Кедендік даулар
Заңды тұлға
Басқа
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – уәкілетті орган) аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) кедендік әкелу бажының және қосылған құн салығының есептелуі бойынша жүргізілген тексеру нәтижелері туралы хабарламасына қатысты «С» компаниясынан шағым түсті.
Іс материалдарына сәйкес, кеден органы «мойынтіректер» бойынша демпингке қарсы баждарды төлеу мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, нәтижесінде жалпы сомасы 7 343,17 мың теңгеге хабарлама берілді.
«С» компаниясы кеден органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағым түсіріп, онда кеден органының шешімінің күшін жоюды сұрады.
Осылайша, демпингке қарсы баж бен қосылған құн салығын (бұдан әрі - ҚҚС) есептеу негізі ретінде кеден органы 05.08.2025ж. кедендік тексеру актісінің 3-бетінде (бұдан әрі - Тексеру актісі) Кеден одағы комиссиясының 22.06.2011ж. №705 «Кеден одағында домалау подшипниктерін өндірушілердің экономикалық мүдделерін қорғау шаралары туралы» шешіміне (бұдан әрі - №705 шешім) сілтеме жасады, оған сәйкес Қытай Халық Республикасынан (бұдан әрі - ҚХР) шыққан тауарларға қатысты демпингке қарсы баж белгіленді.
Сонымен қатар, кеден органы Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 21.08.2018ж. №139 «Қытай Халық Республикасынан шыққан және Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына импортталатын домалау мойынтіректеріне (инелі мойынтіректерден басқа) қатысты демпингке қарсы шараның қолданылу мерзімін ұзарту туралы» шешімімен (бұдан әрі - №139 шешім) №705 шешімнің 2029 жылға дейін ұзартылғанын көрсетті.
«С» компаниясы келесі мәселелерге назар аударды:
1) №705 шешім №139 шешіммен 20.08.2023ж. дейін ұзартылды, бұл №705 шешімнің күші 20.08.2023ж. кейін 19.01.2024ж. тауарларға арналған декларациясы (бұдан әрі - ТД) бойынша импортталған тауарларға қолданылмайтынын көрсетеді;
2) демпингке қарсы баж Үшінші елдерге қатысты арнайы қорғау, демпингке қарсы және өтемақы шараларын қолдану туралы хаттамаға (29.05.2014ж. Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа №8 қосымша) сәйкес қолданылды, ол Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының 20.11.2018ж. №186 «Кеден одағы комиссиясының кейбір шешімдерінің күшін жою туралы» шешіміне (бұдан әрі - №186 шешім) сәйкес күшін жойды.
Сонымен қатар, Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 01.04.2024ж. №35 «Қытай Халық Республикасынан шыққан және Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына импортталатын домалау мойынтіректеріне (инелі мойынтіректерден басқа) қатысты демпингке қарсы шараның мерзімін ұзарту туралы» шешімі (бұдан әрі - № 35 шешім) импортталған тауарлар жатпайтын Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасының (бұдан әрі - ТЭҚ ТН) кодтары бойынша ҚХР-дан шыққан тауарлардың жекелеген түрлерінің жарамдылық мерзімін ұзартуға қатысты;
3) Итальяндық және Неміс компаниялары шығарған тауарларға демпингке қарсы баждар салынбады, қарастырылып отырған жағдайда тауар өндірушісі ҚХР компания емес.
Атап айтқанда, тауарлардың шығу тегін растау үшін «С» компаниясы кеден органына мыналарды ұсынды:
- «E» компаниясымен 16.06.2023ж. жеткізу туралы келісім (бұдан әрі – 16.06.2023ж. келісім);
- «E» компаниясының 13.07.2023ж. және 10.11.2023ж. шот-фактуралары;
- «E» компаниясы берген 06.12.2024ж. шығу тегі туралы сертификат, бұл компанияның тауар өндірушісі екенін көрсетеді - «Араластырғышқа арналған қосалқы бөлшектер», оның ішінде «домалақтаушы мойынтірек майы» (шығарылған елі: Германия), «Сфералық роликті мойынтірек» (шығарылған елі: Швеция);
- «Z» компаниясының 25.04.2023ж. шот-фактурасы;
- «Z» компаниясының 06.12.2024ж. шығу тегі туралы сертификат, онда «радиалды шарлы мойынтірек» өнімін өндіруші ел Италия, ал «цилиндрлік роликті мойынтірек» өнімін өндіруші ел Германия екені көрсетілген.
