Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) «Т» компаниясынан заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын (КТС) есептеу туралы аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (Департамент) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарына сәйкес, Департамент 01.01.2017ж. кезеңіне тақырыптық салықтық тексеру жүргізді. 31.12.2021ж. бойынша, оның нәтижелері бойынша 3 053 212,1 мың теңге сомасында КТС есептеу туралы хабарлама және 1 544 298,7 мың теңге өсімпұл шығарылды.
«Т» компаниясы салық органының қорытындысымен келіспей, салық органы шешімінің күшін жоюды өтінген апелляциялық шағыммен жүгінді.
1, Резидент емес контрагентпен өзара есеп айырысу бойынша маркетингтік қызметтерге арналған шығыстарды шегерімдерден алып тастауға қатысты
Шағымнан келіп шығатыны, «Т» компаниясы салықтық тексеру нәтижелері бойынша резидент емес Компанияның өзара есеп айырысулары бойынша шығыстарды шегеруден алып тастауды негізсіз деп есептейді.
«Т» компаниясы шағымда Департамент ұсынылған Есептердің атауларының Қабылдау актісінде көрсетілген есеп түрлеріне сәйкес келмеуі туралы қате қорытынды жасағанын көрсетеді.
Алайда көрсетілген есептер көрсетілген қызметтердің нақты нәтижелері болып табылады және тараптар келіскен қызметтер көлемін толық жабады және есептік материалдардың тізіміне сәйкес келеді.
Тиісінше, ұсынылған құжаттар Орындаушының консультациялық қызметтерді толық көлемде көрсетуінің даусыз дәлелі болып табылады.
Шағымда Департаменттің орындалған жұмыстар (көрсетілген қызметтер) актісінің бекітілген нысанын қолдану қажеттігі туралы дұрыс емес уәжі көрсетілген.
Алайда, Қызметтерді қабылдау актісін шет мемлекеттің заңнамасына сәйкес құрылған және қызметін жүзеге асыратын заңды тұлға болып табылатын резидент емес өнім беруші жазып бергенін ескеру қажет.
Шот-фактураны жазып беруге қатысты резидент емес өнім беруші Салық кодексіне сәйкес шот-фактураларды жазып бере алмайды, өйткені резидент емес Салық кодексінің 367-бабының 1-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасында ҚҚС төлеуші болып табылмайды.
Сондай-ақ Департаменттің қате қорытындысына сілтеме жасалады, қызметтердің орындалу кезеңі 2018 жылғы 14 ақпан мен 2018 жылғы 23 ақпан аралығын құрайды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (Жалпы бөлім) 386-бабына сәйкес (Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі 1994 жылғы 27 желтоқсанда қабылдаған) тараптар өздері жасасқан шарттың талаптары шарт жасасқанға дейін туындаған олардың қатынастарына қолданылады деп белгілеуге құқылы.
Осылайша, қызметті орындау мерзімі 2017 жылғы 1 қаңтардан бастап 2018 жылғы 23 ақпанға дейін, Департаменттің мәлімдеуінше, 2018 жылғы 14 ақпаннан бастап 23 ақпанға дейін емес, № 1 қызметтерді қабылдау актісіне қол қойылған уақытты құрайды.
Салықтық тексеру актісінен келіп шығатыны, «Т» компаниясы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі - Салық кодексі) 242-бабының 1, 3-тармақтарын бұза отырып, 2018 жылы резидент емес контрагентпен өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды 70 338,0 мың теңге.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
Салық кодексінің 186-бабы 1-тармағына сәйкес дәлелді шешім шығару мақсатында уәкілетті орган 13.09.2024ж. КТС есептеудің дұрыстығы мәселесі бойынша тақырыптық тексеру жүргізу белгіленді (01.01.2018ж. 31.12.2021 жыл бойынша).
Осы хатты орындау үшін Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті 18.09.2024 жылғы ұйғарым негізінде тақырыптық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 22.10.205 жылғы тақырыптық тексеру актісі жасалды. (бұдан әрі - тақырыптық тексеру актісі).
