Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС трансферттік баға белгілеу, сенімсіз жеткізушілермен өзара есеп айырысу, салық салынатын айналымды анықтау
ҚР Қаржы министрлігі (бұдан әрі уәкілетті орган) мұнай секторы ұйымдарынан (КТС) және қосылған құн салығынан түсетін түсімдерді қоспағанда, ірі кәсіпкерлік субъектілері заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы Мемлекеттік кірістер аумақтық департаментінің (бұдан әрі-салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға I компаниясының шағымын алды Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарлар, орындалған жұмыстар және көрсетілген қызметтер (ҚҚС).
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2020 ж. бастап 31.12.2022 ж. дейінгі кезең үшін салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді дұрыс есептеу және уақтылы төлеу мәселесі бойынша I компаниясына кешенді салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 65 516,4 мың теңге сомасында КТС, 22 224,2 мың теңге өсімпұл және ҚҚС сомасы 8 194,7 мың теңге.
I компаниясы салық органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органының шешімінің күшін жоюды сұрайды және мынадай дәлелдер келтіреді.
25.12.2017ж. Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Кодексінің (Салық кодексі) 227-бабының 1-тармағын және 2020-2022ж.ж. сатудан түскен табысты айқындау кезінде 217 365,9 мың теңге сомаға трансферттік баға белгілеу туралы Заңды бұзу салықтың және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеуге негіз болды.
Салық органының осы тұжырымдарымен I компаниясы экспортталатын өнімді өткізу бағасы экспортқа арналған келісімшартпен белгіленетіндігіне байланысты келіспейді, сондықтан экспорттық нарықтық бағаның күні келісімшарт күніне сәйкес келуі керек.
I компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
2020-2022 жылдары трансферттік баға белгілеу мәселелері бойынша салықтық тексеру нәтижелері бойынша 43 473,2 мың теңге сомасына КТС есептелді.
Салық кодексінің 227 бабының 1, 2 және 5-тармақтарына сәйкес Салық кодексінің 228-240-баптарына сәйкес жылдық жиынтық табысқа енгізілетін кірістерден, сондай-ақ Салық кодексінің 258-бабының 4-тармағында көрсетілген кірістерден басқа, тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу кезінде туындайтын табыстың сомасы сатудан түсетін табыс деп танылады. Салық кодексінің 258-бабының 1-тармағында көрсетілген шығыстар сомасынан аспайтын бөлігінде.
Сатудан түскен табыс оған қосылған құн салығы мен акцизді қоспай, өткізілген тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің құны мөлшерінде айқындалады.
Қазақстан Республикасының трансферттік баға белгілеу туралы заңнамасында белгіленген жағдайларда және тәртіппен сатудан түскен табыс түзетуге жатады.
Трансферттік баға белгілеу туралы Заңның 3 - бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес трансферттік баға белгілеу кезіндегі бақылау (бұдан әрі-бақылау) Халықаралық іскерлік операциялар бойынша жүзеге асырылады
Бұл ретте осы тармақшаның мақсаттары үшін:
тауарлардың экспорты – Еуразиялық экономикалық одақтың және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасына сәйкес жүзеге асырылатын тауарларды Қазақстан Республикасының аумағынан әкету, сондай-ақ тауарларды Қазақстан Республикасының аумағынан Еуразиялық экономикалық одаққа мүше басқа мемлекеттің аумағына әкету
Бұл жағдайда I компаниясы Өзбекстан Республикасына «О» ЖШҚ (Өзбекстан Республикасының резиденті) атына бидай экспорты бойынша мәмілелерді жүзеге асырды
Трансферттік баға белгілеу туралы Заңның 4 - бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес уәкілетті органдардың бақылауды жүзеге асыру мақсаттары үшін Мәмілелер мониторингін жүзеге асыруға құқығы бар.
Трансферттік баға белгілеу туралы Заңның 6-бабының 2, 3-тармағына сәйкес тізбесін уәкілетті орган бекітетін тауарлар (жұмыстар, көрсетілетін қызметтер) бойынша халықаралық іскерлік операциялар мәмілелер мониторингіне жатады.
