Кедендік құнды төмендету

Кедендік даулар

Заңды тұлға

Кедендік құнды төмендету

Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «T» компаниясынан аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) кедендік әкелу бажын және қосылған құн салығын (бұдан әрі – ҚҚС) есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.

Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналар» тауарларының және оларға құрауыштардың кедендік құны туралы мәлімделген мәліметтердің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 209 032,99 мың теңгеге хабарлама шығарылды.

«T» компаниясы кеден органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органының шешімінің күшін жоюды сұрайды.

Шағымда көрсетілгендей, 2022 жылғы маусымнан бастап тамыз аралығындағы кезеңде «T» компаниясы «S» компаниясымен (Әзербайжан Республикасы) жасалған 01.06.2022ж. Теміржол цистерналарын жалдау шарты (бұдан әрі – Жалдау шарты) бойынша клиенттерге тасымалдаумен байланысты қызмет көрсету үшін Қазақстан Республикасына 131 дана мөлшерінде «сұйылтылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналарды» әкелген.

«Сұйылтылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналар» Қазақстан Республикасына партиялармен келді, сондықтан олар кеден органының қызмет аймағында «уақытша әкелу (рұқсат беру)» (ИM-53) кедендік рәсімімен орналастырыла отырып, 21 тауарларға арналған декларация (бұдан әрі – ТД) бойынша ресімделді. Жалдау шарты бойынша барлық «сұйылтылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналарды» жалға алу мерзімі 2023 жылғы 30 желтоқсанға дейін (яғни 18 айдан аспаған) деп белгіленген. Осыған байланысты, барлық «сұйылтылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналарды» уақытша әкелу мерзімі ТД-да да 2023 жылғы 30 желтоқсанға дейін (18 айға) деп көрсетілген.

Барлық «сұйылтылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналардың» шығарылған жылдары әртүрлі жаңа емес (п/б): 20 вагон – 2006 жылы шығарылған, 59 вагон – 2007 жылы шығарылған, 40 вагон – 2009 жылы шығарылған, 2 вагон – 2015 жылы шығарылған және 10 вагон – 2016 жылы шығарылған.

Осыған байланысты, тараптар Жалдау шартында Жалға берушінің («S» компаниясы) «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналардың» қалған «экономикалық қызмет ету» мерзімін ескере отырып, нақты баланстық құны туралы деректердің негізінде оларды кейіннен кедендік ресімдеу мақсаттары үшін қажетті әрбір «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистернаның» құнын көрсетті. Әкелінетін «сұйылтылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналарының» әрбір партиясына Жалға беруші («S» компаниясы) тиісті шот-проформаны жазып беріп отырды, оны басқа құжаттармен бірге кедендік ресімдеу кезінде кеден органдарына ұсынды.

Осылайша, «T» компаниясы бастапқыда 21 ТД бойынша декларантта бар, сондай-ақ Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағында бар әкелінетін тауарлар туралы мәліметтер негізінде әкелінетін тауарлардың кедендік құнын айқындаудың резервтік әдісін (6-әдіс) («Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 72-бабының 1-тармағы, бұдан әрі – Кодекс, ЕАЭО) мәлімдеді.

«T» компаниясы резервтік әдісті (6-әдіс) қолданудың бірқатар ерекшеліктері барын атап өтеді. Кодекстің 72-бабының 2-тармағына сәйкес, резервтік әдіс (6-әдіс) кедендік құнды айқындаудың барлық өзге әдістерін қолдану мүмкіндігін көздейді, бірақ оларды қолдануда икемділікке жол беріледі.

Бұл ретте, резервтік әдісті (6-әдіс) пайдалана отырып, кедендік құнды айқындаудың барлық мүмкін болатын әдістерін қолдануда қатаң тізбектілікті ұстану қажет (Кодекстің 72-бабының 3-тармағы).

Бұдан басқа, резервтік әдіс (6-әдіс) негізінде айқындалатын әкелінетін тауарлардың кедендік құны кедендік мақсаттар үшін екі баламалы құнның неғұрлым жоғарысын қабылдауды көздейтін жүйенің негізінде айқындалмауға тиіс (Кодекстің 72-бабы 5-тармағының 2) тармақшасы).

«Сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналар» бірегей тауар болып табылмайды. «Сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналар» және вагондардың басқа да түрлері (жартылай вагондардың аз мөлшерінен басқа) Қазақстан Республикасында өндірілмейді және сондықтан елге көп мөлшерде әкелінеді. «Сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналардың» негізгі саны ЕАЭО мүшесі болып табылатын Ресей Федерациясының зауыттарында өндіріледі. «Сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналарға» және теміржол жүк вагондарының басқа да түрлеріне қатысты мәмілелер тұрақты жүргізіледі.