Тауардың шығу тегі туралы сертификаттарда барлық қажетті мәліметтер, мөрлер, мекенжайлар және өнім туралы ақпарат бар, сондай-ақ ақпаратты тексеру үшін штрих-кодтармен жабдықталған.
- 06.03.2023ж. ТД сәйкес жарияланған «радиалды шарлы подшипник» және «цилиндрлік роликті подшипник» тауарлардың техникалық сипаттамалары.
«C» компаниясы импортталған тауарлардың Германия мен Италиядан шыққанын анық атап өтеді, бұл демпингке қарсы баждар салу мүмкіндігін жоққа шығарады.
Тексеру актісінің 3-бетінде кеден органы «C» компаниясының 06.12.2024ж. «E» және «Z» компанияларының шығу тегі туралы сертификаттарының орыс тіліндегі аудармалары бар көшірмелерін ұсынғанын растады.
Дегенмен, кеден органы шығу тегі туралы сертификаттарды елемей, оларды декларация тапсырылғаннан кейін бір жылдан кейін тапсыруды талап етті. Дегенмен, бір жылдық мерзім тек преференциялар (жеңілдіктер) алу мақсатында қолданылады, стандартты кедендік рәсім бойынша жеткізулерге емес. Сондықтан шығу тегі туралы сертификаттар тауарлардың неміс және итальяндық компаниялардан шыққанын растайды және демпингке қарсы баж бен ҚҚС есептеудің заңсыздығының сенімді дәлелі болып табылады және олар ескіру мерзімі ішінде тапсырылды.
Сонымен қатар, кеден органы шот-фактуралар «С» компаниясына берілгендіктен, бұл оларды қандай да бір жолмен қытайлық компаниядан келген жөнелтілімге теңестіреді деп қателескен. «С» компаниясы өндіруші емес, сатып алушы болғандықтан, бұл кеден органының демпингке қарсы баж бен ҚҚС есептеуге қатысты қорытындыларының қате екенін анық көрсетеді.
Баяндалғанның негізінде «С» компаниясы тексеру туралы нәтижелері хабарламаны толық жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 397-бабына сәйкес тауарлардың шығарылған жеріне кедендік бақылауды жүргізу кезінде тауарлардың шығарылған жері туралы құжаттар, кедендік декларацияда мәлімделген және (немесе) кеден органы ұсынған құжаттарда қамтылған тауарлардың шығарылған жері туралы мәліметтер, оның ішінде тауарлардың шығарылған жері туралы құжаттарда қамтылған мәліметтердің анықтығы, сондай-ақ тауарлардың шығарылған жері туралы сертификаттардың төлнұсқалығы, олардың ресімделуінің және (немесе) толтырылуының дұрыстығы тексеріледі.
Кодексінің 398-бабына сәйкес кеден органдары Қазақстан Республикасында төленуге жататын кедендік баждардың, кедендік алымдардың, салықтардың, арнайы, демпингке қарсы, өтемақы баждарының дұрыс есептелуіне және бюджетке уақтылы төленуіне бақылауды жүзеге асырады.
