Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеуші санаты: заңды тұлға
Салық түрі: ҚҚС
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі уәкілетті орган) «U» компаниясынан аумақтық Мемлекеттік кіріс департаментінің (бұдан әрі салық органы) Қазақстан Республикасы аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын (ҚҚС) есептеу бойынша аудит нәтижелері туралы хабарламаға шағым түсті.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 2022 жылғы 25 сәуірден 2025 жылғы 22 маусымға дейінгі кезеңде салықтардың жекелеген түрлері және (немесе) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер бойынша салық міндеттемелерін орындау мәселесі бойынша кешенді салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын (ҚҚС) 7 800,8 мың теңге салық және 2 734,1 мың теңге айыппұл есептеу туралы хабарлама берілді.
Салық органының қорытындыларымен келіспей, «U» компаниясы апелляциялық шағым түсіріп, салық органының шешімін бұзуды сұрады. Дау тудырған салық сомасын және тиісті айыппұлды есептеудің негізі «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексі) 400, 85-бабын бұзу болды: 2022 жылдың екінші тоқсанына 34,7 мың теңге, 2022 жылдың үшінші тоқсанына 2 960,9 мың теңге, 2022 жылдың төртінші тоқсанына 1 955,9 мың теңге, 2023 жылдың бірінші тоқсанына (-672,2) мың теңге, 2023 жылдың екінші тоқсанына (-1 000) мың теңге ҚҚС есепке жатқызылды. 1 383,5 мың теңге сомасында, 2023 жылдың 3-ші тоқсанына 2 713,9 мың теңге сомасында, 2023 жылдың 4-ші тоқсанына (-578,4 мың теңге), 2024 жылдың 1-ші тоқсанына 2,5 мың теңге сомасында. Сонымен қатар, «U» компаниясы салық органының 2022 жылдың 25 сәуіріндегі шешімімен ҚҚС төлеуші болып табылмайды.
«U» компаниясы салық органының бұл қорытындысымен келіспейді, себебі аудит нәтижелері туралы хабарламаға сәйкес, «U» компаниясына 10 534,9 мың теңге көлемінде салық салынған. Бұл есептеу «U» компаниясының «U» компаниясы тіркелген күннен бастап, атап айтқанда, 2022 жылдың 25 сәуірінен бастап ҚҚС мақсатында тіркеуден шығарылуына байланысты болды.
Сондай-ақ, бұл шешімнің негізі «U» компаниясының директоры және жалғыз негізін қалаушысының Қазақстан Республикасында уақытша тұру үшін тіркеуінің болмауы және олардың болу мақсаты Қазақстан Республикасында жұмыс істеумен байланысты емес екендігі айтылды. Көші-қон қызметі ұсынған ақпаратқа сәйкес, «U» компаниясының директоры және жалғыз негізін қалаушы С.В.Д. Қазақстан Республикасында уақытша тұруға рұқсат алуға өтініш бермеген.
Сонымен қатар, азамат «D» тіркеусіз Қазақстан Республикасында тұрудың белгіленген мерзімін бұзбаған. Ол көші-қон заңнамасын бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылмаған.
«U» компаниясы «U» компаниясының директоры және жалғыз негізін қалаушысының Қазақстан Республикасында болу шарттарын бұзбаған деп санайды. «U» компаниясының дәлелдерін қарап, салық органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган келесі қорытындыларға келді.
Шағымды қарау барысында келесілер анықталды.
2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінің 85-бабының 7-тармағының 1) тармақшасына сәйкес, қосылған құн салығы бойынша тіркеуден шығару қосылған құн салығын төлеуші болып табылатын субъектінің қызметі тоқтатылған жағдайда, егер осы тармақта өзгеше көзделмесе – 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінің 58, 60, 65 және 66-баптарында көрсетілген салық аудитіне салықтық өтініш немесе қызметті тоқтатуға салықтық өтініш берілген күннен бастап жүзеге асырылады.
Бұл жағдайда «U» компаниясы кәсіпкерлік қызметтің тоқтатылуына байланысты мемлекеттік кіріс органдарына 2025 жылғы 22 маусымда салық аудитіне салықтық өтініш берді.
25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 400-бабының 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес. Салық кодексінің 367-бабының 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес қосылған құн салығын төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді алушы есепке жатқызған қосылған құн салығының сомасы, егер олар сату бойынша салық салынатын айналым мақсаттары үшін пайдаланылса немесе пайдаланылатын болса және тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді сатып алу жағдайында, осы тармақтың 2) және 3) тармақшаларында көзделген жағдайларды қоспағанда, көрсетілген болса, алынған тауарлар, жұмыстар және қызметтер үшін төленетін қосылған құн салығының сомасы ретінде танылады, онда қосылған құн салығы көрсетілген және салық төлеуші-жеткізушінің сәйкестендіру нөмірі көрсетілген - шот-фактура немесе жол жүру билеті (қағаз түрінде, электрондық билетте, электрондық жол жүру құжатында), шот-фактура берілген күні қосылған құн салығын төлеуші болып табылатын жеткізуші берген.
Осылайша, 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінің көрсетілген ережесіне сәйкес, тауарларды, жұмыстарды немесе қызметтерді алушы ҚҚС төлеуші болған жағдайда ҚҚС шегерімге жатады.
2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінің 85-бабы 4-тармағының 6) тармақшасына сәйкес, уәкілетті орган белгілеген нысандағы салық органының шешімі негізінде қосылған құн салығы бойынша тіркеуден шығару заңды тұлғаның бас директоры немесе жалғыз құрылтайшысы (қатысушы) немесе жеке кәсіпкер немесе жеке практикамен айналысатын тұлға шетелдік жеке тұлға немесе азаматтығы жоқ адам болып табылатын, болу мақсаты Қазақстан Республикасында жұмыспен қамтуға байланысты емес немесе Қазақстан Республикасында рұқсат етілген болу мерзімі аяқталған жағдайларда салық төлеушіге хабарламай жүзеге асырылады.