Осыған байланысты, Қазақстан Республикасының және ЕАЭО-ның басқа да елдерінің кеден және салық органдарының дерекқорларында «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналармен», сондай-ақ басқа вагон-цистерналармен (бірдей немесе біртекті тауарлар) мәмілелердің шарттары, оның ішінде олардың құны туралы көптеген ақпарат бар.

Осыған қарамастан, кеден органы 27.01.2026ж. кедендік тексеру актісінде (бұдан әрі – Тексеру акті) резервтік әдіс (6-әдіс) негізінде 131 «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналарының» кедендік құнын айқындау кезінде 2022 жылы «Т» компаниясы қолданған тәсілдің осындай п/б «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналарының» болжамды нақты құны туралы ақпаратты және Жалға берушіден («S» компаниясы) шот-проформаларды есепке ала отырып, қолайсыз болып табылатыны туралы бір де бір негізін немесе себебін көрсетпеді.

Сондай-ақ «T» компаниясы кеден органы Кодексте көзделген кедендік құнды айқындаудың барлық дәйекті нақты және осы мақсаттарға арналған неғұрлым қолайлы әдістерін елемей, сондай-ақ резервтік әдіске (6-әдіс) негізделген өзге тәсілді (жалдау төлемдерінің құны бойынша) негізсіз қолданды және өзінің тәсілін (жалдау төлемдері негізінде) қолдану қажеттілігіне ешқандай дәлел немесе негіздеме ұсынбады деп санайды.

Сонымен қатар, Кодекстің «Тауарлардың кедендік құны» деген 6-тарауының мәтінінен резервтік әдіс (6-әдіс) шеңберінде қандай да бір баламалы тәсілді (мысалы, жалдау төлемдерінің құны бойынша) қолданар алдында барлық қолда бар әдістерді дәйекті түрде алып тастау, оның ішінде ЕАЭО-ның бүкіл аумағында бірдей не біртекті тауарлармен жасалған қандай да бір мәмілелер туралы ақпараттың ақпараттың болуын алып тастау қажет деген қағида айқын көрінеді.

Осымен, резервтік әдіс (6-әдіс) шеңберінде «бірдей немесе біртекті тауарлардың құны» не «шегеру әдісі» (бұл ретте әкелінетін тауарлардың кедендік құнын айқындау үшін негіз ретінде өзара байланысты емес тұлғалар арасында сол жағдайда ЕАЭО-ның кедендік аумағында сатылған бірдей немесе біртекті тауарлардың ең үлкен партиясының бағасы қабылданады (Кодекстің 70-бабының 2-тармағы)) сияқты әдістерді икемді қолдану мүмкіндігіне қатысты Тексеру актісінде кеден органы мұндай әдістерді қолдануды «...мүмкін емес...» деп санайтыны және кеден органы тауарлардың өзге құнын «,,.белгілемегені...» көрсетілген.

Сонымен қатар, «T» компаниясы мұндай мәмілелер бойынша мәліметтердің жоқтығын кеден органы тек Қазақстан Республикасында ғана емес, сондай-ақ ЕАЭО-ның басқа елдерінің әрқайсысында да белгілеуі тиіс болған деп санайды.

Осылайша, кеден органы ЕАЭО-ның барлық елдерінің кеден органдарына «Т» компаниясы әкелген «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналармен» не олармен бірдей немесе біртекті тауарлармен жасалған мәмілелердің жоқтығын немесе бар екендігін растау өтінішімен жүгінуі тиіс болды. Сондай-ақ кеден органы осындай (не бірдей/біртекті) «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналар» өндірілетін мемлекеттерге сұрау салулар жіберуге тиіс болды. Алайда, кеден органы тарапынан мұндай өтініштерді жазбаша растау немесе оларға жауаптар жоқ.

Бұдан басқа, кеден органында қажетті деректердің нақты болмауын құжаттамалық растау қажеттілігі Қазақстан Республикасының заңнамасынан тікелей туындайды, атап айтқанда, «Соттардың кеден заңнамасын қолдануының кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2019 жылғы 29 қарашадағы № 7 нормативтік қаулысының 7-тармағы мыналарды белгілейді:

«Кедендік құнды айқындау әдісінің дұрыс таңдалуына байланысты дауларды қарау кезінде мемлекеттік кірістер органы тиісті әдісті пайдалану үшін баға ақпаратының жоқтығына, мұндай ақпаратты алудың мүмкін еместігі расталған не декларант онымен жүргізілген консультациялар шеңберінде қажетті мәліметтерді беруден бас тартқан жағдайда сілтеме жасауға құқылы».

