Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС, ҚҚС
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі - уәкілетті орган) аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «М» Компаниясының апелляциялық шағымы түсті, мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы (КТС) 4 920,6 мың теңге сомасында салық және 6 325,9 мың теңге өсімпұл, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығы (ҚҚС) салық сомасы 8 952,3 мың теңге және өсімпұл сомасы 4 412,9 мың теңге.
Даулы салық сомасын және тиісті өсімпұлды бағалау негізі Салық кодексінің 190, 242 және 400-баптарын бұзу болды, оған «Z» Компаниясымен есеп айырысу үшін шегерілетін шығындар мен ҚҚС есепке алынуы кірді.
«М» Компаниясы «Z» Компаниясымен есеп айырысу үшін шегерілетін шығындар мен ҚҚС есепке алынбағандықтан салық органының бұл қорытындысымен келіспейді.
Сонымен қатар, «М» Компаниясы салық аудиті мәміленің күмәнді және салық төлеуден жалтаруға ықпал етуге бағытталған деген қорытындыға келді деп санайды.
«М» Компаниясы өз шағымында тауарлар заңды түрде сатып алынғанын және берілгенін, барлық төлемдер «Z» Компаниясымен жасалған келісімге сәйкес жүргізілгенін және «M» Компаниясы ешқандай кінә немесе әкімшілік құқық бұзушылық жасамағанын мәлімдейді.
«M» Компаниясы өз шағымында сонымен қатар «Z» Компаниясының электрондық шот-фактураларды шығаруда шектеулер қойылғанын және тексеру есебінде көрсетілгеннен кейін сенімсіз жеткізуші деп танылғанын атап өтеді.
«M» Компаниясының дәлелдерін қарап, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыларға келді.
2017ж.25.12. Салық кодексіне сәйкес шегеруге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, салық кодексінің 242 – бабының 1, 3 тармақтарына сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары осы бапта және Салық кодексінің 2017ж.25.12. 243-263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.
Бұл жағдайда салық төлеуші өзінің кіріс әкелетін қызметіне байланысты осындай шығындарды растайтын құжаттарды ұсынған кезде нақты жұмсалған шығындар негізінде шегерімдер жүргізеді.
2017ж.25.12. Салық кодексінің 400-бабының 1-тармағына сәйкес, 2017ж.25.12. Салық кодексінің 367-бабының 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес қосылған құн салығын төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды немесе қызметтерді алушы есепке жатқызған қосылған құн салығының сомасы, егер олар салық салынатын сату мақсаттары үшін пайдаланылса немесе пайдаланылатын болса және осы тармақтың 1)-4) тармақшаларында көрсетілген шарттар орындалған болса, алынған тауарлар, жұмыстар және қызметтер үшін төленуге тиіс қосылған құн салығының сомасы ретінде танылады.
Салық кодексінің 400-бабына сәйкес қосылған құн салығын есепке жатқызудың негізі шот-фактура болып табылады.
2017ж.25.12. Салық кодексінің 412-бабының 12-тармағында заңды тұлғалар үшін шот-фактуралар атауы мен ұйымдық-құқықтық нысаны, сондай-ақ директор мен бас бухгалтердің қолдары жазылған мөрмен куәландырылуы тиіс екендігі белгіленген.
Шот-фактуралар салық төлеушінің шешімімен уәкілеттік берілген қызметкердің қолымен куәландырылуы мүмкін.
2017ж.25.12. Салық кодексінің 190-бабының 1-тармағына сәйкес, салықтық есепке алу - салық төлеушінің (салық агентінің) осы Кодекстің талаптарына сәйкес салық салынатын және/немесе салық салуға байланысты объектілер бойынша ақпаратты қорытындылау және жүйелеу, сондай-ақ салықтар мен бюджетке төленетін төлемдерді есептеу және салық есептіліктерін дайындау мақсатында бухгалтерлік есепті жүргізу процесі.
2017ж.25.12. Салық кодексінің 190-бабының 3-тармағына сәйкес, салықтық есепке алу бухгалтерлік есеп деректеріне негізделген. Бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен белгіленеді.
Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Заңының (бұдан әрі – Бухгалтерлік есеп туралы Заң) 6-бабының 1-тармағына сәйкес, бухгалтерлік есеп – бұл жеке кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинау, тіркеу және қорытындылаудың ұйымдастырылған жүйесі, ол Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен реттеледі.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 1 және 4-тармақтарына сәйкес, бухгалтерлік құжаттамаға бастапқы құжаттар, бухгалтерлік есеп регистрлері, қаржылық есептілік және есеп саясаты кіреді.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жасалады. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға кезінде немесе ол аяқталғаннан кейін бірден дайындалуы тиіс.
