Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеуші санаты: жеке кәсіпкер
Салық түрі: Төлем көзінен салық салынбайтын табыс бойынша жеке табыс салығы, ҚҚС
ҚР Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан жеке табыс салығын, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығы (ҚҚС) есептеу туралы аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға және азайтылған шығын сомасы «М» жеке кәсіпкерінен шағымын алды.
Іс материалдарынан анықталғандай, салық органы 24.06.2022 жылғы кезеңге салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің дұрыстығы мен уақтылылығы мәселесі бойынша жеке кәсіпкер «М» бойынша кешенді салықтық тексеру жүргізді. 26.12.2023 жылға дейін, нәтижесінде 24 952,0 мың теңге сомасында жеке табыс салығын және 73,9 мың теңге өсімпұлды, 607,0 мың теңге сомасында ҚҚС, 1 025 мың теңге сомасында азайтылған залал сомасын есептеу туралы хабарлама берілді.
Жеке кәсіпкер «М» салық органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағым түсіріп, онда салық органының шешімін бұзуды сұрайды және келесі дәлелдерді келтіреді.
Қазақстан Республикасының 25.12.2017 жылғы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Кодексінің (Салық кодексі) 227-бабының 1, 3-тармақтарының және 696-бабының талаптарын бұзу жеке табыс салығының даулы сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеуге негіз болды. 2022 жылға жеке табыс салығының 24 952,0 мың теңге есептелген.
Жеке кәсіпкер «М» тексеру барысында жеке салықты есептеу кезінде шеккен шығындарды және оларды шегерімдерге қосуды растайтын бастапқы бухгалтерлік құжаттарды көрсеткеніне байланысты салық органының бұл тұжырымдарымен келіспейді.
Уәкілетті орган «М» жеке кәсіпкерінің уәждерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерделей келе, мынадай қорытындыға келді.
Шағымда бухгалтерлік есеп деректері бойынша 24.06.2022 жылдан бастап оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолдану мерзімінде көрсетілген. 31.07.2022 жылға дейін өткізу айналымы 61 065,1 мың теңгені құрады, «Бөлшек сауда салығы» салық режимі бойынша жұмыс істеу кезеңінде, жалпыға бірдей белгіленген салық режиміне көшкеннен кейін 01.11.2022 ж. 26.12.2023 жылға дейін сату бойынша айналым 1 045 332,1 мың теңгені, сатып алу бойынша айналым 1 031 330,0 мың теңгені, салық салынатын табыс 14 002,1 мың теңгені, жеке табыс салығы бойынша төлеуге 1 400,2 мың теңгені құрады.
Салық тексеру актісінен анықталғандай, Салық кодексінің 227-бабының 1, 3-тармақтары мен 696-бабының талаптарын бұза отырып, «М» жеке кәсіпкер 2022 жылға 24 952,0 мың теңге жеке табыс салығын есептемеген.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
Салық кодексінің 227-бабының 1-тармағына сәйкес Салық кодексінің 228-240-баптарына сәйкес жылдық жиынтық табысқа енгізілген кірістерді, сондай-ақ Салық кодексінің 258-бабының 4-тармағында көрсетілген кірістерді қоспағанда, тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізуден туындайтын кірістердің сомасы Салық кодексінің 258-бабының 1-тармағында көрсетілген шығыстардың көрсетілген кірістердің сомасы болып табылады.
Бұл ретте Салық кодексінің 227-бабының 3-тармағында халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес өткізуден түскен кірісті тану күні айқындалады.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Бухгалтерлік есеп туралы Заң) 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп – Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп, қаржылық есептілік, сондай-ақ қаржылық есептілік туралы заңнамасымен реттелетін дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және қорытындылаудың реттелген жүйесі.
«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 7-бабының 1-тармағында бухгалтерлік құжаттамаға бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтитынын анықтайды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде, корпоративтік табыс салығын есептеу мақсатында салық төлеушінің жұмыстарды орындаудан және қызметтерді көрсетуден алған табысы мұндай кіріс бухгалтерлік есепте танылған және тиісті бастапқы құжаттармен расталған салық кезеңінде сатудан түскен кіріс түріндегі жиынтық жылдық табысқа қосылуға жатады.