Кеден органының көрсетілген нормасы бұзылды, себебі Тексеру актісінде баға ақпаратын алу мүмкіндігінің жоқтығына ешқандай дәлел келтірілмеген, осыған орай кеден органы резервтік әдіс (6-әдіс) шеңберінде жалға алынған «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналарға» баға ақпаратын айқындау жөнінде ешқандай шара қолдамады, және оның орнына жалдау төлемдерінің негізінде ол үшін неғұрлым қарапайым және түсінікті тәсілді таңдады.

«T» компаниясы Тексеру актісінде көрсетілген жалдау төлемдерінің құны бойынша тауарлардың кедендік құнына қатысты кеден органының есебін, сондай-ақ қоса есептелген кедендік төлемдердің, салықтардың және өсімпұлдардың (бұдан әрі – КТжС) сомаларын есептеуді тексере отырып, «T» компаниясы есептеулерде елеулі қателер мен дәлсіздіктерді анықтағанына қосымша назар аударады және кеден органы кедендік құнды, сондай-ақ қоса есептелген КТжС сомаларын есептеуді кеден заңнамасының талаптарын бұза отырып және істің маңызды нақты мән-жайларын ескермей дұрыс жүргізбегенін мәлімдейді.

Осымен, Тексеру есебінде кеден органы кедендік құнды есептеу «базасы» ретінде «24 айлық жалдау мерзімі ішінде 131 «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистернаны» Жалдау шарты бойынша 2 565 243 АҚШ доллары (немесе 21 ТД әрқайсысы өңделген күндердегі Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің қолданыстағы валюта бағамдары бойынша 1 198 953 825 теңгені) мөлшерінде барлық жалдау төлемдерінің жиынтығын ала отырып, сондай-ақ вагондарының қалған экономикалық қызмет ету мерзімін ескермей, Т» компаниясына КТжС қоса есептеді.

«T» компаниясы кеден органының Тексеру актісінде келтірілген жалдау төлемдері бойынша кедендік құнын есептеумен және мынадай негіздер бойынша КТжС қоса есептеумен үзілді-кесілді келіспейді:

1) кеден органы кедендік құнды есептеудің «базасын» жалға алудың 24 айындағы Жалдау шарты бойынша барлық жалдау төлемдерінің жиынтығы ретінде дұрыс анықтамаған және оны алғашқы айлардан бастап «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналарды» уақытша әкелудің барлық кезеңіне қолданған.

Жалдау төлемдерінің құны бойынша әдісті қолдана отырып есептеу кезінде кеден органы «сұйылтылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналарды» бастапқыда «Т» компаниясы 18 айға (30.12.2023ж. дейін) жалға алғанын ескеруі қажет болды. «Уақытша әкелу (рұқсат беру)» кедендік рәсімінің бұл қолданылу мерзімі барлық 131 тауарға қатысты барлық 21 ТД-да көрсетілген. Сондықтан, жалдаудың алғашқы 16-18 айындағы кедендік құнды айқындау және кедендік төлемдер мен салықтарды есептеу үшін «база» тек осы 16-18 айлық жалдау үшін болжамды жалдау төлемдерінің жиынтығы болуы керек, бұл кеден органы өз есептеулерінде негізсіз қолданған «базадан» шамамен 25%-ға аз.

Бұдан әрі, 2023 жылы Жалдау шартының қолданылу мерзімі және 131 «сұйылтылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналарға» қатысты «уақытша әкелу (рұқсат беру)» кедендік рәсімінің қолданылу мерзімі 24 айға ұзартылғаннан кейін ғана, және тек  2024 жылғы 1 қаңтардан бастап жалдау кезеңіне және 2024 жылғы маусым-тамызда жалдау мерзімі аяқталғанға дейін (шамамен 6-7 ай) кедендік құнды айқындау және кедендік төлемдер мен салықтарды есептеу үшін «база» бүкіл жалдау мерзімі – 24 ай үшін Жалдау шарты бойынша жалдау төлемдерінің жиынтығына тең қолданылуы мүмкін.