Мәмілелер мониторингінің нәтижелері бойынша мәміле бағасының нарықтық бағадан ауытқуы анықталған жағдайда уәкілетті органдар трансферттік баға белгілеу мәселелері бойынша тексеру жүргізеді.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 12.03.2009ж. №293 қаулысымен бекітілген" халықаралық іскерлік операциялары мәмілелер мониторингіне жататын тауарлардың (жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің) тізбесіне " бидай кіреді.
Бұл ретте трансферттік баға белгілеу туралы Заңның 10-бабының 1, 3-тармақтарында мәміле бағасының нарықтық бағадан ауытқу фактісі анықталған кезде тексерулер жүргізу барысында уәкілетті органдар салық салу объектілеріне және (немесе) салық салуға байланысты объектілерге осы Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында көзделген тәртіппен түзету жүргізетіні айқындалған
Егер осы баптың 4-тармағында өзгеше көзделмесе, ауыл шаруашылығы өнімімен жасалатын мәмілелер бойынша салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді түзету мәміле бағасы нарықтық бағадан он пайыздан астам ауытқыған кезде жүргізіледі.
Трансферттік баға белгілеу туралы Заңның 18-бабының 1, 2-тармақтарына сәйкес тауардың (жұмыстың, көрсетілетін қызметтің) нарықтық бағасын және нарықтық бағаны айқындау әдістерін қолдану үшін қажетті өзге де деректерді айқындау үшін мынадай кезектегі ақпарат көздері пайдаланылатынын көрсету қажет:
1) нарықтық бағалар туралы ресми танылған ақпарат көздері;
2) биржалық баға белгілеулер туралы ақпарат көздері;
3) мәміле бағасының нарықтық бағадан ауытқуына әсер ететін бағалар, дифференциал, шығыстар және шарттар туралы Мемлекеттік органдардың, басқа мемлекеттердің уәкілетті органдарының және ұйымдардың деректері;
4) трансферттік баға белгілеу мақсатында пайдаланылатын ақпараттық бағдарламалар, мәмілелерге қатысушылар ұсынатын Ақпарат және өзге де ақпарат көздері.
Нарықтық бағалар ауқымын анықтау үшін ресми танылған ақпарат көздерінің тізбесінде нарықтық бағалар туралы бір немесе одан да көп ақпарат көзі болуға тиіс.
Бұл жағдайда дәнді дақылдар үшін Қазақстан Республикасы Үкіметінің 12.03.2009ж. №292 қаулысымен бекітілген нарықтық бағалар туралы ресми танылған ақпарат көздерінің тізбесіне «Қазақстанның Астық одағы» ЗТБ баспасының «Астық нарығына шолу» кіреді.
Баяндалғанмен қатар, Салық кодексінің 370-бабында көрсетілген салық салынбайтын айналымды қоспағанда, салық кодексінің 369-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша қосылған құн салығын төлеуші жасайтын айналым салық салынатын айналым болып табылатынын атап өткен жөн
Салық Кодексінің 386-бабының 1-тармағында салық кодексінің 394-бабында көзделген тауарларды өткізу жөніндегі айналымдарды қоспағанда, тауарларды экспортқа өткізу жөніндегі айналымға нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатыны белгіленген.
Еуразиялық экономикалық одақтың кеден заңнамасына және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасына сәйкес жүзеге асырылатын тауарларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағынан әкету тауарлардың экспорты болып табылады.
Трансферттік баға белгілеу туралы Заңның 13-бабының 1-тармағына сәйкес тауардың (жұмыстың, көрсетілетін қызметтің) нарықтық бағасын айқындау кезінде осы тауарды (жұмысты, көрсетілетін қызметті) өткізу сәтіндегі Тауарларға (жұмыстарға, көрсетілетін қызметтерге) бағалар туралы ақпарат ескеріледі.
Бұл ретте, трансферттік баға белгілеу туралы Заңның 13 - бабының 2-тармағына сәйкес сатып алушыға меншік құқығының ауысу күні тауарды өткізу сәті болып табылады.