Тақырыптық тексеру актісінен келіп шығатыны, 21.02.2024 жылғы салықтық тексеру актісі бойынша резидент емес Компаниямен өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды шегеруден 70 338,0 мың теңгеге шығару негізділігі және 2018 жыл үшін 14 067,6 мың теңге сомасында КТС есептеу расталады.
Салық кодексінің 242-бабы 1-тармағына сәйкес салық салынатын табысты айқындау кезінде салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары шегерімге жатады.
Салық кодексінің 242-бабының 3-тармағында шегерімдерді салық төлеуші оның кіріс алуға бағытталған қызметіне байланысты шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргізетіні белгіленген.
Салық кодексінің 56-бабы 2-тармағына сәйкес салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы Қазақстан Республикасы Заңының 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп тіркелімдерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды. Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 6-бабы 3-тармағының 1) тармақшасында бухгалтерлік есеп жүйесінде операциялар немесе оқиғалар көрсетілген кезде бухгалтерлік жазбаларды бастапқы құжаттардың түпнұсқаларымен барабар нығайту қамтамасыз етілуге тиіс.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 2-тармағында операцияларды немесе оқиғаларды ресімдеу үшін қолданылатын бастапқы құжаттардың нысандарын немесе оларға қойылатын талаптарды Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес уәкілетті орган және (немесе) Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі бекітетіні белгіленген.
Орындалған жұмыстарды қабылдап алу-беру үшін «Бастапқы есепке алу құжаттарының нысандарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20.12.2012 жылғы № 562 бұйрығымен бекітілген Құрылыс-монтаж жұмыстарын қоспағанда, орындалған жұмыстар актісінің нысаны бекітілді техникалық ерекшелікке, тапсырмаға, жұмыстарды орындау кестесіне сәйкес жұмыстардың (көрсетілетін қызметтердің) атауларын (олардың кіші түрлері бөлінісінде) толтыру көзделген (бар болған жағдайда), ғылыми зерттеулер, маркетингтік, консультациялық және өзге де қызметтер туралы есеп туралы мәліметтер (күні, нөмірі, беттер саны) (олар болған жағдайда), өлшем бірлігі, жұмыс саны құжаттаманың тізбесі, оның ішінде есеп көрсетілетін қосымшалар туралы мәліметтерді көрсетумаркетингтік, ғылыми зерттеулер, консультациялық және беттерінің санын көрсете отырып, ол (олар) болған кезде міндетті өзге де қызметтер туралы.
Т компаниясы 11.05.2016 жылғы консультациялық қызметтер көрсету шартына сәйкес 2016 жылы резидент емес компаниядан 290,0 мың еуро сомасына консультациялық қызметтер сатып алды.
Аталған қызметтер 01.06.2016 ж., 01.07.2016 ж. қызметтерді қабылдау актілерімен қабылданды. және 15.07.2016ж. Сәйкесінше, Шарт талаптары бойынша 2016 жылы 290,0 мың еуро сомасына жұмыстар орындалып, қабылданды.
Сонымен қатар, 14.02.2018 ж. консультациялық қызмет көрсету туралы шарт шеңберінде орындалған жұмыстар. 179,0 мың евро сомасына қызмет көрсетулерді қабылдау актісімен 23.02.2018ж. 179,0 мың еуроға Бұл ретте, осы Қызметтерді қабылдау актісінде қабылданған есептер түрлерінің нақты тізбесі көрсетілген, ал есептердің көрсетілген түрлері 23.02.2018ж. ұсынылған есептердің атауларына сәйкес келмейді.
Қызметтерді қабылдау актісіне қоса берілген есептерде көрсетілген қызметтер бөлінісінде жолдардың атауы жоқ, түрлер бөлінісінде сомалар бойынша, беттер саны бойынша таратып жазу жоқ, одан Қабылдау актісінде шығыстар түрлері бойынша таратып жазылмаған 179,0 мың евро мөлшеріндегі жалпы сома көрсетілгені көрінеді. Таратып жазу мәтін түрінде ресімделген, онда өлшем бірлігі, баға және қызмет құны жоқ.
