Дау түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) КТС және ҚҚС есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - мемлекеттік кірістер органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «S» Компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан келіп шығатыны, мемлекеттік кірістер органы салық және (немесе) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жекелеген түрлері бойынша салық міндеттемелерін орындау мәселесі бойынша 01.01.2019ж. бастап 31.12.2021ж. аралығына «S» Компаниясына тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, нәтижелері бойынша 36 237,8 мың теңге сомасында КТС және 10 902,5 мың теңге сомасында өсімпұл, 5 307,4 мың теңге сомасында ҚҚС және 1 685,7 мың теңге сомасында өсімпұл есептеу туралы хабарлама шығарылған.
«S» Компаниясы мемлекеттік кірістер органының қорытындыларымен келіспей, мемлекеттік кірістер органы шешімінің күшін жоюды өтінген апелляциялық шағыммен жүгінді.
25.12.2017ж. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 242, 264, 387-баптарын бұзу КТС және ҚҚС есептеу үшін негіз болды, яғни «В» Компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстар шегерімге жатқызылды.
Мемлекеттік кірістер органының осы қорытындыларымен «S» Компаниясы келіспейді және мынадай дәлелдер келтіреді.
«S» Компаниясының шағымынан келіп шығатыны, 03.07.2024ж. салықтық тексеру актісіне сәйкес шегерімдерден шығыстар сомасын алып тастау үшін Салық кодексінің 242-бабының 3-тармағы және 387-бабы құқықтық негіз болды.
«S» Компаниясы шағымда мемлекеттік кірістер органының бастапқы құжаттардың жоқтығы туралы дәлелдері негізсіз деп мәлімдейді, өйткені құжаттардың барлық түпнұсқалары бар.
Сондай-ақ, шағымда «S» Компаниясы 28.03.2024ж. мемлекеттік кірістер органының талабына 10.05.2024ж. орындалған жұмыстардың актілері, тасымалдаушының мөрімен және қолымен ТТН, CMR, ТМҚ тауар жүкқұжаттары, шекарадан өткені туралы талондар, ТМҚ шот-фактуралары жіберілді.
Бұдан әрі «S» Компаниясының шағымынан барлық қажетті құжаттарды ұсыну фактісі салықтық тексеру актісімен расталғаны келіп шығады, онда 28.03.2024ж. жауап мерзімінде берілді (10.05.2024ж. кіріс).
Мемлекеттік кірістер органының көшірмелерінде әртүрлі жүк тасымалдаушылардың мөрі бедерлерінің болуы туралы дәлелдеріне қатысты «S» Компаниясы шағымда мемлекеттік кірістер органы халықаралық көлік жүкқұжаттарын ресімдеудің дұрыстығын бақылау және қадағалау органы болып табылмайтынын және сондықтан тексерушілердің оларды ресімдеудің дұрыстығын бағалауға өкілеттігі жоқ екенін көрсетеді.
Бұдан басқа, «S» Компаниясы шағымда Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының Қаулысынан үзінділер келтіреді, оған сәйкес алқа жергілікті соттардың тауар-көлік жүкқұжатының жеткізуші толтырған нысанының үлгілік нысанға сәйкес келмеуі, тауарлардың сапа сертификаттарының болмауы мәмілелердің жалған екенін куәландырмайды деген қорытындыларымен келіседі бұзушыға уәкілетті органның тиісті салада ден қою шараларын қолдануына әкеп соғады.
«S» Компаниясы құжаттық салықтық тексеру актісінде аталған CMR алушы емес, тасымалдаушы немесе жүк жөнелтуші ресімдейтін тауар-көлік жүкжөнелтпе құжаттарының бір түрін атап көрсетеді. Осыған байланысты, «S» Компаниясы CMR ресімдеудің дұрыстығы үшін жауап бере алмайды деп санайды.
Сондай-ақ «S» Компаниясы шағымда Салық кодексінің 242-бабының 3-тармағына сәйкес салық төлеушінің нақты шығыстарын растайтын құжаттардың (шарттар, орындалған жұмыстардың актілері және шот-фактуралар) бар екенін көрсетеді. Бұл ретте, «S» Компаниясы Салық кодексінің 190-бабының 2-тармағына және «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 7-бабына сәйкес (бұдан әрі - Бухгалтерлік есеп туралы заң) CMR бастапқы құжаттарға жатпайды және бухгалтерлік және салықтық есеп мақсаттары үшін ресімделмейді және Салық кодексінің 387-бабына сәйкес халықаралық автомобиль қатынасында тасымалдау фактісін растайтын құжат болып табылады.