Трансферттік баға белгілеу туралы Заңның 13-бабының 2-тармағына сәйкес шарт шеңберінде тауардың әрбір құжатпен расталған жеткізілуі (орындалған жұмыс, көрсетілген қызмет) мәміле деп танылады, ал өткізу бағасын нарықтық бағамен салыстыру сатып алушының тіркелген еліне қарамастан тауарлардың (жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің) тиісті нарығымен ғана жүзеге асырылады
Қаралып отырған жағдайда I компаниясы «O» ЖШҚ (Өзбекстан Республикасының резиденті) атына 39 040 тонна көлемінде 3 452 141,3 мың теңге жалпы сомаға Өзбекстан Республикасына 3 сыныпты бидай сатуды жүргізді.
Бұл ретте, тексеру барысында трансферттік баға белгілеу туралы Заңның 13-бабының 3-тармағына сәйкес 2020 жылдан 2022 жылға дейінгі кезеңде «O» ЖШҚ мекенжайына 2 448 136,8 мың теңге сомасына 28 584 тонна бидай экспорты кезінде мәміле бағасының нарықтық бағадан ауытқу фактісі анықталды осыған байланысты, «O» ЖШС атына 2020 жылдан 2022 жылға дейін трансферттік баға белгілеу туралы Заңның 10-бабының 1, 3-бабында салық салу объектісіне жалпы сомасы 217 365,9 мың теңгеге түзету жүргізілді.
2020 жылдан 2022 жылға дейінгі кезеңде салық салу объектілерін түзету мәміле бағасының нарықтық бағадан он пайыздан астам ауытқуын ескере отырып, трансферттік баға белгілеу туралы Заңның 13-бабының 3-тармағына сәйкес жүргізілді.
2020 жылдан 2022 жылға дейінгі кезеңдегі тауардың (3-сыныпты бидай) нарықтық бағасы тексеру барысында «Қазақстанның Астық одағы» баспасының «Астық нарығына шолу" басылымында көрсетілген тауардың бағасы туралы ақпаратты ескере отырып, осы тауарды өткізу сәтінде Заңның 13-бабы 1-тармағының нормасына сәйкес айқындалғанын атап өткен жөн трансферттік баға белгілеу Сонымен қатар, "Астана-1" АЖ деректері бойынша шағымды қарау барысында №11111111 және №2222222 тауарларына арналған декларацияларда 4-сыныпты бидай көрсетілгені анықталды, бұл ретте салық тексеру барысында салық салу объектілерін түзету 3-сыныпты бидай бойынша жүргізілді.
Көрсетілген декларациялар бойынша трансферттік баға белгілеу туралы Заңның 13-бабының 3-тармағына сәйкес мәміле бағасының нарықтық бағадан он пайыздан астам ауытқуын жүргізілген есептеу нәтижелері бойынша тауарларға салық салу объектілерін түзету 44 840,1 мың теңгені, КТС сомасы 8 968,0 мың теңгені құрады бұл ретте салықтық тексеру нәтижелері бойынша көрсетілген декларациялар бойынша салық салу объектілерін түзету 47 295,6 теңгені құрады мың теңге, КТС сомасы 9 459,1 мың теңге.
Осылайша, салық кодексінің 227 - бабының және трансферттік баға белгілеу туралы Заңның 10-бабының 1, 3-тармақтарының нормаларын ескере отырып, салық салу объектісін 2 455,5 мың теңге сомасына түзету және салықтық тексеру нәтижелері бойынша 491,1 мың теңге сомасына 2020-2022 жж. КТС есептеу негізсіз болып табылады.
Салық кодексінің 242-бабының 1, 3-тармақтарын 31 250,0 мың теңге сомасына «А» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды шегерімге жатқызу кезінде бұзу шағымданатын салық сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болды
Салық органының осы тұжырымдарымен I компания I компаниясы «А» компаниясымен 35 000,0 мың теңгеге сомасына 100,0 мың теңге тоннасына бағамен 350 тонна бидай жеткізуге шарт жасасқандығына жалпы келіспейді. Тауарды беру жүкқұжатқа сәйкес жүргізілді. Жүкқұжатқа «А» компаниясының лауазымды тұлғалары қол қояды, аталған жеткізушінің фирмалық мөрі бар. Төлем Қолма-қол ақшасыз банктік аударым арқылы жүзеге асырылады Тексерушілерге элеватор берген және куәландырған астық қолхаттары бойынша болған тауарды беру мәселесі зерттелмеген, осы мәмілені жарамсыз деп тану туралы сот шешімдері де жоқ.
I компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Салық кодексіне сәйкес шегеруге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, салық кодексінің 242 бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары салық кодексінің осы бабында және 243-263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегеруге жатады.
Шегерімдерді салық төлеуші өзінің табыс алуға бағытталған қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде іс жүзінде жүргізілген шығыстар бойынша жүргізеді
Салық кодексінің 190-бабының 3-тармағына сәйкес, егер осы баптың 4-тармағында өзгеше белгіленбесе, салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетінін атап өту қажет. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Салық кодексінің 190-бабының 2-тармағында есепке алу құжаттамасы бухгалтерлік құжаттаманы, салық нысандарын, салықтық есепке алу саясатын, салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын өзге де құжаттарды қамтитыны айқындалған.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Бухгалтерлік есеп туралы Заң) 6-бабының 1-тармағына сәйкес Бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен регламенттелген дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және жинақтаудың реттелген жүйесін білдіреді.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 1-тармағында бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтитыны анықталды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі.
Сондай-ақ, Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз және электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттарда міндетті деректемелер болуға тиіс, мұнда басқалармен қатар операция жасауға (оқиғаны растауға) жауапты адамдардың лауазымдарының атауын, тегін, аты-жөнін және қолын көрсету және оның (оның) дұрыстығы көзделген) ресімдеу.
Осылайша, тиісті растайтын құжаттар болған кезде және Салық кодексінің тиісті баптарында белгіленген талаптар сақталған кезде табыс алуға бағытталған Салық төлеушінің шығыстары шегерімге жатқызылуға жатады. Бұл ретте бастапқы есепке алу құжаттамасын жүргізу бухгалтерлік есеп туралы Заңның талаптарына сәйкес, оның ішінде операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркеу бойынша жүзеге асырылады
2020 жылғы салықтық тексеру нәтижелері бойынша «А» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды шегерімдерден I компаниясы мен «А» компаниясы арасында қаржы-шаруашылық операцияларды нақты жасауының дәлелденбеуі себебінен 31 250,0 мың теңге сомасына алып тастау нәтижесінде 6 250,0 мың теңге сомасына КТС есептелді, бұл ретте есептеу мен Салық кодексінің 48 – бабының 2-тармағына сәйкес ескіру мерзімінің өтуіне байланысты 2020 жылғы 1-4 тоқсанға ҚҚС төлеудің уақтылығы тексерумен қамтылмаған.
Салық кодексінің 179 - бабы 5-тармағының 1) тармақшасына сәйкес I компаниясының шағымға мынадай құжаттарды қоса берді:
I компаниясы мен «А» компаниясы арасында 350 тонна жұмсақ 3 - сыныпты бидайды сатуға жасалған сатып алу-сату шарты, ҚҚС-пен шарттың жалпы сомасы 35 000,0 мың теңге, жеткізу базисі-астық бойынша;
- 35 000,0 мың теңге сомасына электрондық шот-фактура, оның ішінде 3 750,0 мың теңге сомасындағы ҚҚС;
35 000,0 мың теңге сомасына 350 тонна мөлшерінде 3 сыныпты жұмсақ бидай, оның ішінде 3 750,0 мың теңге сомасында ҚҚС, «А» компаниясының жағына арналған қорларды босатуға арналған жүкқұжат;
35 000,0 мың теңге сомасына төлем тапсырмасы, шартқа сәйкес 3 сыныпты бидай үшін төлем;
астық қабылдау кәсіпорны мен астық иесі («I компаниясы) арасындағы астықты сақтауға арналған шарт;
астық қолхаты (01.04.2020ж. бастап 30.04.2020ж. дейінгі кезеңдегі астықты есепке алу бойынша №36 нысан), оған сәйкес I компаниясы 350 тонна көлемінде «А» компаниясының астығын қайта ресімдеді;
астық қолхатын ұстаушылардың мемлекеттік электрондық тізілімінен астық қолхаты бойынша үзінді көшірме, оған сәйкес астық қабылдау кәсіпорны I компаниядан 3-сыныпты жұмсақ жаздық бидайдың 350 тоннасының физикалық салмағын «А» компаниясының қызмет түрі-астық, тұқым және мал азығын көтерме сату есептеді, егін жинау жылы 2019ж.