Сонымен қатар, қызметтерді қабылдау актісіне қоса берілген есептер 14.02.2018 ж. 2016 жылғы желтоқсанға, 2017 жылғы ақпанға, 2017 жылғы тамызға және 2018 жылғы қаңтарға белгіленген.
Баяндалғанды ескере отырып, «Т» компаниясы ұсынған бастапқы құжаттар Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес ресімделмеген және шегерімге жатқызу үшін негіз бола алмайды.
Осылайша, Салық кодексінің 242-бабының 1, 3-тармақтарына сәйкес салықтық тексеру нәтижелері бойынша резидент емес Компаниядан 70 338,0 мың теңге сомасына маркетингтік қызметтер бойынша шығыстарды шегеруден алып тастау және салықтық тексеру нәтижелері бойынша тиісті КТС есептеу негізделген болып табылады.
«Т» компаниясы ДР-ны ағымдағы кезең шығыстарынан алып тастауды және топтың баланстық құнын ұлғайту арқылы шегерімге жатқызуды негізсіз деп санайды.
ДР-ның ағымдағы қызмет көрсетуге жататындығы және ДР-ға арналған шығыстар пайда болуына қарай шегерімге жататындығы негіздемелердің бірі болып табылады. Қазақстан Республикасы бойынша масштабтылығы бойынша шығындарды тану бойынша жалпыға бірдей белгіленген практикаға сәйкес келтірілген кәсіпорынның есептік саясаты вагондардың нарықтық құнының 20% -дан астам мөлшерінде күрделі жөндеу (бұдан әрі - КЖ) деп тану үшін шығыстар шегін белгіледі.
Серіктестік ұсынған статистикалық деректерге сәйкес, 2018 жылдан 2021 жылға дейінгі кезеңде көлемі мен мазмұны бойынша ерекшеленетін 17 584 ДР жүргізілді және әр жылға вагондардың нарықтық құнына ДР құнының арақатынасы шығарылды. Орташаланған арақатынас 7,9% -ды құрады, ол «Т» компаниясы белгілеген мәнділіктің шекті мәнінен едәуір төмен.
Сондай-ақ шағымда ДР-ның едәуір құны шығыс материалы болып танылатын доңғалақ жұптарын жөндеуге жұмсалатын шығыстардан тұратыны және оларды жөндеу немесе ауыстыру вагондардың жай-күйін жақсарту бойынша едәуір маңызды жұмыс болып табылмайтыны көрсетілген.
Қосымша «Т» компаниясы өз қызметінде ХҚЕС ережелерін және «Т» компаниясының есеп саясатын басшылыққа алатыны және өз есебін оған толық сәйкес жүргізетіні, қаржылық есептілік тәуелсіз аудитордың пікірімен расталған ХҚЕС ережелеріне сәйкес келетіні көрсетіледі.
Шағым қорытындыланады, ДР капиталдық белгісі болмайды, вагонның қызмет ету мерзімін ұзартпайды, оның өнімділігін арттырмайды және вагонды жылжымайтын мүлік, ғимарат, жабдық ретінде тану кезінде күтілгеннен артық болашақ экономикалық пайда алу ықтималдығын арттырмайды және ауқымды болып табылмайды. Демек, 16 ҚЕХС (IAS) 7-тармағында және 14-тармағында жазылған негізгі құралдарды тану критерийлеріне сәйкес келмейді, сондықтан ДР-ға арналған шығындар олар туындаған сәттегі ағымдағы шығыстар ретінде танылады.
Салықтық тексеру актісінен келіп шығатыны, «Т» компаниясы Салық кодексінің 271-бабының 1-тармағын және 272-бабының 2-тармағын бұза отырып, ДР-ға арналған шығыстар 2018-2021 жж. ағымдағы кезеңмен шегерімге жатқызылған. жалпы сомасы 27 600 645,7 мың теңге. Салықтық тексеру актісімен ағымдағы кезеңді шегеруден ДР-ға арналған шығыстар алынып тасталды және жалпы сомасы 12 404 923,3 мың теңге топтар баланстарының құнын ұлғайтуға жатқызылатын тіркелген активтер бойынша шегерімге жатқызылды.