Бұдан басқа, Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп туралы заңнамасының талаптарына сәйкес ресімделген бастапқы құжат, оның ішінде жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің немесе тауарларды сатып алудың нақты орындалғанын растайтын құжаттар, бұл ретте қол қойылған орындалған жұмыстардың, көрсетілген қызметтердің актісі негізінде бухгалтерлік есеп жүргізілетін мәміле немесе оқиға фактісін және оны жүзеге асыру құқығын құжаттамалық растау болып табылады.
Өз кезегінде, қызметтерді өткізу кезінде ҚҚС есептеу мақсатында қызметтерді өткізу бойынша айналымның күні осындай қызметтерді көрсету күні болып табылады, бұл ретте қызметтерді көрсету күні орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер туралы актіде көрсетілген қол қойылған күн немесе орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер туралы акті болмаған жағдайда, фактіге қол қою құжатында көрсетілген күн болып Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасына сәйкес ресімделген орындалған, көрсетілген қызметтер танылады.
Салық кодексінің 242-бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары Салық кодексіне жатқызылмайтын шығыстарды қоспағанда, осы бапта және Салық кодексінің 243 - 263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.
Салық төлеуші шегерімдерді оның кіріс алуға бағытталған қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған жағдайда, нақты шеккен шығыстар бойынша жүргізеді.
Салық кодексінің 190-бабының 3-тармағына сәйкес, егер осы баптың 4-тармағында өзгеше көзделмесе, салықтық есепке алу бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетінін атап өткен жөн. Бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Салық кодексінің 190-бабының 2-тармағында есепке алу құжаттамасы мыналарды қамтиды: бухгалтерлік құжаттама, салық нысандары, салықтық есеп саясаты, салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау, сондай-ақ салық міндеттемелерін есептеу үшін негіз болып табылатын басқа да құжаттар.
«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз жеткізгіштегі де, электрондық жеткізгіштегі де бастапқы құжаттар міндетті реквизиттерді қамтуға тиіс, олар басқалармен қатар, операцияны жасауға жауапты тұлғалардың (оқиғаны растау) лауазымының атауын, тегін, аты-жөнін және қолын, оның (оның) ресімделуінің дұрыстығын көрсетуді көздейді.
Осылайша, салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған шығыстары тиісті растайтын құжаттар болған кезде және Салық кодексінің тиісті баптарында белгіленген талаптар орындалған жағдайда шегерімге жатады. Бұл ретте бастапқы есепке алу құжаттамасын жүргізу операцияны немесе оқиғаны жасау актісін есепке алуды қоса алғанда «Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Сондай-ақ Салық кодексінің 696-1-бабының 2 және 3-тармақтарына сәйкес бөлшек сауда салығы бойынша арнаулы салық режимі төлем көзінен ұсталатын салықтарды қоспағанда, корпоративтік немесе жеке табыс салығын есептеудің ерекше тәртібін көздейді.
Бөлшек сауда салығы бойынша арнаулы салық режимін қолдану кезінде төлем көзінен ұсталатын салықтарды қоспағанда, корпоративтік немесе жеке табыс салығын есептеуді салық төлеуші есепті салық кезеңі үшін салық салу объектісіне 3 пайыз мөлшерлемесін қолдану арқылы дербес жүзеге асырады.
Салық тексеруі «М» жеке кәсіпкерінің таратылуына байланысты құжаттық салықтық тексеру жүргізу туралы өтініші негізінде жүргізілді.
Жеке кәсіпкер «М» 24.06.2022 жылдан бастап 31.07.2022 жылға дейін оңайлатылған декларация негізінде арнайы салық режимін (АСР) қолданды, 01.08.2022 ж. 31.10.2022 дейін АСР бөлшек сауда салығы, 01.11.2022 бастап 26.12.2023 дейін жалпы белгіленген салық салу тәртібі.
ҚҚС төлеуші 10.11.2022 ж. 17.07.2023 жылға дейін.
Салық тексеруінің нәтижелері бойынша оңайлатылған декларация негізінде СНР қолдану кезеңіне 24.06.2022 ж. 31.07.2022 жылға дейін салық салынатын кіріс банк анықтамасы бойынша 63 211,5 мың теңгені құрады.