«А» компаниясы заңды мекенжайы бойынша болмауына байланысты ҚҚС бойынша есептен шығарылды. 01.04.2024ж. жағдай бойынша тәуекелдерді басқару жүйесі бойынша санат (ТБЖ) тәуекелдің жоғары дәрежесі. Жоқ салық төлеуші болып табылады, 29.06.2016ж. бастап 02.03.2023ж. дейінгі кезеңде заңды мекенжайы бойынша салық төлеушінің жоқтығы туралы салықтық тексерулердің 9 актісі жасалды.
I компаниясымен өзара есеп айырысуды растау мақсатында МКБ-ға қарсы салықтық тексеру жүргізу үшін сұрау салу жіберілді, заңды мекенжайы бойынша салық төлеушінің болмауына байланысты сұрау салу тоқтатылды.
23.07.2024 ж. жағдай бойынша «А» компаниясының бюджетке берешегі 147 652,8 мың теңгені құрайды.
ЭШФ АЖ деректеріне сәйкес 01.01.2020ж. мен 31.12.2020ж. аралығындағы «А» компаниясының негізгі жеткізушілері сенімсіз кәсіпорындар «L» компаниясы, «P» компаниясы және «F» компаниясы болып табылады.
«L» компаниясы 31.12.2019ж. бастап 05.08.2020ж. аралығындағы кезеңде «А» компаниясының атына жалпы сомасы 182 775,0 мың теңгеге жұмсақ бидай, арпа, оның ішінде 19 583,0 мың теңгеге ҚҚС сатты.
Мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттың (МАЭС) шешімімен «L» компаниясы мен «А» компаниясы арасындағы мәмілелер жарамсыз деп танылды.
«P» компаниясы 26.03.2020ж. мен 02.07.2020ж. аралығындағы кезеңде «А» компаниясының атына жалпы сомасы 741 255,0 мың теңгеге жұмсақ 3 класты бидайды, оның ішінде 79 420,2 мың теңгеге ҚҚС сатты.
МАЭС шешімімен «P» компаниясы мен «А» компаниясы арасындағы мәмілелер жарамсыз деп танылды.
«F» компаниясы 11.05.2019ж. мен 30.09.2019ж. аралығында «А» компаниясының атына жалпы сомасы 405 662,0 мың теңгеге жұмсақ бидай, арпа, оның ішінде 43 463,8 мың теңгеге ҚҚС сатты.
«F» компаниясына қатысты экономикалық тергеу департаменті Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (ҚР ҚК) 216-бабы 3-бөлігі бойынша жалған шот-фактураларды жазып беру фактісі бойынша қылмыстық іс қозғағанын атап өткен жөн. Сотқа дейінгі талқылауды тоқтату туралы қаулыда «F» компаниясының директоры мемлекетке ірі залал келтірген мүліктік пайда алу мақсатында жұмыстарды нақты орындамай, қызметтер көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей, шот-фактураларды жазып беру жөніндегі әрекеттерді жасай отырып ҚР ҚК 216-бабының 1-бөлігінде көзделген қылмыстық құқық бұзушылықты қасақана жасағаны көрсетілген Жалған шот-фактуралар контрагенттің «А» компаниясының салық салынатын кірісін азайту мақсатында жазылды Қылмыстық іс рақымшылық жасау актісінің салдарынан 35-бап 1-бөлім 3-тармақ бойынша тоқтатылды
Бұл ретте МАЭС шешімімен «F» компаниясы мен «А» компаниясы арасындағы мәмілелер жарамсыз деп танылды.