ЕАЭО туралы шарттың 48-бабына сәйкес (ҚР 14.10.2014ж. №240-V ЗРК Заңымен ратификацияланған), ЕАЭО-дағы тауар өндірушілердің экономикалық мүдделерін қорғау мақсатында үшінші елдерден шығатын және ЕАЭО кедендік аумағына импортталатын тауарларға қатысты ішкі нарықты қорғау шаралары арнайы қорғау, демпингке қарсы және өтемақы шаралары түрінде, сондай-ақ ЕАЭО туралы шарттың 50-бабында көзделген жағдайларда басқа да шаралар түрінде енгізілуі мүмкін.
Арнайы қорғау, демпингке қарсы немесе өтемақы шарасын қолдану, арнайы қорғау, демпингке қарсы немесе өтемақы шарасын өзгерту немесе күшін жою немесе шараны қолданбау туралы шешімді Комиссия қабылдайды.
№139 шешім 8482 10 100 1, 8482 10 100 2, 8482 10 100 9, 8482 10 900 1, 8482 10 900 2, 8482 10 900 3, 8482 10 900 8, 8482 20 000 1, 8482 20 000 2, 8482 20 000 9, 8482 30 000 1, 8482 30 000 9, 8482 50 000 1, 8482 50 000 2, 8482 50 000 9, 8482 80 000 1, 8482 80 000 2, 8482 80 000 9, 8482 91 100 0, 8482 91 900 0, 8482 99 000 СЭҚ ТН кодтары бойынша жіктелген ҚХР-дан шыққан тауарларға қатысты, басқа өндірушілерге қатысты тауарлардың кедендік құнының 41,5% мөлшерінде демпингке қарсы баж 20.08.2023ж. дейін қолданылады.
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 18.07.2023ж. №103 «Қытай Халық Республикасынан шыққан және Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына импортталатын домалау мойынтіректеріне (инелі мойынтіректерден басқа) қатысты демпингке қарсы шараның қолданылу мерзімін ұзарту туралы» шешімімен №139 шешіммен белгіленген демпингке қарсы шара 20.04.2024ж. дейін ұзартылды.
№35 шешіммен, №139 шешіммен белгіленген демпингке қарсы шараның мерзімінің аяқталуына байланысты, демпингке қарсы шара 31.03.2029ж. дейін ұзартылды.
ЕАЭО туралы шарттың 37-бабына сәйкес, кедендік-тарифтік реттеу шараларын қолдану (тарифтік преференциялар беру мақсаттарын қоспағанда), тарифтік емес реттеу шараларын қолдану және ішкі нарықты қорғау, тауарлардың шығу тегін таңбалау талаптарын белгілеу, мемлекеттік (муниципалдық) сатып алуды жүзеге асыру және тауарлардың сыртқы саудасы туралы статистиканы жүргізу мақсаттары үшін Еуразиялық экономикалық комиссия белгілеген Одақтың кедендік аумағына импортталатын тауарлардың шығу тегін анықтау ережелері (тауарлардың шығу тегін анықтаудың преференциялық емес ережелері) қолданылады.
Осы ережені іске асыру мақсатында Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 13.07.2018ж. №49 шешімімен «ЕАЭО кедендік аумағына импортталатын тауарлардың шығу тегін анықтау ережелері (тауарлардың шығу тегін анықтаудың артықшылықты емес ережелері)» (бұдан әрі – Ережелер; бұл жағдайда тауарларды кедендік декларациялау кезінде қолданыстағы нұсқада қолданыстағы ережелер ескеріледі) бекітілді.
Ереженің 20-тармағында тауарлардың шығу тегі келесі шығу тегі құжаттарының бірімен расталатыны белгіленген:
- шығу тегі туралы декларация;
- шығу тегі туралы сертификат.
Ережелердің 21-тармағына сәйкес, шығу тегі туралы сертификат Ережелерге қосымшада белгіленген талаптарға сәйкес беріледі.
Сонымен қатар, Ережелердің 23-тармағына сәйкес, Ережелердің 24 және 25-тармақтарында көрсетілген жағдайларды қоспағанда ЕАЭО кедендік аумағына импортталған тауарлардың шығу тегі шығу тегі туралы декларациямен немесе декларанттың қалауы бойынша шығу тегі туралы сертификатпен расталады.