«S» Компаниясының шағымында CMR шығыстардың мөлшерін растайтын құжат болып табылмайтыны көрсетілген, бұл ретте бухгалтерлік және салықтық есепке алу мақсаттары үшін салық төлеушіде Салық кодексінің талаптарына сәйкес келетін орындалған жұмыстардың актілері мен шот-фактуралар бар.
Бұдан басқа, «S» Компаниясы шағымда тасымалдау фактісінің өзі де, шығыстар мөлшері де, тасымалдаудың кіріс алуға бағытталған қызметпен байланысы да мемлекеттік кірістер органымен дауласпайтынын, мәміле жарамсыз деп танылмайтынын атап көрсетеді.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
Салық кодексінің 242-бабы 1, 3 және 4-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары осы бапта және Салық кодексінің 243 - 263-баптарында белгіленген ережелерді ескере отырып, салық салынатын кірісті айқындау кезінде Салық кодекспен
Шегерiмдердi салық төлеушi iс жүзiнде жүргiзiлген шығыстар бойынша оның табыс алуға бағытталған қызметiне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргiзедi.
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстары олар жататын салық кезеңінде шегерімге жатады.
Егер осы бапта және Салық кодексінің 243 - 263-баптарында өзгеше белгіленбесе, осы бөлімнің мақсаттары үшін шығыстарды тану, оларды тану күнін қоса алғанда, халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес шығыстарды тану тәртібі Салық кодексіне сәйкес шегерімдерді айқындау тәртібінен өзгеше болған жағдайда, көрсетілген шығыстар Салық кодексінде айқындалған тәртіппен салық салу мақсаттары үшін ескеріледі.
Салық кодексінің 190-бабының 2 және 3-тармақтарында есепке алу құжаттамасы: Бухгалтерлік есеп туралы заңға сәйкес оны жүргізу міндеті жүктелген тұлғалар үшін - бухгалтерлік құжаттаманы; тексерудің стандартты файлы - осы файлды ерікті түрде ұсынатын тұлғалар үшін; осы баптың 4-тармағында көрсетілген адамдар үшін - бастапқы есепке алу құжаттары; салық нысандары; салықтық есепке алу саясаты; салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын өзге де құжаттар.
Егер осы баптың 4-тармағында өзгеше белгіленбесе, салық есебі бухгалтерлік есептің деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен регламенттелген дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және қорытудың реттелген жүйесін білдіреді.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп тіркелімдерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған кезде не олар аяқталғаннан кейін тікелей жасалуға тиіс.
Бұдан басқа, Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз, сондай-ақ электрондық тасығыштардағы бастапқы құжаттарда міндетті деректемелер болуы тиіс, онда басқалармен қатар операцияны жасауға (оқиғаны растауға) жауапты тұлғалардың лауазымдарының атауларын, тегін, аты-жөнін және қолын көрсету және оны (оны) ресімдеудің дұрыстығы көзделген.
Осылайша, салық төлеушiнiң шығыстары тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша шығыстар кiрiс алуға бағытталуы, сондай-ақ басшы мен бас бухгалтер немесе салық төлеушiнiң бұйрығымен осыған уәкiлеттiк берiлген қызметкер қол қойған тиiстi құжаттармен расталуы шартымен шегерiмге жатқызылуға тиiс. Бұл ретте, Салық кодексінің нормаларына сәйкес салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Қарастырылып отырған жағдайда салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2019-2021 жылдардағы шығыстар шегерімнен шығарылды. «В» Компаниясынан көлік қызметтерін (халықаралық тасымалдар) сатып алуға 119 570,0 мың теңге сомасында.
23.09.2019 жылғы Шартқа сәйкес «S» Компаниясы мен «В» Компаниясы арасында жасалған Шарттың мәні Қазақстан Республикасының аумағы бойынша, сондай-ақ Ресей Федерациясының аумағы бойынша жүктерді автокөлікпен тасымалдауды жүзеге асыру болып табылады. «S» Компаниясы тапсырма береді, ал «В» Компаниясы Шарттың талаптарына сәйкес «S» Компаниясының өтінімдері негізінде жүктерді автокөлікпен тасымалдау және жеткізу жөнінде өзіне міндеттеме алады.