Баяндалған фактілер мен мән-жайларды ескере отырып, «А» компаниясымен өзара есеп айырысу жөніндегі бастапқы құжаттар операцияларды көрсету үшін толық және шынайы ақпаратты, сондай-ақ бухгалтерлік жазбаларды барабар күшейтуді қамтамасыз ете алмайтыны, тиісінше, Қазақстан Республикасының Салық және бухгалтерлік заңнамасының ережелеріне сәйкес шығыстарды шегерімге жатқызу үшін негіз болып табылатыны жөн
Осылайша, «А» компаниясымен 31 250,0 мың теңге сомаға өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды шегеруден алып тастау және салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2020 жылға 6 250,0 мың теңге сомаға КТС есептеу негізді болып табылады.
Салық кодексінің 242-бабының 1, 3-тармақтарын «В» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды шегерімге жатқызу кезінде 15 766,9 мың теңге сомаға бұзу шағымданатын салық сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болды
I компания салық органының осы тұжырымдарымен «В» компаниясының қолданыстағы және заңды мекен-жайы бойынша орналасқандығына байланысты келіспейді. Қарсы салықтық тексеру нәтижелері бойынша «В» компаниясының басшысы бастапқы құжаттарын жоғалтқаны және оларды мемлекеттік кірістер органдарына ұсына алмағаны анықталды Бұл ретте I компаниясы осы құжаттарды сақтап, тексерушіге ұсынды.
I компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
2022 жылғы салықтық тексеру нәтижелері бойынша растайтын құжаттардың болмауы себебінен «В» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды шегерімдерден 15 766,9 мың теңге сомасына алып тастау нәтижесінде 3 153,4 мың теңге сомасына КТС есептелді. «В» компаниясы басшысының түсіндірмесіне сәйкес құжаттар сақталмаған.
«В» компаниясының қызмет түрі - тұқым шаруашылығын қоса алғанда, дәнді және дәнді-бұршақты дақылдарды өсіру. ҚҚС төлеуші болып табылмайды.
Салық кодексінің 179-бабы 5-тармағының 1) тармақшасына сәйкес I компаниясы шағымға мынадай құжаттарды қоса берді:
I компаниясы мен «В» компаниясы арасында жасалған ҚҚС-сыз жалпы сомасы 15 766,9 мың теңгеге 3-сыныпты бидайды сатып алу-сатуға 225,2 тонна шарт;
«В» компаниясының жағына қорларды босатуға арналған жүкқұжат, 15 766,9 мың теңге сомасына 225,2 тонна бидай, ҚҚС-сыз;
15 766,9 мың теңге сомасына төлем тапсырмасы, Шартқа сәйкес бидай үшін төлем;
астық қабылдау кәсіпорнының 01.01.2022ж. мен 31.12.2022ж. аралығындағы кезеңде I компаниясының давальцтың дербес шоты, оған сәйкес «В» компаниясынан I компанияға 225,2 тонна мөлшерінде астық қайта ресімделді;
астық қолхатын ұстаушылардың мемлекеттік электрондық тізілімінен астық қолхаты бойынша үзінді көшірмелер, оған сәйкес астық қабылдау кәсіпорны I компаниясынан 3-сыныпты жұмсақ жаздық бидайдың 225,2 тоннасының физикалық салмағы есепке алынды, егін жинау жылы - 2021ж.;
ҚҚС-сыз 15 766,9 мың теңге сомасына электрондық шот-фактура.
«В» компаниясының егіс алаңы 2022 жылы 420 гектарды құрайды, оның ішінде бидай 280 гектар, арпа 80 гектар, зығыр 80 гектар.
Сонымен қатар, Салық кодексінің 181-бабы 5-тармағының 2) тармақшасына сәйкес шағымды қарау барысында «Ақпараттық-есепке алу орталығы» АҚ-ға 01.01.2022 ж. бастап 31.12.2022 ж. дейінгі кезеңде шығарылған астық қолхаттары, «В» компаниясының сатып алынған және өткізілген астық қолхаттары бойынша қозғалыс бойынша мәліметтер беру туралы сұрау салу жіберілді.