2) кеден органы «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналардың» кедендік құнын есептеу кезінде «Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына жалдау немесе қаржылық жалдау (лизинг) шарты бойынша әкелінетін тауарлардың кедендік құнын айқындау туралы ережені бекіту туралы» Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 2021 жылғы 1 наурыздағы № 23 шешімінің (бұдан әрі – № 23 шешім) ережелерін басшылыққа алды.

№23 шешімнің 9-тармағында резервтік әдісті (6-әдіс) қолдану арқылы жалдау немесе лизинг нысанасы болып табылатын тауарлардың кедендік құнын айқындаған кезде төленетін жалдау ақыларының немесе лизингтік төлемдердің сомалары туралы мәліметтерді пайдалануға болатыны көрсетілген.

«Мүмкін» деген сөз «тиіс» деген сөзге қарама-қарсы болып табылады және осы норманың диспозитивті сипатын білдіреді. Әкелінетін тауарлардың кедендік құнын айқындаудың барлық дәйекті ақылға қонымды тәсілдері болмаған кезде ғана (мысалы, ЕАЭО нарығында аналогтары жоқ қандай да бір бірегей тауар жағдайында) заң шығарушы жалдау төлемдерінің мөлшері туралы мәліметтерді де пайдалану мүмкіндігіне жол береді, бірақ барлық тауарларға қатысты емес.

Ал Қазақстан Республикасының құқығындағы «ақылға қонымдылық қағидаты» бұл құқықтық қатынастарға қатысушыларға жалпы қабылданған мінез-құлық стандарттарын, басқа адамдар мен мемлекеттің мүдделерін ескере отырып, қисынды, орынды және әділ әрекет етуге қойылатын негізгі талаптардың бірі. Бұл құқықтарды теріс пайдаланбай жүзеге асыруды, ал міндеттемелерді адал және адал орындауды білдіреді.

«T» компаниясының пікірі бойынша кеден органы ақылға қонымдылық қағидатын, сондай-ақ 2022 жылы «T» компаниясы импортталған тауарлардың кедендік құнын айқындаған және кеден органымен келісілген барлық қолда бар мәліметтер мен құжаттарды негізсіз елеусіз қалдырған.

Бұдан басқа, кеден органы № 23 шешімнің міндетті талаптарын бұза отырып, 131 «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистернаның» кедендік құнын есептеу үшін «базаны» айқындау кезінде  131 «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистернаның» (40 жыл) экономикалық өмір сүру мерзімі (пайдалы қызмет ету мерзімін) олардың нақты тозуы мен бұрын қолданыста болған тауарлардың мәртебесін ескермей негізге алды.

Мұндай тәсіл №23 шешімнің 9-тармағына тікелей қайшы келеді, ол тауарлардың кедендік құнын тауарлардың экономикалық өмір сүру кезеңі (пайдалы қызмет ету мерзімі) үшін болжамды жалдау ақысының жиынтығы ретінде анықтаған жағдайда, жаңа және пайдаланылған тауарлардың экономикалық өмір сүру мерзіміне (пайдалы қызмет ету мерзіміне) қатысты айырмашылықтар ескерілуі тиіс, оны айқындау кезінде жаңа тауарлар үшін «экономикалық өмірдің бүкіл мерзімі», ал бұрын қолданыста болғандарға — «экономикалық өмірдің қалған мерзімі» пайдаланылады.

Жаңа және пайдаланылған тауарлардың экономикалық өміріндегі айырмашылықтарды есепке алу туралы талап №23 шешімде міндетті деп тұжырымдалды.

Демек, өндірістің әр жылында әкелінетін пайдаланылған тауарлардың кедендік құнын анықтау кезінде кеден органы оларды пайдалы пайдаланудың толық мерзімінен емес, олардың қалған экономикалық өмірінің мерзімінен шығуға міндетті болды. Көрсетілген талаптың орындалмауы жалдау төлемдерінің («базаның») есептеу сомасының да, тұтастай алғанда 131 «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистернаның» кедендік құнының да негізсіз көтерілуіне әкелді.

Барлық «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналарды» дайындау жылдары туралы ақпарат тексеруші берген Жалдау шартына № 1 қосымшаның мәтінінде, сондай-ақ кеден органының істерінде бар Жалға берушіден («S» компаниясы) шот-проформаларда тікелей көрсетілген.