«В» Компаниясы «S» Компаниясының атына жазып берген ЭШФ-ға сәйкес автоқызметтер Нижняя Тура қаласы (РФ) - Қарағанды қаласы, Самара қаласы (РФ) - Алматы қаласы маршруттары бойынша көрсетілген.
Төлем қолма-қол ақшасыз есеп айырысу жолымен жүргізілді.
ҚР БСАЖ сәйкес «S» Компаниясы қызметінің негізгі түрі «Автомобиль көлігімен жүк тасымалдау» болып табылады.
СЕӨЖ АЖ сәйкес шағын бизнес субъектілері үшін оңайлатылған декларацияларда (н.910.00) 2019ж. 2-жартыжылдығында 1 қызметкер көрсетілген, 2020-2021 жж. қызметкерлер жоқ, мүлік салығы, көлік құралдары салығы бойынша, жер салығы бойынша декларациялар (700.00-нысан) 2019-2021 жж. ұсынылмаған.
Жоғарыда келтiрiлгендерден «В» Компаниясында материалдық-еңбек ресурстарының, оның iшiнде тауарларды тасымалдауды жүзеге асыруға арналған көлiк құралдарының жоқтығы туындайды.
Егер тасымалдауды ресімдеу осы баптың 4-тармағында белгіленген бірыңғай халықаралық тасымалдау құжаттарымен жүзеге асырылса, Салық кодексінің 387-бабына сәйкес тасымалдау халықаралық болып есептелетінін атап өту қажет. Бұл ретте халықаралық автомобиль қатынасындағы мұндай құжат тауар-көлік жүкқұжаты болып табылады.
Сондай-ақ, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 12 сәуірдегі № 354 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ресей Федерациясының Үкіметі арасындағы Халықаралық автомобиль қатынасы туралы келісімнің 8-бабына сәйкес осы Келісімнің негізінде жүктерді тасымалдау 19.05.1956 жылғы Жүктерді халықаралық жол тасымалы туралы конвенцияның талаптарына сәйкес келуі тиіс көлік жүкқұжаттарын ресімдеумен сүйемелденеді. (бұдан әрі - Конвенция).
Конвенцияның 1-бабының 1-тармағына сәйкес осы Конвенция жүкті тасымалдауға қабылдау орны мен жүкті тапсыру үшін көзделген орын Конвенцияға қатысушы болып табылатын екі түрлі елдің аумағында болған жағдайда, жүктерді автомобильдер арқылы сыйақы үшін жол тасымалдарының кез келген шартына қолданылады.
Конвенцияның 4 және 5-баптарына сәйкес тасымалдау шарты CMR жүкқұжатымен белгіленеді. Жүкқұжат жөнелтуші мен тасымалдаушы қол қойған үш түпнұсқа данада жасалады. Бұл ретте Конвенцияда жүкқұжаттың түрі, мазмұны және оны толтыру қағидалары туралы деректер көзделген.
Осылайша, CMR жүкқұжаты жүктердің халықаралық автомобиль тасымалдарын растайтын құжат болып табылады.
Қаралатын жағдайда, мемлекеттік кірістер органының ақпаратынан келіп шығатыны, «S» Компаниясы салықтық тексеруге «А» Компаниясының мөрімен расталған CMR жүкқұжаттарын, атап айтқанда:
1) CMR 05.11.2020ж., жүк салмағы 6680, жарияланған құны 143 536,05 рубль;
2) CMR 05.11.2020ж., жүк салмағы 6760, жарияланған құны 143 536,05 рубль;
3) CMR 04.11.2020ж., жүк салмағы 7610, жарияланған құны 143 536,05 рубль;
4) CMR 02.11.2020ж., жүк салмағы 6530, жарияланған құны 143 536,05 рубль;
5) 05.11.2020ж. CMR, жүк салмағы 6680, жарияланған құны 143 536,05 рубль;
6) 05.11.2020ж. CMR, жүктің салмағы 6600, жарияланған құны 143 536,05 рубль;
7) 10.11.2020ж. CMR, жүк салмағы 6460, жарияланған құны 143 536,05 рубль;
8) CMR 06.11.2020ж., жүк салмағы 6720, жарияланған құны 143 536,05 рубль.
