге сомасында, салық салынатын кiрiс 1 658,5 мың теңге сомасында, жалдамалы қызметкерлер жоқ. ЭШФ АЖ деректері бойынша сүт сатып алу жоқ.
7, «Б» ЖК 12.03.2013 ж. бастап, 2023 ж. бастап ДК ретінде тіркелді. жеңілдетілген декларация негізінде СНР қолданады, ҚҚС бойынша тіркеу есебінде тұрмайды, декларацияның деректері бойынша (н. 910.00) 2023 жылғы 1, 2-жартыжылдықта 44 160,0 мың теңге мөлшерiнде табыс көрсетiлдi, жалдамалы қызметкерлер жоқ, активтер жоқ (сүт өнiмдерiн сақтауға арналған қойма үй-жайлары мен ғимараттар) ЭШФ АЖ сәйкес сүт сатып алу жоқ.
8, «Аб» ДК 18.10.2016 жылдан бастап ДК ретінде тіркелген, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырудың тоқтатылуына байланысты 14.07.2024 жылдан бастап есептен шығарылған. 2023 жылы. жеңілдетілген декларация негізінде СНР қолданады, ҚҚС бойынша тіркеу есебінде тұрмайды. Декларацияның деректерi бойынша (н. 910.00) табыс 51 898,1 мың теңге мөлшерiнде көрсетiлген, жалдамалы қызметкерлер жоқ, активтер (сүт өнiмдерiн сақтауға арналған қойма үй-жайлары мен ғимараттар) жоқ. ЭШФ АЖ сәйкес сүт сатып алу жоқ.
Осылайша, салықтық тексеру нәтижелері бойынша жоғарыда көрсетілген «G» компаниясы жеткізушілерінде сатып алушының атына сатылған сүт пен сары майды сатып алу жоқ екені анықталды.
Бұл ретте, салық органы «G» компаниясының атына бұзушылықтарды жою туралы хабарлама, 30.07.2024ж. камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған тәуекелдерді басқару жүйесі негізінде, электрондық шот-фактуралардың деректерін талдауға, атап айтқанда сатып алынған және өткізілген тауарлар бойынша мәліметтерге негізделген ЭШФ-да Сіз көрсететін қаржы-шаруашылық операциялардың оларды жүзеге асыру ықтималдығы төмен екендігі айқындалған жұмыстар мен «орындалмаған» мәртебесі бар, осыған байланысты, 12.09.2024ж. салық төлеушіге ЭШФ АЖ-де электрондық нысанда шот-фактуралардың үзінді көшірмесі шектелген.
29.04.2026ж. Сот үкіміне сәйкес мемлекеттен сүт, сары май және қатты ірімшік өндірісінің құнын арзандатуға бағытталған субсидиялар алу мақсатында Ж. азаматтың алдау жолымен, өзінің қызмет бабын пайдалана отырып, пайда табу және заңсыз материалдық баю мақсатында аса ірі мөлшерде бюджеттік ақша қаражатын ұрлауға тікелей қылмыстық ниеті туындағаны анықталды атап кету керек.
29.04.2026ж. Сот үкімінде қылмыстық жоспарды іске асыру мақсатында азамат Ж. белгіленген тұлғалар арқылы «Ак» ДК, «А» ДК, «М» ДК, «Д» ДК, «Mu» ДК, «Б» ДК, «Аб» ДК, «И» ДК электрондық құжат алғаны көрсетілген цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) кілттері, нәтижесінде тауарларды іс жүзінде жеткізбей, шикі сүтті сатуға «G» компаниясының атына жалған электрондық шот-фактуралар жазылғаны көрсетілген.
Осылайша, 29.04.2026ж. «G» компаниясының басшысы Ж. азаматы Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 190-бабы 4-бөлігінің 2) тармағында көзделген қылмыстық құқық бұзушылықты жасағаны үшін кінәлі деп танылды.
Баяндалғанды ескере отырып, «G» компаниясымен өзара есеп айырысу жөніндегі құжаттар операциялардың жасалу фактісін растауға жеткілікті негіз болып табылмайды және осы операциялардың бухгалтерлік есепте барабар көрсетілуін қамтамасыз етеді және тиісінше ҚР салық заңнамасының ережелеріне сәйкес шығыстарды шегерімге және ҚҚС есепке жатқызу үшін негіз бола алмайды.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша шағым жасалған тексеру нәтижелері туралы хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.