Салық кодексінің 242-бабы 1-тармағына сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, Салық кодексінің 242-бабында және 243 - 263-баптарында белгіленген ережелерді ескере отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.
Салық төлеушінің құрылысқа, тіркелген активтерді сатып алуға арналған шығындары және күрделі сипаттағы басқа да шығындар Салық кодексінің 265 - 276-баптарына сәйкес шегерімге жатқызылады.
Салық кодексінің 265-бабы негізінде шегерімге:
1) Салық кодексінің 271-бабына сәйкес есептелген амортизациялық аударымдар;
2) Салық кодексінің 273-бабы 2 және 4-тармақтарына сәйкес салық кезеңінің соңына кіші топтың (топтың) құндық балансы;
3) Салық кодексінің 272-бабына сәйкес кейінгі шығыстар.
Салық кодексінің 272-бабының 1-тармағына сәйкес пайдалану, жөндеу, реконструкциялау, жаңғырту, ұстау, тарату бойынша шығындар және тіркелген активтерге қатысты олар бухгалтерлік есепте танылғаннан кейін келтірілген басқа да шығындар кейінгі шығыстар деп танылады.
Салық кодексінің 272-бабы 2-тармағының 1) тармақшасына сәйкес, егер Салық кодексінің 272-бабының 3 және 4-тармақтарында өзгеше көзделмесе, активтердің баланстық құнын ұлғайтуға бухгалтерлік есепте жатқызылуы тиіс кейінгі шығыстар сомасы, Салық кодексінің 266-бабы 2-тармағының 14) тармақшасында көрсетілген тіркелген активтерге, активтерге жататын сондай-ақ Салық кодексінің 276-бабының 5-тармағында көрсетілген кейінгі шығыстар:
1) активтің түріне сәйкес топтың (кіші топтың) құн балансын ұлғайтады;
2) активтің тиісті түріне топтың (кіші топтың) құндық балансы болмаған кезде ағымдағы салық кезеңінің соңына топтың (кіші топтың) активтің тиісті түріне құндық балансын қалыптастырады.
Салық кодексінің 266-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес тіркелген активтерге ҚЕХС нормаларына сәйкес салық төлеушінің бухгалтерлік есебіне түскен кезде ескерілген негізгі құралдар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар, материалдық емес және биологиялық активтер жатады (IAS, IFRS) және (немесе) «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» 28.02.2007 жылғы № 234-III ҚР Заңының талаптарына сәйкес және есепті және (немесе) болашақ кезеңдерде кіріс алуға бағытталған қызметте пайдалануға арналған.
Мәселен, Салық кодексінің 190-бабының 1-тармағына сәйкес салық есебі - салық салу объектілері және (немесе) салық салуға байланысты объектілер туралы ақпаратты қорыту және жүйелеу, сондай-ақ салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеу және салық төлеушінің (салық агентінің) осы Кодекстің талаптарына сәйкес есепке алу құжаттамасын жүргізу процесі есептілік.
Салық кодексінің көрсетілген бабының 3-тармағында салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетіні айқындалған. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы Қазақстан Республикасы Заңының 15-бабына сәйкес қаржылық есептілікті жасау тәртібі және оған қойылатын қосымша талаптар Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына (бұдан әрі - ХҚЕС) сәйкес белгіленеді.
Салық салу мақсаттары үшін тіркелген активтерді есепке алу 16 «Негізгі құралдар» ХҚЕС (IAS) нормаларына сәйкес жүзеге асырылуы тиіс.
Бұл ретте ҚЕХС (IAS) 16 7-тармағына сәйкес негізгі құралдар объектісінің өзіндік құны, егер: кәсіпорынның осы объектімен байланысты болашақ экономикалық пайда алу ықтималдығы болса және осы объектінің өзіндік құны сенімді бағаланатын болса ғана актив ретінде танылуға жатады.