«Ақпараттық-есепке алу орталығы» АҚ-ның жауабына сәйкес жалпы салмағы 225,242 кг, жалпы сомасы 15 766,9 мың теңгеге 3-сыныпты бидайды I компаниядан сатып алғаны расталды.
Осылайша, Салық кодексінің 242 - бабы 1, 3-тармақтарының нормаларын ескере отырып, 15 766,9 мың теңге сомаға «В» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды шегеруден алып тастау және салықтық тексеру нәтижелері бойынша 3 153,4 мың теңге сомаға 2022 жылға КТС есептеу негізсіз болып табылады.
Салық кодексінің 395-бабының 68 289,1 мың теңге сомасына «С» компаниясының атына вагондарды пайдалану жөніндегі қызметті ҚҚС-тан босату кезінде бұзылуы шағымданған салық сомасын және тиісті өсімпұл сомасын есептеу үшін негіз болды
Салық органының осы тұжырымдарымен I Компания I Компанияның жүк вагондарының иесі болып табылатындығына келіспейді, ол коммерциялық ұйым бола отырып, кіріс алу үшін вагондарды пайдаланады. Табыс алу үшін серіктестік вагон операторының қызметтерін көрсетеді
«Темір жол көлігі туралы» Қазақстан Республикасының 08.12.2001ж. Заңының 1-бабының 9) тармақшасына және 36-бабының 2-тармағына сәйкес (бұдан әрі-темір жол көлігі туралы Заң) вагондар (контейнерлер) операторы-тасымалдау процесіне тасымалдаушымен жасалған шарт негізінде қатысатын, меншік құқығында немесе өзге де заңды негіздерде вагондарды (контейнерлерді) иеленген тұлға вагондар (контейнерлер) операторының қызметтерін көрсету арқылы және тасымалдау құжаттарында көрсетілген.
Жүктерді темір жол көлігімен тасымалдау шарты темір жол көлік жүкқұжатын жасау арқылы ресімделеді
Экспорттық тасымалдау кезінде СМГС жүкқұжаты (халықаралық теміржол жүк қатынасы туралы келісім), республикаішілік тасымалдау кезінде – ГУ-27 нысанындағы жүкқұжат ресімделеді.
Вагондардың меншік иесі (операторы), тасымалдаушы, жүк жөнелтуші және жүк алушы көрсетілген құжат (СМГС немесе ГУ-27) бұл теміржол көлігінің жүкқұжаты.
Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің 2004.07.28 № 296-I бұйрығымен бекітілген экспедитор қызметтерін көрсету қағидаларында темір жол көлігімен жүк тасымалдауды жүзеге асыру кезінде тасымалдаушы мен экспедитор шартын жасасу көзделген. Заңнамада тасымалдаушымен екі нұсқадан басқа өзге шарттар жасасу көзделмеген:
1) тасымалдаушы мен экспедитордың шарты;
2) Теміржол көлігі жүкқұжаты.
I Компания оператор болып табылады және «ҚТЖ-Жүк тасымалы» ЖШС-мен тасымалдаушы мен экспедитор шартын жасасуға міндетті емес.
I компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Салық кодексінің 395-бабына сәйкес іске асыру орны Қазақстан Республикасы болып табылатын салық кодексінің 387 және 448-баптарына сәйкес халықаралық болып табылатын тасымалдарға байланысты мынадай жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу жөніндегі айналымдар қосылған құн салығынан босатылады:
тиеу, түсіру, қайта тиеу (төгу, құю, өнімді басқа магистральдық құбырларға беру, көліктің басқа түріне ауыстырып тиеу);
Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің кедендік шекарасын кесіп өту кезінде вагондарды арбаларға немесе басқа табан ені доңғалақ жұптарына ауыстыру;
Қазақстан Республикасының аумағынан экспортталатын, Қазақстан Республикасының аумағына импортталатын тауарларды, оның ішінде поштаны, сондай-ақ транзиттік жүктерді экспедициялау;
вагондар (контейнерлер)операторының қызметтері;
Қазақстан Республикасының әуе кеңістігін пайдалану және авиация қызметі туралы заңнамасына сәйкес әуежай қызметінің құрамына кіретін тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу жөніндегі техникалық және аэронавигациялық қызмет көрсету қызметтері;
теңіз порттарының халықаралық рейстерге қызмет көрсету қызметтері; әмбебап пошта қызметтері;
Тіркелген пошта жөнелтілімдерін жіберу жөніндегі қызметтер.