Ережелердің 25-тармағында 29.05.2014ж. ЕАЭО туралы шартта көзделген ішкі нарықты қорғау шаралары қолданылған жағдайда, тауарлардың шығу тегіне байланысты, ЕАЭО кедендік аумағына бір жіберушіден бір алушыға бір көлік (тасымалдау) құжаты бойынша импортталған ұқсас тауарлардың шығу тегі, оның жалпы кедендік құны (ішкі тұтыну үшін шығару кедендік рәсіміне орналастырылған тауарлар үшін - ЕАЭО Кеден кодексінің 136-бабының 2-тармағын ескере отырып анықталады) 1500 еуроға баламалы сомадан, ал 01.01.2024ж. - 200 еуродан асатын болса, сертификатпен расталуы тиіс екендігі белгіленген (ішкі нарықты қорғау бойынша қолданылған шаралардың сақталуын растау жағдайларын қоспағанда).
Ережелердің 14-тармағына сәйкес, ұқсас тауарлар деп бірыңғай ТН ВЭД коды бойынша жіктелген және ішкі нарықты қорғау шаралары қолданылатын тауарлармен бірдей сипаттамаға ие тауарлар түсініледі.
Сонымен қатар, тауарлардың шығу тегі туралы сертификатқа қойылатын талаптар (Ережелерге қосымша, бұдан әрі – Талап) тауарлардың шығу тегі туралы сертификатты артықшылықсыз мақсаттарда ресімдеуге қойылатын талаптарды белгілейді, олар сертификатта келесі ақпарат болуы керек екенін көздейді:
1) тауарлардың шығу тегі елінің атауы;
2) сертификат нөмірі, сертификатты берген уәкілетті органның атауы;
3) экспорттаушының және/немесе өндірушінің атауы мен мекенжайы;
4) баратын елдің атауы немесе алушының атауы мен мекенжайы;
5) тауарларды сәйкестендіруге мүмкіндік беретін сипаттама;
6) тауарлардың жалпы салмағы және/немесе басқа да сандық сипаттамалары;
7) Еуразиялық экономикалық комиссия кеңесінің 05.04.2022ж. №47 шешімімен күші жойылды (ресми жарияланған күнінен бастап 10 күнтізбелік күннен кейін күшіне енеді);
8) сертификатты куәландыру туралы ақпарат (сертификатты берген уәкілетті органның мөрі, осы уәкілетті органның лауазымды тұлғасының қолы, сертификат берілген күні).
Ережелердің 34-тармағына сәйкес, шығу тегі туралы сертификат шығу тегі туралы құжат болып саналмайды, ал тауарлардың шығу тегі осы тармақта көрсетілген жағдайларда, соның ішінде тауарлардың шығу тегін кедендік бақылау нәтижелері шығу тегі туралы сертификаттың түпнұсқа емес екенін немесе Талаптарға сәйкес келмейтінін анықтаған жағдайда ЕАЭО Кеден кодексіне сәйкес расталмаған болып саналады.
Бұл жағдайда, «С» компаниясы 16.06.2023ж. келісім бойынша Германиядан тауарларды — «сфералық роликті мойынтіректер» — импорттап, оларды 19.01.2024ж. ТД бойынша «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсіміне орналастырып, «басқа сфералық роликті мойынтіректер» 8482 30 000 9 СЭҚ ТН коды деп мәлімдеді.
Сондай-ақ, «C» компаниясы 25.04.2023ж. шот-фактура бойынша Германиядағы «Z» компаниясынан 06.03.2023ж. ТД сәйкес «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсіміне орналастыру арқылы келесі тауарларды импорттады:
- «басқа шарлы мойынтіректер» 8482 10 900 8 СЭҚ ТН кодымен мәлімделген декларациясымен «радиалды шарлы мойынтірек»;
- «басқа цилиндрлік роликті мойынтіректер» 8482 50 000 9 СЭҚ ТН кодымен мәлімделген «цилиндрлік роликті мойынтірек».