2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінің 85-бабы 6-тармағының 4) тармақшасына сәйкес. Қосылған құн салығын төлеуші салық органының шешімімен, егер осы тармақта өзгеше белгіленбесе, 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінің 85-бабы 4-тармағының 6) тармақшасында белгіленген жағдайлар туындаған күннен бастап қосылған құн салығын төлеуші ретінде тіркеуден шығарылған болып саналады.
Дегенмен, 2011 жылғы 22 шілдедегі № 477-IV «Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі Заң) 2-бабының 2-тармағына сәйкес, егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарт осы Заңда көзделгеннен өзгеше ережелерді белгілесе, халықаралық шарттың ережелері қолданылады.
2000 жылғы 30 қарашадағы Беларусь Республикасы Үкіметі, Қазақстан Республикасы Үкіметі, Қырғыз Республикасы Үкіметі, Ресей Федерациясы Үкіметі және Тәжікстан Республикасы Үкіметі арасындағы азаматтардың өзара визасыз сапарлары туралы келісімге сәйкес, Ресей Федерациясының азаматтарына визасыз режим қолданылады.
2024 жылғы 16 мамырдағы № 82-VIII ЗРК «Халықтың көші-қоны және қылмыстық-атқару жүйесі саласындағы заңнаманы жетілдіру мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңымен бизнес-иммигранттардың келу, виза беру, болу және кәсіпкерлік қызмет шарттарын реттейтін Заңның 39 және 40-баптарына түзетулер енгізілді.
Заңның 40-бабының 2-тармағының 2) тармақшасының 3-тармағы шетелдіктерге, шетелдік тұруға рұқсаты немесе азаматтығы жоқ адамның куәлігі бар иммигранттарды қоспағанда, бизнес-иммигрант ретінде келу визасын немесе уақытша тұруға рұқсат алмаған шетелдіктерге заңды тұлға құруға, сондай-ақ коммерциялық ұйымдардың жарғылық капиталына қатысуға тыйым салады.
Бұл ережелер 2024 жылғы 28 мамырдан бастап күшіне енеді және кері күші жоқ. Осылайша, бизнес-иммигранттарға Қазақстан Республикасының аумағында заңды тұлға құру немесе коммерциялық ұйымдардың жарғылық капиталына қатысу үшін уақытша тұруға рұқсат алу міндеті 2024 жылдың 28 мамырынан бастап туындайды.
Ұлттық көші-қон заңнамасына түзетулер енгізілгенге дейін, Еуразиялық экономикалық одаққа мүше басқа мемлекеттің азаматының Қазақстан Республикасында заңды тұлғаны визасыз немесе басқа рұқсатсыз құруы (құруы), сондай-ақ шетелдік қатысушының немесе оның директорының Қазақстан Республикасында тұрақты немесе уақытша болуынсыз мұндай заңды тұлғаның жұмыс істеуі заңды болды.
Көші-қон заңнамасына енгізілген түзетулерді, сондай-ақ мұндай түзетулердің 2024 жылғы 28 мамырдан бастап күшіне енетін күнін ескере отырып, шетелдік азаматтар коммерциялық ұйымдардың жарғылық капиталына қатысқан кезде бизнес-иммигрант ретінде уақытша тұруға рұқсат алуы тиіс.
Бұл жағдайда «U» компаниясы салық органдарында 2022 жылдың 25 сәуірінде ҚҚС төлеуші ретінде тіркелген. ҚР INIS мәліметтері бойынша, Ресей азаматы «D» «U» компаниясының негізін қалаушы және директоры болып табылады. Айта кету керек, Полиция департаментінің көші-қон қызметінің 2024 жылғы 11 маусымдағы ақпаратына сәйкес, «D» азаматының уақытша тұруға рұқсаты жоқ.
Сондықтан, Мемлекеттік кіріс департаментінің 2024 жылғы 19 маусымдағы шешімімен, 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінің 85-бабының 4-тармағының 6) тармақшасы және 6-тармағының 4) тармақшасы негізінде, «U» компаниясы тіркелген күннен бастап, яғни 2022 жылғы 25 сәуірден бастап ҚҚС бойынша тіркеуден шығарылды.
Сонымен қатар, жоғарыда айтылғандай, бизнес-иммигранттарға заңды тұлға құру немесе Қазақстан Республикасының аумағында коммерциялық ұйымдардың жарғылық капиталына қатысу үшін уақытша тұруға рұқсат алу міндеті 2024 жылғы 28 мамырдан бастап туындайды.
Мемлекеттік кіріс департаментінің ақпаратына сәйкес (2026 жылғы 3 сәуір), "U" компаниясының ҚҚС тіркеуден шығару күні 2024 жылғы 28 мамырға өзгертілді.
Сондықтан, "U" компаниясы 2022 жылғы 25 сәуірден 2024 жылғы 28 мамырға дейін ҚҚС бойынша тіркелді және сондықтан 2022 жылдың 2-4 тоқсандары, 2023 жылдың 1-4 тоқсандары және 2024 жылдың 1 тоқсаны үшін ҚҚС сомаларын есепке алуға құқылы.
Жоғарыда айтылғандарға сүйене отырып, салық аудитінің нәтижелері бойынша 7 800,8 мың теңге көлеміндегі ҚҚС есептелгені негізсіз.
09.04.2026 жылы өткен Апелляциялық комиссия отырысының қорытындысы бойынша тексеру нәтижелері туралы даулы хабарламаны толығымен жою туралы шешім қабылданды.