Сонымен қатар, Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес, қағаз және электронды түрдегі бастапқы құжаттарда операцияға жауапты тұлғалардың лауазымдары, тегі, аты-жөні және қолдары (оқиғаның расталуы) және оның орындалуының дәлдігі сияқты міндетті мәліметтер болуы тиіс.
Осылайша, салық төлеушілердің шығындары тауарлардың, жұмыстардың және қызметтердің құны табыс табу үшін пайдаланылуы тиіс болған жағдайда шегеріледі, ал ҚҚС салық салу мақсаттары үшін пайдаланылған (пайдаланылатын) кезде шегеріледі. Бастапқы бухгалтерлік есеп құжаттамасы Бухгалтерлік есеп туралы заңның талаптарына сәйкес жүргізіледі, оның ішінде операция немесе оқиға фактісін тіркеу де бар.
«M» Компаниясының тақырыптық салық тексеру Мемлекеттік кіріс комитетінің 2025ж.10.07. Салық кодексінің 142-бабының 1-тармағының 3-2) тармақшасына сәйкес салық төлеушіге (салық агентіне) қатысты, салық органы 2017ж.25.12. Салық кодексінің 120-1-бабында көзделген шектеулерді қолданған салық төлеушімен (салық төлеушілермен) өзара есеп айырысу бойынша салық міндеттемесін анықтау мәселелері бойынша бұйрығы негізінде жүргізілді.
Салық тексеруінің нәтижелері бойынша, 2022 жылға арналған тауарларды (тайғақ емес беті бар қоршау жолы, қоршау катушкасы және қоршау соққыларын тіркеуге арналған құрылғы) сатып алу бойынша «Z» Компаниясымен есеп айырысуға байланысты шығындар және 2022 жылдың 4-ші тоқсанынан бастап ҚҚС шегерімдерден алынып тасталды. Төлем банк аударымы арқылы жүргізілді.
ҚР БСАЖ мәліметтері бойынша, «Z» Компаниясының негізгі қызметі «Нақты мәліметтерсіз кең ауқымды тауарларды көтерме саудалау» болып табылады.
«Z» Компаниясы орналасқан жері бойынша Мемлекеттік кіріс қызметінде тіркелген.
2017ж.25.12. Салық кодексінің 179-бабының 5-тармағына сәйкес, шағымда шағымданушы өз талаптарын негіздейтін мән-жайлар және осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелер көрсетілуі тиіс екенін атап өткен жөн.
Осыған байланысты, «M» Компаниясы шағымға дәлел ретінде келесі құжаттардың көшірмелерін қоса тіркеді: 2022ж.26.12. төлем тапсырмасы және 2022ж.27.11. №1 тауарларды импорттау және жанама салықтарды төлеу туралы декларация (328.00 нысаны).
«M» Компаниясы (Сатып алушы) мен «Z» Компаниясы (Сатушы) арасында 2022ж.02.11. келісім жасалды.
Келісімнің 1.1-тармағына сәйкес, «Сатушы» Келісімнің ажырамас бөлігі болып табылатын Қосымшада көрсетілген ассортименттегі, сандағы және мерзімдегі өнімдерді сатады, ал «Сатып алушы» төлейді. Өнім ассортименті, техникалық сипаттамалары, саны, жеткізу мерзімі және бағасы Қосымшаға сәйкес келеді. 2022ж.02.11. сату шартының №1 сипаттамасы. Өнім атауы: «Тайғанауға қарсы жабыны бар қоршау жолы» (6 дана), «Қоршау катушкасы» (12 дана), «Қоршау соққысын жазу құрылғысы» (6 дана).
Сондай-ақ, үшінші тарапқа тауарлық-материалдық құндылықтарды беру туралы шот-фактурада «Атауы, сипаттамалары» бағанында «Тайғанауға қарсы жабыны бар қоршау жолы» (6 дана), «Қоршау катушкасы» (12 дана), «Қоршау соққысын жазу құрылғысы» (6 дана) көрсетіледі.
Сонымен қатар, «Тасымалдауды ұйымдастыру» және «Жүк құжаты (нөмірі, күні)» өрістері толтырылмаған.