ҚЕХС 16 кейінгі шығындардың активінің құнына жатқызу критерийлерін жеке қарамайды, осыған байланысты осы шығыстар көрсетілген стандарттардың 7-тармағына сәйкес активті тану критерийлеріне сүйене отырып танылуы тиіс. Сондай-ақ, Заңның 6-бабының 1-тармағында бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен регламенттелген дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және қорытудың реттелген жүйесін білдіретіні белгіленген.
Заңның көрсетілген бабының 2-тармағына сәйкес есеп саясаты нақты қағидаттарды, Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес бухгалтерлік есепті жүргізу және қаржылық есептілікті жасау үшін дара кәсіпкер немесе ұйым қолдануға қабылдаған негіздер, ережелер, қағидалар мен практика, халықаралық немесе ұлттық стандарттарға және олардың қажеттіліктері мен қызмет ерекшеліктеріне сүйене отырып, бухгалтерлік есеп шоттарының үлгі жоспарына сәйкес жүзеге асырылады.
Жоғарыда жазылғандарды негiзге ала отырып, кәсiпкерлiк қызметтi жүзеге асыру кезiнде төленуге тиiстi салықтарды дұрыс есептеу мақсатында салық төлеушi Салық кодексiнiң нормаларын, Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк туралы заңнамасының талаптарын, халықаралық немесе ұлттық стандарттарды және бухгалтерлiк есеп шоттарының үлгi жоспарын басшылыққа алуы қажет, бұл ретте салық төлеушi дербес әзiрлейдi және салықтық есепке алу саясатын бекітеді.
«Т» компаниясының есеп саясаты 01.01.2018 ж. бекітілген, салықтық есеп саясаты Серіктестіктің 29.02.2018 ж. бұйрығымен бекітілген.
Есеп саясатының 2.3.5.1-тармағына сәйкес (Кейінгі шығындар) негізгі құралдар объектісін актив ретінде тану қағидатына сәйкес Топ компаниялары негізгі құралдар объектісінің баланстық құнында объектіге күнделікті техникалық қызмет көрсетуге арналған шығындарды танымайды. Бұл шығындар пайда болуына қарай пайда немесе залалдың құрамында танылады. Күнделікті техникалық қызмет көрсетуге арналған шығындар негізінен еңбекақы төлеуге және шығыс материалдарын сатып алуға арналған шығындардан тұрады, сондай-ақ ұсақ жинақтаушы бөлшектерді сатып алуға арналған шығындарды қамтуы мүмкін. Бұл шығындардың мақсаты көбінесе негізгі құралдар объектісін «жөндеу және ағымдағы қызмет көрсету» ретінде сипатталады.
Тану критерийлері сақталған жағдайда күрделі жөндеуге арналған шығындар жеке компонент ретінде капиталдандырылады және пайдалы пайдаланудың болжамды мерзімі ішінде амортизацияланады.
«Т» компаниясының 30.12.2016 ж. бекітілген Жылжымалы құрамды жөндеуді есепке алу бойынша № 1 қосымша (Есеп саясатының 2.3.5 және 2.3.5.1 параграфтарына).
Жоғарыда көрсетiлген Қосымшаға сәйкес Вагондарды деполық жөндеу (ДР) - шектеулi номенклатураның құрамдас бөлiктерiн ауыстыру немесе қалпына келтiру және құрамдас бөлiктердiң техникалық жай-күйiн бақылау арқылы вагон ресурсының жарамдылығын қалпына келтiру және iшiнара қалпына келтiру үшiн орындалатын жоспарлы жөндеу.
ДР қатаң белгіленген уақыт кезеңінде жүргізіледі, ДР жүргізілмеген жағдайда вагон Қазақстан Республикасы темір жолының магистральдық жолдары бойынша тасымалдауға, пайдалануға жіберілмейді. ДР жылжымалы құрамды пайдалану мерзімі аяқталғанға дейін тиісті техникалық жағдайда ұстау үшін жүзеге асырылады.
ДР вагонның қызмет ету мерзімін ұзартпайды, оның өнімділігін арттырмайды және вагонды НҚБ ретінде тану кезінде күтілгеннен артық болашақ экономикалық пайда алу ықтималдығын арттырмайды.