Барлық 131 «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналардың» шығарылған күндері туралы және олардың 40 жылдық қызмет ету мерзімі (экономикалық мерзімі) туралы бұрын берілген ақпаратты растау мақсатында «T» компаниясы Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы теміржол әкімшіліктерінің Ақпараттық-есептеу орталығының ресми дерекқорынан 131 «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналардың» әрқайсысына қатысты ресми базасынан алынған анықтамаларды алды және 13.01.2026ж. қарсылығына қоса тіркеді. Алайда кеден органы бұл ақпарат пен құжаттарды ескерусіз қалдырды және 27.01.2026ж. жауабында «...вагон-цистерналардың экономикалық өмір сүру мерзімі туралы құжатпен расталған ақпарат жоқ екенін...» мәлімдеді. «T» компаниясының пікірі бойынша бұл кеден органы заң талаптарының өрескел бұзылуы және істің нақты мән-жайының ескерілмеуі болып табылады.

Айтылғандардың негізінде «T» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.

СЭҚ қатысушының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.

Қаралып отырған жағдайда, «T» компаниясы Әзербайжан Республикасы мен Өзбекстан Республикасынан Жалдау шарты шеңберінде 21 ТД бойынша «уақытша әкелу (рұқсат беру)» (ИM-53) кедендік рәсіміне орналастыра отырып, саны 131 дана «сұйытылған газдарды тасымалдауға арналған вагон-цистерналар» тауарды әкелу жүзеге асырылды.

«Т» компаниясының «уақытша әкелу (рұқсат беру)» кедендік рәсімін аяқтауы 18 ТД бойынша «қайта экспорттау» кедендік рәсіміне орналастыру жолымен жүзеге асырылды.

Кодекстің 479-бабына сәйкес уәкілетті орган шағымды қарау кезінде жоспардан тыс көшпелі кедендік тексеру тағайындауға құқылы.

Тексеру актісінде бар мәліметтер шағым бойынша негізделген және дәлелді шешім шығару үшін жеткіліксіз екенін ескере отырып, 19.02.2026 ж. хатпен шағымды қарау барысында уәкілетті орган шағым жасалған мәселелер бойынша «T» компаниясына қосымша кедендік тексеру тағайындады.

Қосымша кедендік тексеру қорытындылары бойынша жоғары тұрған кеден органы 26.05.2026ж. қосымша кедендік тексеру актісін (бұдан әрі - қосымша кедендік тексеру актісі) шығарды.

Қосымша кедендік тексерумен мыналар белгіленді.

Жалдау немесе қаржылық жалдау шарты бойынша ЕАЭО кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнын айқындау № 23 шешіммен регламенттелді.

Осыған байланысты, жалдау немесе лизинг нысанасы болып табылатын тауарларды әкелу кезінде ЕАЭО КК 39-бабын қолдану мақсаттары үшін қажетті ЕАЭО кедендік аумағына әкету үшін оларды сату жүзеге асырылмайтындығына байланысты, тіпті егер жалдау шарты немесе лизинг шарты тауарларды кейіннен сатып алу мүмкіндігін көздесе де, мәміле құны бойынша әдіс (1-әдіс) қолданылмайды (№ 23 шешімнің 5-тармағы).

 

«T» компаниясы мен Жалға беруші арасында жасалған жалдау шартында тауарларды сатып алу-сату белгілері жоқ, осыған байланысты тауарлардың кедендік құнын әкелінетін тауарлармен мәміле құнының әдісі бойынша анықтау мүмкін болмай отыр (1-әдіс).

Мемлекеттік кірістер органының қарамағындағы № 23 шешімнің 6, 7 және 8-тармақтарында санамаланған мәліметтердің болмауына байланысты бірдей (2-әдіс) және біртекті (3-әдіс) тауарлармен мәміленің құны бойынша кедендік құнды айқындау әдістерін, сондай-ақ шегеру (4-әдіс) және қосу (4-әдіс) әдістерін қолдану мүмкін болмай отыр (қосымша кедендік тексеру актісінің 10-11-беттері).

Резервтік әдісті (6-әдіс) қолданған кезде жалдау немесе лизинг нысанасы болып табылатын тауарлардың кедендік құны ЕАЭО КК 5-тарауының қағидаттарымен және жалпы ережелерімен үйлесімді ақылға қонымды тәсілдерді пайдалану арқылы айқындалады, бұл ретте олардың ЕАЭО КК 45-бабының 5-тармағының ережелеріне қайшы келмеуі шарт және оны айқындаған кезде Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 2019 жылғы 6 тамыздағы № 138 шешімімен бекітілген Тауарлардың кедендік құнын айқындау кезінде резервтік әдісті (6-әдіс) қолдану қағидаларында (бұдан әрі – Қағидалар) белгіленгендей, ЕАЭО КК 39, 41 – 44-баптарында көзделген тауарлардың кедендік құнын айқындау әдісін қолданған кезде қисынды икемділікке жол беріледі.