Бұл ретте, «S» Компаниясы салықтық тексеруге «В» Компаниясының мөрімен куәландырылған CMR жүкқұжаттарын да ұсынды, онда үзінді көшірменің нөмірі мен күні, алушы, жөнелтуші, тауардың (жүктің) атауы, тауардың (жүктің) құны, автомашиналардың тіркеу нөмірі және CMR жүкқұжаттарының деректерінде көрсетілген өзге де мәліметтер жоғарыда көрсетілген «А» Компаниясының мөрімен расталған CMR жүкқұжаттары
Салық кодексінің 143-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес қарсы тексеру салық органының салық төлеушімен операцияларды жүзеге асырған тұлғаларды тексеруі болып табылатынын көрсету қажет. Мұндай операциялар туралы қосымша ақпарат алу, аталған салық төлеушіні (салық агентін) тексеру барысында туындайтын мәселелер бойынша операциялардың фактісі мен мазмұнын растау мақсатында оған қатысты салық органы кешенді немесе тақырыптық тексеру жүргізетін салық төлеушінің (салық агентінің) салықтық тексеруі болып табылады. Қарсы тексеру кешенді немесе тақырыптық тексеруге қатысты қосалқы болып табылады. Қарсы тексерулер уәкілетті орган айқындайтын тәртіппен тағайындалады.
Қарастырылып отырған жағдайда салықтық тексеру барысында «S» Компаниясы мен «В» Компаниясының өзара есеп айырысуларын растау мақсатында аумақтық тиесілігі бойынша мемлекеттік кірістер органына 28.11.2022ж. қарсы тексеру жүргізуге сұрау салу жіберілді, ол заңды мекенжайы бойынша «В» Компаниясының болмауына байланысты тоқтатылды.
Бұдан басқа, салықтық тексерудің алдын ала актісіне «S» Компаниясының қарсылықтарын қарау барысында 30.05.2024ж. қарсы тексеру жүргізуге сұрау салу қайта жіберілді, ол «В» Компаниясының кәсіпкерлік қызметін жүзеге асыруды тоқтатуына байланысты тоқтатылды.
Салық кодексінің 179-бабына сәйкес шағымда шағым беруші тұлға өзінің талаптарын және осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелерді негіздейтін мән-жайлар көрсетілетінін атап өту қажет. Шағымға салық төлеуші (салық агенті) өз талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттар қоса беріледі.
Қаралатын жағдайда «S» Компаниясы шағымға бастапқы есепке алудың негізгі құжаттары болып табылатын, тауар-көлік жүкқұжаттарымен бірге автокөлік құралының жұмысын есепке алу, тасымалдау үшін есеп айырысуды жүзеге асыру үшін көрсеткіштерді айқындайтын жүктерді тасымалдау қызметтерін көрсетуге арналған шартты, тауар-көлік жүкқұжаттарын, автокөлік құралының жол парақтарын жүктерді, сондай-ақ жүргізушіге жалақы есептеу үшін, өтінімдер, тауарларды сатып алу фактісін растайтын қабылдау актілері қоса бермеген.
Көрсетілген фактілер мен мән-жайларды ескере отырып, «В» Компаниясымен өзара есеп айырысу жөніндегі құжаттар операциялардың жасалу фактісі туралы шынайы куәландыра алмайды және осы операциялардың бухгалтерлік есепте барабар көрсетілуін қамтамасыз ете алмайды және тиісінше Қазақстан Республикасы салық заңнамасының ережелеріне сәйкес шығыстарды шегерімге жатқызу үшін негіз болып табыла алмайды.
Осылайша, жоғарыда баяндалғанды, сондай-ақ Салық кодексінің 242, 264, 387-баптарының нормаларын ескере отырып, салықтық тексеру нәтижелері бойынша 23 932,6 мың теңге сомасында КТС есептеу негізделген болып табылады.
Компанияның салық төлеушiнiң пайдасына сот прецедентi туралы «S» дәлелдерiне қатысты Қазақстан Республикасында сот прецедентi құқық көзi болып табылмайтынын атап өту қажет, өйткенi Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабына сәйкес Қазақстан Республикасында қолданылып жүрген құқық Қазақстан Республикасының Конституциясы мен нормативтiк-құқықтық актiлер болып табылады.
Бұдан басқа, шағымда келтірілген Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының қаулысы тараптар арасындағы дау мен мәнге тікелей, жеке сипатта қатысты болады. Демек, Компанияның көрсетілген бөлігіндегі «S» дәлелдері дәрменсіз болып табылады.