Демек, 16 ҚЕХС (IAS) 7 және 14-тармақтарында жазылған негізгі құралдарды тану критерийлеріне сәйкес келмейді, сондықтан ДР-ға арналған шығындар олар туындаған сәттегі ағымдағы шығыстар ретінде танылады.
ОС ПКБ № 808-2017 пайдалану вагондарына техникалық қызмет көрсету жөніндегі нұсқаулық Ресей темір жолы ААҚ филиалының вагон шаруашылығының жобалау-конструкторлық бюросы әзірлеген Достастыққа қатысушы мемлекеттердің Темір жол көлігі жөніндегі кеңесі 2009 жылғы 21-22 мамырдағы № 50 хаттамамен бекітілген (бұдан әрі - Нұсқаулық) поездардың қозғалыс қауіпсіздігін, жолаушыларды тасымалдауды және тасымалданатын жүктердің сақталуын қамтамасыз ету мақсатында вагондарға техникалық қызмет көрсету тәртібін, вагондардың тораптары мен бөлшектеріне қойылатын техникалық талаптарды белгілейді.
Нұсқаулыққа сәйкес, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрінің 2019 жылғы 27 маусымдағы № 444 бұйрығымен бекітілген Жылжымалы құрамды техникалық пайдалану, қызмет көрсету және жөндеу қағидаларының 2-тармағының 3) тармақшасына сәйкес Деполық жөндеу - шектеулi номенклатураның құрамдас бөлiктерiн ауыстыру немесе қалпына келтiру және құрамдас бөлiктердiң техникалық жай-күйiн бақылау арқылы вагон ресурсын жарамдылығын қалпына келтiру және iшiнара қалпына келтiру үшiн орындалатын жөндеу. Вагонды күрделі жөндеу - вагонның ресурстарын толық немесе толық қалпына келтіруге жақын оның кез келген бөліктерін, оның ішінде базалық бөліктерін ауыстыра немесе қалпына келтіре отырып, жарамдылығын қалпына келтіру үшін орындалатын жөндеу.
Осы Нұсқаулық поездар қозғалысының қауіпсіздігін, жолаушыларды тасымалдауды және тасымалданатын жүктердің сақталуын қамтамасыз ету мақсатында вагондарға техникалық қызмет көрсету тәртібін, вагондардың тораптары мен бөлшектеріне қойылатын техникалық талаптарды белгілейді.
Нұсқаулыққа сәйкес ДР кезінде жауапты тораптар мен бөлшектердің өлшемдері бойынша белгіленген рұқсаттардың сәйкестігі мәніне вагонның барлық тораптары мен бөлшектері тексеруге жатады. ТД арасындағы шектеулі уақыт кезеңіне (жүріс) байланысты вагонның құрамдас бөліктерінің шектеулі номенклатурасы қалпына келтіруге, ауыстыруға/жөндеуге жатады.
Осы Нұсқаулық жөндеуге арналған шығыстар негізгі құралдардың баланстық құнын ұлғайтатын шығыстар болып танылатын шарттарды айқындамайды. Алайда, одан ДР вагонның бір жөндеу мерзімінен екіншісіне дейін жұмыс істеу қабілетін қолдауға арналған.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
Тақырыптық тексеру актісінен 2018 жылдан 2021 жылға дейінгі кезеңде көлемі мен мазмұны бойынша ерекшеленетін 17 552 ДР жүргізілгені және 2018 жылдан 2021 жылға дейінгі кезеңдегі вагондардың нарықтық құнына ДР құнының арақатынасы шығарылғаны көрінеді, ол салыстыру талдауымен ұсынылған, оның ішінде:
2018 жыл - вагонның нарықтық құны 14 850,0 мың теңгені құрайды, РД құны 797,0 мың теңгені құрайды, вагонның құнына РД үлесі 5,4%;
2019 жыл - вагонның нарықтық құны 17 640,0 мың теңгені құрайды, РД құны 1 908,0 мың теңгені құрайды, вагонның құнына РД үлесі 10,8%;
2020 жыл - вагонның нарықтық құны 19 200,0 мың теңгені құрайды, РД құны 1 733,0 мың теңгені құрайды, вагонның құнына РД үлесі 9,3%;
2021 жыл - вагонның нарықтық құны 18 700,0 мың теңгені, ДР құны 1 620,0 мың теңгені, ДР үлесі вагон құнының 6,1% -ын құрайды.