Айта кетейік, «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне оңалту және банкроттық рәсімдерін, бюджет, салық заңнамасын және темір жол көлігі туралы заңнаманы жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 27.12.2019 ж. No 290-VI «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексін енгізу туралы» Қазақстан Республикасының 25.12.2017 жылғы Заңымен (Салық кодексі) (бұдан әрі – Енгізу туралы Заң) мынадай мазмұндағы 57-4-баппен толықтырылсын:
- 1) тармақша 01.01.2020 бастап 01.01.2023 жылға кезеңге дейін арнаулы салық режимдерін қолданатын және микрокәсіпкерлік немесе шағын кәсіпкерлік субъектілері деп танылған тұлғалар, оның ішінде бірыңғай жер салығын төлеушілер Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 6806-бабына сәйкес есептелген төлеуге жататын корпоративтік (жеке) табыс салығының сомасын (төлем көзінен ұсталатындарды қоспағанда) 100 пайызға азайтады белгіленсін.
Осылайша, жеке кәсіпкер «М» 24.06.2022 жылғы кезеңге алған кірісі. 31.07.2022 жылға дейін 63 211,5 мың теңге сомасында жоғарыда аталған 27.12.2019 жылғы №290-VI Заңына сәйкес салық салудан босатылды.
Бөлшек салық ставкасын қолдану кезеңіне 01.08.2022 ж. 31.10.2022 жылға дейін Банк үзіндісіне сәйкес 01.10.2022 ж. 31.10.2022 жылға дейін 868 528,3 мың теңге, берілген электрондық шот-фактуралар бойынша айналым сомасы 854 981,6 мың теңге.
Салық тексеруіне бухгалтерлік есеп деректері және бастапқы есепке алу құжаттары (сатып алу-сату шарттары) ұсынылмағанын, осыған байланысты тексеру нәтижелері бойынша 01.08.2022 жылғы 31.10.2022 жылға кезеңге дейін сатудан түскен түсім бойынша уәкілетті органның (екінші деңгейдегі банктің) мәліметтері бойынша 868 528,3 мың теңге сомасында салық салынатын кіріс белгіленетінін атап өту қажет.
Осылайша, 01.10.2022 жылғы 31.10.2022 жылға дейін кезеңдегі сатудан түскен кіріске қолданылған кезде 868 528,3 мың теңге сомасында салық ставкасы 3 % және есептелген салық ставкасын ескере отырып, 2022 жылдың 4 тоқсан үшін 913,00 нысандағы декларация бойынша есептелген ЖТС 1 327,2 мың теңге ескере отырып, салық тексерүінің қорыеындысы бойынша жеке табыс салығының сомасы 24 728,6 мың теңге болып табылады.
Жеке кәсіпкер «М»-ның бөлшек сауда салығын қолдану кезеңінде табысының болмауы және жалпыға бірдей белгіленген режимді қолдану кезеңінде 1 045 332,2 мың теңге сомасында табыс түскені туралы уәждеріне келсек, «М» жеке кәсіпкердің электрондық шот-фактура деректеріне сәйкес «М» мерзімінде жеке кәсіпкер бергенін атап өту қажет. 08.11.2022. 09.11.2022 жылға дейін айналым күні 2022 жылғы қазанда көрсетілген электрондық шот-фактуралар бойынша кіріс сомасы 854 981,6 мың теңгені құрайды.
Сондай-ақ, «М» жеке кәсіпкерінің 2022 жылдың қазан айында аванстық төлемді алуы туралы уәждеріне қатысты, Салық кодексінің 179-бабы 5-тармағының 1) тармақшасының талаптарын бұза отырып, шағымға салық төлеушіге негіз болған мән-жайларды растайтын сатып алу-сату шарттары қоса берілмегенін атап өткен жөн.
Жалпыға бірдей белгіленген салық режимін қолдану кезеңіне 01.11.2022 ж. 26.12.2023 жылға дейін Банк көшірмесінде 01.11.2022 жылғы кезеңдегі сатудан түскен түсімдер екені анықталды. 31.12.2022 жылға дейін 177 108,5 мың теңге, осы кезеңге берілген электрондық шот-фактуралар бойынша айналым сомасы 154 089,7 мың теңге. Көрсетілген кезеңдегі ЭШФ АЖ деректері бойынша шегерімдер 174 874,5 мың теңгені, салық салынатын табыс 2 234,1 мың теңгені, жеке табыс салығының сомасы 223,4 мың теңгені құрайды.