19.01.2024ж. ТД сәйкес «сфералық роликті мойынтірек» өніміне қатысты.
«С» компаниясы ұсынған «E» компаниясы берген 06.12.2024ж. тауарлардың шығу тегі туралы сертификатында «сфералық роликті мойынтірек» өнімінің шығу тегі туралы келесі ақпарат бар: саны – 1 дана; шыққан елі – Швеция; 16.06.2023ж. келісім нөмірі.
Бұл жағдайда Талаптардың 5-тармағында көрсетілген ақпарат жоқ, атап айтқанда: сертификат нөмірі, сертификатты берген уәкілетті органның атауы; баратын елдің атауы немесе алушының атауы мен мекенжайы; сертификатты растау туралы ақпарат (сертификатты берген уәкілетті органның мөрі, осы уәкілетті органның лауазымды тұлғасының қолы, сертификат берілген күні), сондықтан ұсынылған тауардың шығу тегі туралы сертификат белгіленген талаптарға сәйкес келмейді.
Осылайша, тексеру нәтижелері бойынша кеден органы «E» компаниясы берген 06.12.2024ж. тауардың шығу тегі туралы сертификат Талаптарға сәйкес келмейтінін анықтады.
06.03.2023ж. ТД сәйкес «радиалды шарлы мойынтірек» және «цилиндрлік роликті мойынтірек» тауарларына қатысты.
Ережелердің 29-тармағына сәйкес, егер мүше мемлекеттің кеден органы тауарлардың шығу тегі туралы сертификат берілмегенін немесе жалған ақпарат бар екенін анықтаса, сондай-ақ кездейсоқ тексеру жүргізу мақсатында мүше мемлекеттің кеден органы мұндай сертификатты берген уәкілетті органға немесе тауарлардың шығу тегі туралы сертификаттарды тексеруге уәкілетті органға (ұйымға) сертификаттың түпнұсқалығын және (немесе) онда қамтылған ақпараттың сенімділігін растау және (немесе) қосымша немесе нақтылаушы ақпаратты (соның ішінде тауарлардың шығу тегі туралы критерийдің орындалуын) және (немесе) мұндай сертификат берілген құжаттардың көшірмелерін беру туралы сұрау жіберуге құқылы.
Ережелердің 32-тармағына сәйкес, тауарлардың шығу тегі туралы сертификатты тексеру мақсатында мүше мемлекеттердің кеден органдарына уәкілетті органдар құрған және Интернет ақпараттық-телекоммуникациялық желісіндегі тиісті ресми веб-сайтта орналастырылған электрондық дерекқорларды (бұдан әрі - электрондық дерекқор) пайдалануға рұқсат етіледі.
Электрондық дерекқорлар сертификаттың берілуін растауға мүмкіндік беруі керек және қосымша сертификатта көрсетілген басқа ақпаратты қамтуы мүмкін.
Мүше мемлекеттің кеден органы тексеруді сұрау туралы шешім қабылдаған кезде электрондық дерекқорды пайдаланып шығу тегі туралы сертификатты тексеру мүмкіндігі ескеріледі.
«C» компаниясы ұсынған шығу тегі туралы сертификатты Германия Сауда-өнеркәсіп палатасы «Z» компаниясына берген, онда тауарлардың атаулары мен мәліметтері, шот-фактура нөмірлері, сондай-ақ 06.03.2023ж. ТД көрсетілген жіберушілер («Z» компаниясы) мен алушылар («C» компаниясы) көрсетілген және оларға сәйкес келеді.
Бұл сертификатта сонымен қатар QR-коды бар, ол шифрды ашқан кезде Германия Сауда-өнеркәсіп палаталары берген шығу тегі туралы сертификаттарды тексеруге арналған веб-сайтқа апарады.