Бұл жағдайда «M» компаниясы 2022ж.27.11. №1 Тауарларды импорттау және жанама салықтарды төлеу туралы есепті (328.00 нысаны) ұсынды, ол тақырыптық аудит аяқталғаннан кейін 2025 жылғы 27 қарашада қабылданды. Бұл жағдайда «Тауарлардың атауы» 2-бағанында келесілер көрсетіледі: «Қоршау электр қоршау бекіткіші» (6 дана), «Электр қоршау бекіткішіне арналған тіреуіш», «Электр қоршау бекіткішін сақтауға және тасымалдауға арналған қорап», «Электр қоршау бекіткішінің барлық үлгілеріне арналған әмбебап қашықтан басқару шамдары», «Малевич бауы күшейтілген катушкасы», «RK-1 катушкасына арналған қорғасын бау», «InsprationPoint AFD-20 бәсекелесінің алюминиймен бекітілген қоршау жолы».
Шағымға қосымша, «M» Компаниясы 2022ж.27.11. №1 тауарларды импорттау және жанама салықтарды төлеу туралы есепті (328.00 нысаны) ұсынды, ол салық тексеруі аяқталғаннан кейін 2026ж.15.01. қабылданды. 2-баған, «Тауарлардың атауы», «Қоршауларды электрлік қоршауларды бекіту құрылғысы» (6 бірлік), «Электрлік қоршауларды бекіту құрылғысына арналған штатив тірегі», «Электрлік қоршауларды бекіту құрылғысын сақтау және тасымалдау корпусы», «Барлық электрлік қоршауларды бекіту құрылғысының үлгілеріне арналған әмбебап қашықтан басқару шамдары», «Малевичтің күшейтілген бауы бар катушкалы орама катушкасы», «RK-1 катушкалы орама катушкасының қорғасын бауы» және «InsprationPoint AFD-20 бәсекелесінің алюминий санкциялық қоршау жолы» көрсетіледі.
Айта кету керек, СЕӨЖ АЖ мәліметтері бойынша, «Z» Компаниясы 2022ж.27.11. №1 тауарларды импорттау және жанама салықтарды төлеу туралы өтінішті (328.00 нысаны) 2022ж.20.12., 2023ж.04.04. №2 тауарларды импорттау және жанама салықтарды төлеу туралы өтінішті (328.00 нысаны) 2023ж.04.04., олар кері қайтарып алынғанын, сондай-ақ 2022ж.27.11. №1 тауарларды импорттау және жанама салықтарды төлеу туралы өтінішті (328.00 нысаны) 2025ж.26.11., 2025ж.27.11., 2026ж.14.01., 2026ж.15.01. тексеру аяқталғаннан кейін тапсырғанын атап өткен жөн.
СЕӨЖ АЖ мәліметтері бойынша «Z» Компаниясы:
- 2022 жылға арналған КТС декларациясы (100.00 нысаны) нөлдік жазбалармен тапсырылды;
- 2022 жылдың 4-тоқсанына арналған ҚҚС декларациясында (300.00 нысаны), 300.00.016 II «Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттерден импорт» жолында ҚҚС-сыз сатып алу айналымының сомасы 40 873,9 мың теңге және ҚҚС сомасы 4 904,9 мың теңге көрсетілген.
- 2022 жылдың 4-тоқсанына арналған ЖТС декларациялары (200.00 нысаны) 2023ж. 13.02. және 2024ж.20.05. күшін жойды;
- 2022 жылға арналған көлік салығы, жер салығы және мүлік салығы бойынша декларация (700.00 нысаны) тапсырылмаған.
Жоғарыда айтылғандардан «Z» Компаниясының тауарларды жеткізу үшін қажетті материалдық-техникалық ресурстары, көлік құралдары немесе еңбек ресурстары жетіспейтіні шығады.
«Z» Компаниясы өзінің тіркелген кеңсесінде орналасқан емес, бұл 2022ж.22.11., 2023ж.22.02., 2023ж.19.04., 2024ж.05.08., 2024ж.09.09. және 2024ж.26.09. салық тексеруінің есептерімен дәлелденеді.
2017ж.25.12. Салық кодексінің 143-бабының 1-тармағына сәйкес қарсы тексеру - бұл салық органының кешенді немесе тақырыптық тексеруге жататын салық төлеушімен (салық агентімен) операциялар жүргізетін субъектілерді тексеруі. Бұл тексеру мұндай операциялар туралы қосымша ақпарат алу, операцияның фактісі мен мазмұнын растау және аталған салық төлеушіні (салық агентін) тексеру кезінде туындайтын кез келген мәселелерді шешу үшін жүргізіледі.