Бұдан ДР-ға арналған шығыстардың үлесі (техникалық байқауға, қосалқы бөлшектерді ауыстыруға және жөндеу жұмыстарын жүргізу жөніндегі қызметтерге арналған шығыстарды қоса алғанда) «Т» компаниясы белгілеген мәнділіктің шекті мәнінен едәуір төмен (20%) деген қорытынды шығарылады.
Тақырыптық тексеру барысында аумақтық мемлекеттік кірістер басқармалары 2018 жылдан 2021 жылға дейінгі кезеңде «А» компаниясымен және «В» Команиясымен өзара есеп айырысулар бойынша қарсы тексерулер жүргізді, олардың нәтижелері бойынша өзара есеп айырысулар толық расталды.
Сондай-ақ, 16.07.2025ж. қосымша нұсқамамен техникалық қорытынды беру үшін тақырыптық тексеру жүргізу барысында. тексерушілер құрамына «Алматы қаласы бойынша көліктік бақылау инспекциясы» РММ бас маманы кірді, оларға 19.08.2025 ж. анықтама берілді. (Анықтама).
Анықтаманың 4-тармағынан келіп шығатыны, ДТ және КЖ кезіндегі вагондардағы жұмыстардың ұқсас тізбесі кезінде едәуір айырмашылық жөндеудің қандай да бір түріне (ДТ - 12 сағат, КР-72 сағат), материалдар шығысының нормаларына және орындалатын вагондарды жөндеудің түріне байланысты әртүрлі рұқсаттары бар қосалқы бөлшектерді пайдалануға кететін уақытша еңбек шығындарынан тұрады.
Анықтаманың 5-тармағында магистральдық темiр жолда қозғалыс қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету үшiн күрделi және ағымдағы жөндеулердiң болуына қарамастан, ДР жүргiзудiң мiндеттiлiгi туралы көрсетiледi.
Анықтаманың 6-тармағына сәйкес деполық жөндеу, жөндеу мазмұны мен сипаттамасы бойынша ағымдағы жөндеуге жатады.
Анықтаманың 7-тармағымен деполық жөндеу (ДР) жүргізу кезінде вагонның қызмет ету мерзімі ұзартылмайтыны анықталған.
Осылайша, анықтамада жүк вагонының ДР поездардың құрамында одан әрі қауіпсіз пайдалану үшін вагонның техникалық жарамдылығын қалпына келтіруге және қолдауға ғана бағытталған жоспарлы және регламенттелген іс-шара болып табылады деген қорытынды жасалады.
Жоғарыда баяндалғанды негізге ала отырып, 01.01.2018ж. кезеңіндегі амортизациялық аударымдарды қайта есептеуді ескере отырып, ДР шығыстарын шегерімнен алып тастау және оларды «Машиналар мен жабдықтар» II тобы бойынша негізгі құралдардың құндық балансын ұлғайтуға жатқызу негізділігі. 31.12.2021ж. дейін 21.02.2024ж. салықтық тексеру актісінің нәтижелері бойынша 15 195 722,3 мың теңгеге және 3 039 144,5 мың теңгеге тиісті КТС есептеу расталмайды.
«Т» компаниясы бухгалтерлік есепте 2018-2021 жылдар кезеңінде өндірілген ДР жүк вагондарының құны 27 600 645,7 мың теңгені құрады, оның ішінде 12 095 951,8 мың теңге сомасына қызметтер және 15 504 693,9 мың теңге сомасына ТМҚ ағымдағы шығыстар деп танылды, яғни негізгі құралдардың баланстық құнын ұлғайту жүргізілген жоқ.