Жоғарыда аталғандарға байланысты және Салық кодексінің 227-бабының 3-тармағының, 696-1-бабының 2, 3-тармақтарының ережелерін ескере отырып, 2022 жылға 24 952,0 мың теңге сомасында жеке табыс салығы есептеліп, салықтық тексеру нәтижелері бойынша залалдың 1 027 мың теңгеге тиісінше азаюы белгіленді негізделген болып табылады.
Шағымда тексеру барысында жеке кәсіпкер «М» ҚҚС есептеген кезде жұмсалған шығындарды және оларды шегерімдерге қосуды растайтын бастапқы есепке алу құжаттарын ұсынғаны, алайда тексеру барысында аталған растаушы құжаттардың есепке алынбағандығы, бұл салықтық тексеру нәтижелері бойынша дұрыс емес салық есептеулеріне әкеп соққаны көрсетілген.
Шағымда 01.11.2022 ж. «М» жеке кәсіпкері 01.11.2022 жылдан бастап жалпы салық салу режиміне көшті. 09.11.2022 жылға дейін 10.11.2022 жылдан бастап ҚҚС төлеуші ретінде тіркелген 1 045 332,1 мың теңге сомасында тұтынушыларға тауарлар жеткізілді.
Салық тексеруінің актісінен анықталғандай, Салық кодексінің 372-бабын бұза отырып, жеке кәсіпкер «М» 2022 жылдың 4-тоқсанындағы салық салынатын айналымды 5 058,1 мың теңгеге төмендетіп көрсеткен, 607,0 мың теңге ҚҚС есептелмеген.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
Салық кодексінің 368-бабына сәйкес қосылған құн салығының объектілері:
1) салық салынатын айналым;
2) салық салынатын импорт.
Салық кодексінің 369-бабы 1-тармағы 1) тармақшасының бірінші абзацында осы Кодекстің 370-бабында көрсетілген салық салынбайтын айналымды қоспағанда, қосылған құн салығын төлеуші тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша жүргізетін айналым салық салынатын айналым болып табылатыны белгіленген.
Салық кодексінің 372-бабының 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес тауарларды өткізу бойынша айналым:
тауарларға меншік құқығын беру, оның ішінде:
тауарларды өткізу, тауарларды тиеп жөнелту, оның ішінде бөліп төлеу шарттарымен және (немесе) басқа тауарларға, жұмыстарға, көрсетілетін қызметтерге айырбастау;
кәсіпорынды тұтастай мүліктік кешен ретінде сату;
тауарларды тегін тасымалдау;
жұмыс берушінің қызметкерге қарызды өтеу үшін тауарды беруі;
кепіл берушінің кепілге салынған мүлікті сатып алушының немесе кепіл ұстаушының меншігіне беруі.
Қарастырылып отырған іс бойынша, тіркеу деректері бойынша «М» жеке кәсіпкері 10.11.2022 жылдан бастап ҚҚС төлеуші ретінде тіркелген, ал банк үзінді көшірме бойынша 10.11.2022 жылғы кезеңдегі сатудан түскен түсімдер. 14.11.2022 жылға дейін 5 665,0 мың теңгені құрады.
Жоғарыда айтылғандарға байланысты, Салық кодексінің 368, 369 және 372-баптарының ережелерін ескере отырып, 2022 жылғы 4-тоқсан үшін ҚҚС есептелуі 607,0 мың теңге сомасында салық тексеруінің нәтижелері бойынша негізделген болып табылады.
Салық кодексінің 182-бабының 1-тармағына сәйкес, уәкілетті орган шағымды қарау аяқталғаннан кейін апелляциялық комиссияның шешімін ескере отырып, дәлелді шешім шығарады.
Апелляциялық комиссия отырысының қорытындысы бойынша даулы нәтижелер туралы хабарламаны өзгеріссіз қалдыру және шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.