Тақырыптық тексеру барысында 2025ж.05.09. Мемлекеттік кіріс департаментіне «M» Компаниясы мен «Z» Компаниясы арасындағы өзара есеп айырысулар бойынша қарсы тексеру жүргізу туралы өтініш жіберілді. «Z» Компаниясының заңды мекенжайында болмауына байланысты өтініш 2025 жылдың 3 қазанында тоқтатылды.
Сондай-ақ, «Z» Компаниясының негізгі жеткізушілері:
1) «P» Компаниясы, оның негізгі қызметі «Цемент, құм және қиыршық тасты көтерме сауда» болып табылады.
2022 жылға арналған ESF деректеріне сәйкес, «P» Компаниясы «Z» Компаниясына сылақ жұмыстары мен гессо ұсынды.
«P» Компаниясы 2022 жылға арналған нөлдік сандармен КТС декларациясын (100.00 нысаны) тапсырды; 2022 жылға арналған көлік салығы, жер салығы немесе мүлік салығы бойынша декларация (700.00 нысаны) тапсырылмады.
2) «R» Компаниясы, оның негізгі қызметі «Ешқандай нақты мәліметтерсіз кең ауқымды тауарларды көтерме сауда» болып табылады. 2022 жылға арналған ESF деректеріне сәйкес, «R» Компаниясы «Z» Компаниясына трансформатор сатты.
3) «T» Компаниясының негізгі қызметі «Дүкендерде жоқ басқа бөлшек сауда» болып табылады. 2022 жылға арналған ESF деректеріне сәйкес, «T» Компаниясы «Z» Компаниясына кабель сатты.
4) «G» Компаниясының негізгі қызметі «Электр энергиясын тарату және басқару жабдықтарын өндіру» болып табылады. 2022 жылға арналған АЖ ЭҚҚ деректеріне сәйкес, «G» Компаниясы «Z» Компаниясына кабель сатты.
Жоғарыда көрсетілгендей және Мемлекеттік кіріс қызметінің ақпаратына сәйкес, «Z» Компаниясының 2022 жылдың қараша айында ЕАЭО мүше мемлекеттерінің аумағынан импортталған тауарларға 2022ж.26.12. берілген төлем тапсырмасына сәйкес 4 904,9 мың теңге сомасында ҚҚС төлегені расталмады (2026ж.20.02. хат).
Сондай-ақ, АЖ ЭҚҚ 2022 жылға арналған деректеріне сәйкес: «Z» Компаниясы шағымға қоса берілген құжаттарда көрсетілген тауарларды сатып алуды растамады, яғни тауарлардың шығу тегі жоқ (тайғақтан қорғайтын жабыны бар қоршау жолы, қоршау катушкасы, қоршау соққыларын бекітуге арналған құрылғы).
Демек, 2022ж.26.12. келісімнің, электрондық шот-фактуралардың және төлем тапсырмасының болуы және олардың белгіленген талаптарға ресми сәйкестігі тараптардың міндеттемелерінің нақты орындалуын көрсетпейді және даулы мәмілелердің даусыз дәлелі болып табылмайды.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, осы жеткізушімен жасалған есеп айырысу құжаттары (келісім, электрондық шот-фактура, үшінші тарапқа тауарлық-материалдық құндылықтарды босату туралы шот-фактура және т.б.) мәмілелер фактісін сенімді түрде растай алмайды немесе олардың бухгалтерлік есеп жазбаларында тиісті түрде көрсетілуін қамтамасыз ете алмайды.
Демек, олар Қазақстан Республикасының салық заңнамасының ережелеріне сәйкес шығындарды шегеруге және ҚҚС-ты есепке жатқызуға негіз бола алмайды.
Сондықтан, салық тексерунің нәтижелері бойынша «Z» Компаниясымен есеп айырысу үшін 2022 жылдың төртінші тоқсанындағы есепке жатқызудан 2022 жылға арналған шығындарды шегерімдерден және ҚҚС-тан алып тастау негізді.
2025ж.18.07. Салық кодексінің 197-бабының 1-тармағына сәйкес, уәкілетті орган Апелляциялық комиссияның шешімін ескере отырып, дәлелді шешім шығарады.
Отырыс қорытындысы бойынша Апелляциялық комиссия тексеру нәтижелері туралы даулы хабарламаны қолдау және шағымды қанағаттандырмау туралы шешім қабылдады.