Деполық жөндеуді жүргізу объектіге күнделікті техникалық қызмет көрсету салдарынан ақаулық анықталған кезде қарастырылмағаны, Нұсқаулықта айқындалған өлшемдерге қол жеткізген кезде міндетті болып табылатыны анықталды.
ДР поездардың құрамында одан әрі қауіпсіз пайдалану үшін вагонның техникалық жарамдылығын қалпына келтіруге және қолдауға ғана бағытталған жоспарлы және регламенттелген іс-шара болып табылады.
ДР сипаттамалары бойынша ағымдағы жөндеуге жатады, өйткені қызмет ету мерзімін ұзартпайды, болашақта экономикалық пайданы көздемейді, жөндеу кезеңдері арасында вагонның жұмыс қабілеттілігін ұстап тұрады, нормативтерге сәйкес орындалады.
ҚЕХС 16 талаптарына сәйкес жөндеу жұмыстарына арналған шығыстар объектіні пайдаланудан болашақ экономикалық пайданы арттыруды растау болған кезде объектіге күнделікті техникалық қызмет көрсетуге арналған шығындар болып табылмайтын негізгі құралдар бойынша капиталдандырылатын кейінгі шығындар ретінде танылуы мүмкін.
Осыған байланысты, ҚЕХС 16 12-тармағына сәйкес ДР-ға арналған шығыстар объектіге күнделікті техникалық қызмет көрсетуге арналған шығындар болып табылады және негізгі құралдардың теңгерімдік құнын ұлғайтуға жатқызуға жатпайды.
Жоғарыда баяндалғанды ескере отырып, Қазақстан Республикасының салық және бухгалтерлік заңнамаларының ережелеріне сәйкес ДР-ға арналған шығыстарды топтар баланстарының құнын ұлғайтуға жатқызылатын тіркелген активтер бойынша шығыстар деп таныған жөн.
Осылайша, 27 600 645,7 мың теңге сомасында ДР-ға арналған шығыстарды ағымдағы кезеңдегі шегерімнен алып тастау және оларды топтар баланстарының құнын ұлғайтуға жатқызылатын тіркелген активтер бойынша шегерімге жатқызу салықтық тексеру нәтижелері бойынша 12 404 923,3 мың теңге сомасында негізсіз болып табылады.
Қазақстан Республикасы Әкімшілік іс жүргізу кодексінің 73-бабына сәйкес «Т» компаниясының атына алдын ала шешім жіберілді, оған әкімшілік рәсімге қатысушы жазбаша қарсылық ұсынбады.
Салық кодексінің 182-бабының 1-тармағына және 186-бабының 5-тармағына сәйкес шағымды қарау аяқталғаннан кейін уәкілетті орган Апелляциялық комиссияның шешімін және тақырыптық тексеру нәтижелерін ескере отырып, дәлелді шешім шығарады.
Апелляциялық комиссия отырысының қорытындысы бойынша 21.02.2024ж. Департамент ДР-ға арналған шығыстардың ағымдағы кезеңiн шегерiмнен алып тастау және оларды топтар баланстарының құнын ұлғайтуға жатқызылатын тiркелген активтер бойынша шегерiмге жатқызу бөлiгiнде, ал қалған бөлiгi өзгерiссiз қалдырылсын.
Салық кодексінің 181-бабының 3-тармағына сәйкес Серіктестіктің шағымы шағымдалған мәселелер шегінде қаралды.
Баяндалғанның негізінде, Салық кодексінің 182-бабы 1-тармағына, 2-тармағының 2) тармақшасына сәйкес және Апелляциялық комиссияның шешімін ескере отырып, 21.02.2024ж. Департамент ДР-ға арналған шығыстардың ағымдағы кезеңiн шегерiмнен алып тастау және оларды топтар баланстарының құнын ұлғайтуға жатқызылатын тiркелген активтер бойынша шегерiмге жатқызу бөлiгiнде, ал қалған бөлiгi өзгерiссiз қалдырылсын.
Хабарламаның күші жойылған бөлігі бойынша өсімпұл сомасы қайта есептеуге жатады.
Салық кодексінің 177-бабының 2-тармағына сәйкес «Т» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға сотқа шағымдануға құқылы.