Германия Сауда-өнеркәсіп палатасының веб-сайтындағы өнім туралы ақпарат 06.12.2024ж. шығу тегі туралы сертификаттың қағаз нұсқасына толығымен сәйкес келеді.
Сондықтан, 06.12.2024ж. шығу тегі туралы сертификат Талаптарға толық сәйкес келеді және Ережелердің 32-тармағына сүйене отырып, сертификат берген уәкілетті органға сұраныс беру орынсыз.
06.12.2024ж. тауарлардың шығу тегі туралы сертификаттың, кедендік декларациядан кейін берілген күніне қатысты, Талаптардың 10-тармағына сәйкес, сертификат берілген күннен бастап бір жыл ішінде шығу тегі туралы құжат болып саналатынын хабарлаймыз.
Сонымен қатар, Кодекстің 397-бабының 7-тармағына сәйкес, тауарлардың шығу тегі кейіннен расталған кезде, кедендік-тарифтік реттеу шаралары, тыйым салулар мен шектеулер, сондай-ақ ішкі нарықты қорғау шаралары, мұндай шараларды қолдану тауарлардың шығу тегіне байланысты болған жағдайларда, тауарлардың расталған шығу тегі негізінде қолданылады.
Осылайша, заңнамада кедендік ресімдеуден бұрын шығу тегі туралы сертификатты беру мерзімі белгіленбеген, дегенмен ұсынылған сертификат оны тапсырған кезде жарамды болуы керек.
Сонымен қатар, уәкілетті орган ЕАЭО туралы шарттың 25-бабының 2-тармағына сәйкес, «тарифтік жеңілдік» ЕАЭО-мен еркін сауда аймағын құратын елдерден шығатын тауарларға импорттық кедендік баждардан босатуды немесе импорттық кедендік баждарды азайтуды немесе ЕАЭО-ның тарифтік жеңілдіктердің бірыңғай жүйесін пайдаланушылар болып табылатын дамушы елдерден және/немесе ЕАЭО-ның тарифтік жеңілдіктердің бірыңғай жүйесін пайдаланушылар болып табылатын ең аз дамыған елдерден шығатын тауарларға импорттық кедендік баждарды азайтуды білдіретінін атап өтеді.
Талаптардың 8-тармағына сәйкес, егер жеңілдік саудасы кезінде пайдаланылатын шығу тегі туралы сертификат шығу тегі туралы құжат ретінде пайдаланылса, мұндай сертификаттағы ресми белгілерге арналған бағанда «жеңілдіксіз мақсаттар үшін», «for non-preferential purposes» немесе «à des fins non préférentielles» деген белгілер болуы керек.
Сондықтан, №139 шешімде көрсетілген тауарларды декларациялау кезінде, Ережелерге сәйкес демпингке қарсы баждардан босату алу үшін, кеден органына тауарлардың ҚХР тыс жерде өндірілгенін растайтын «жеңілдіксіз мақсаттар үшін» деген белгілер бар шығу тегі туралы сертификат ұсынылуы тиіс.
Дегенмен, «C» компаниясы ұсынған 06.12.2024ж. тауарлардың шығу тегі туралы сертификат жеңілдік саудаға қолданылатын сертификат емес, сондықтан «жеңілдіксіз мақсаттар үшін» белгісі талап етілмейді.
«E» компаниясы берген 06.12.2024ж. тауарлардың шығу тегі туралы сертификаттың талаптарына сәйкес келмегендіктен, 19.01.2024ж. ТД бойынша демпингке қарсы бажды есептеу жарамды, ал 06.03.2023ж. ТД бойынша демпингке қарсы бажды есептеу жарамсыз, себебі 06.12.2024ж. шығу тегі туралы сертификат Талаптарға және Германия Сауда-өнеркәсіп палаталары берген шығу тегі туралы сертификаттарды тексеру веб-сайтындағы электрондық растауға сәйкес келмейді.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері ішінара заңсыз деп танылды.