Қағидалардың 4-тармағында ЕАЭО КК 45-бабының 3-тармағына сәйкес, тауарлардың кедендік құнын айқындаудың бірнеше әдістерін икемді қолдану мүмкіндігі болған жағдайда оларды қолданудың реттілігін ұстану қажет деп белгіленді.

Бұл ретте қандай да бір әдісті икемді қолдану туралы шешім әрбір нақты жағдайда ЕАЭО КК 5-тарауының тиісті бабының талаптарына неғұрлым толық жауап беретін қолда бар ақпарат негізінде, бұл Кодекстің 45-бабы 5-тармағының ережелеріне қайшы келмейтін жағдайда қабылдануға тиіс.

ЕАЭО КК 45-бабының 5-тармағына сәйкес көрсетілген бапқа сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құны:

1) Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағында өндірілген тауарлардың Еуразиялық экономикалық одақтың ішкі нарығындағы бағаларының;

2) кедендік мақсаттар үшін екі баламалы құнның неғұрлым жоғарысын қабылдауды көздейтін жүйенің;

3) әкету елінің ішкі нарығындағы тауарлар бағаларының;

4) осы ЕАЭО КК 44-бабына сәйкес бірдей немесе біртекті тауарлар үшін айқындалған есеп айырысу құнына қосылған шығыстардан өзге шығыстардың;

5) тауарлар әкетілетін елден Еуразиялық экономикалық одаққа мүше болып табылмайтын мемлекеттерге берілетін тауарлар бағаларының;

6) тауарлардың ең төмен кедендік құнының;

7) еркін немесе жалған құнның негізінде айқындалмауға тиіс.

Резервтік әдіс (6-әдіс) бойынша тауарлардың кедендік құнын айқындау мақсатында ЕАЭО-да ресімделген ТД электрондық көшірмелерінің дерекқоры бойынша ұқсас тауарларға салыстырмалы талдау жүргізілді (СЭҚ ТН, шығарылған еліне, тауардың сипаттамасына, әкелу көлеміне, 1 кг тауардың бағасына, тауарлардың кедендік құнын айқындаудың 1-әдісіне және т.б. сәйкес тауардың коды бойынша) және 2021 жылғы маусым-қазанда ЕАЭО аумағына ұқсас тауарлардың 6 жеткізілімі жүзеге асырылғаны анықталды:

 

Р/с №	Шығарылған күні	Шығарған ел	Вагондар саны	1 кг. үшін бағасы/АҚШ доллары	Дана үшін бағасы, АҚШ доллары
1	08.10.2021	Украина	3	0,28	10 525
2	16.10.2021	Украина	1	0,29	10 534
3	18.09.2021	Украина	3	0,29	10 724
4	28.09.2021	Украина	3	0,33	12 353
5	23.06.2021	Ресей	5	0,46	17 980
6	05.06.2021	Ресей	5	0,47	18 472

 

Осылайша, ТД электрондық көшірмелерінің дерекқорында резервтік әдісті (6-әдіс) қолдану үшін баға ақпараты бар екені анықталды.

Сонымен қатар, кеден органы № 23 шешімнің 9-тармағына сәйкес резервтік әдіс (6-әдіс) бойынша кедендік құнды айқындау кезінде төленген жалдау төлемдерінің сомалары туралы мәліметтерді пайдаланған, ал ЕАЭО-да ресімделген ТД электрондық көшірмелерінің дерекқорында резервтік әдісті қолдану үшін баға ақпаратының көздері бар.

Жүргізілген қосымша кедендік тексеру ЕАЭО-да ресімделген ТД электрондық көшірмелерінің дерекқорында № 23 шешімге сәйкес резервтік әдісті қолдану үшін баға ақпаратының көздері бар екенін белгіленді, осыған байланысты кеден органы резервтік әдісті қолдану кезінде тауарлардың кедендік құнын тауарлардың кедендік құнын айқындаудың бірнеше әдістерін икемді қолдану мүмкіндігімен резервтік әдіс бойынша айқындаған жөн.

Жоғарыда айтылғандардың негізінде қосымша кедендік тексерудің нәтижелері бойынша бұрын жүргізілген кедендік тексерудің нәтижелері расталмаған, осыған байланысты кеден органының кедендік әкелу бажын және ҚҚС есептеуі заңсыз болып табылады.

Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңсыз деп танылды.