Осы бөлімнің мақсаттарында вагондар (контейнерлер) операторының қызметтері жүктерді тасымалдауды ұйымдастыру мақсатында ол кешенде көрсететін және тасымалдау процесіне қатысушы ретінде тасымалдау құжатында көрсетілген вагондар (контейнерлер) операторы ұсынатын мынадай қызметтер болып табылады:
1) вагондарды (контейнерлерді) пайдалануға беру жоспарын қалыптастыру және оны тасымалдау процесіне қатысушылар арасында келісу;
2) вагондарды (контейнерлерді) пайдалануға беру;
3) тиелген және бос вагондардың (контейнерлердің) нақты қозғалысын орталықтандырылған жедел бақылау және қашықтан басқару жолымен диспетчерлеу.
Осылайша, вагондар операторының қызметтері, оның ішінде тиелген және бос вагондардың (контейнерлердің) нақты қозғалысын орталықтандырылған жедел бақылау және қашықтықтан басқару жолымен диспетчерлеу қызметтері Салық кодексінің 395-бабының 1), 2) тармақшаларында көзделген қызметтермен кешенді түрде ұсынылуы тиіс.
Теміржол көлігі туралы Заңның 1 - бабының 10), 11-1), 66) тармақшаларымен вагондар (контейнерлер) операторының қызметтері-уәкілетті орган белгілеген тәртіппен вагондармен (контейнерлермен) шарттық негізде қамтамасыз ету, вагондардың (контейнерлердің) қозғалысын бөлу және басқару жөніндегі қызметтер айқындалды.
Диспетчерлік реттеу-нақты уақыт режимінде тасымалдау процесінің операцияларын басқару және мониторингтеу процесі
Экспедитор-жүк тасымалдауды ұйымдастыру жөнінде қызметтер көрсететін тұлға, ол тасымалдау құжаттарында көлік экспедициясы шартының негізінде тасымалдауды төлеуші ретінде көрсетілуі мүмкін.
Теміржол көлігі туралы Заңның 1-бабының 52) тармақшасына сәйкес тасымалдау құжаттары-ресімдеу жолымен тасымалдау шарты жасалатын құжаттар (жол жүру құжаты (билет), багаж және жүк-багаж түбіртектері, теміржол көлігі жүкқұжаты).
Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрінің 02.08.2019ж. №612 бұйрығымен бекітілген темір жол көлігімен жүктерді тасымалдау қағидаларының 11-тармағына сәйкес вагондар (контейнерлер) операторы тасымалдау процесіне қатысушыларды шарттық негізде вагондармен (контейнерлермен) қамтамасыз ету, вагондардың (контейнерлердің) қозғалысын бөлу және басқару жөнінде қызметтер көрсетеді сондай-ақ шарт негізінде қатысады вагондар (контейнерлер) операторының қызметтерін көрсету жолымен тасымалдау процесінде тасымалдаушымен.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі Азаматтық кодекс) 708 - бабында көлік экспедициясы шарты бойынша бір Тарап (экспедитор) сыйақы үшін және екінші Тараптың (жүкті жөнелтуші клиент, жүкті алушы немесе экспедитордың қызметтеріне мүдделі өзге тұлға) есебінен экспедиция шартында айқындалған қызметтерді орындауға немесе орындауды ұйымдастыруға міндеттенетіні айқындалған, оның ішінде клиенттің атынан немесе өз атынан жүкті тасымалдау шартын (шарттарын) жасасу.
Қарастырылып отырған жағдайда I компаниясы оператордың және көлік экспедициясының қызмет көрсету шартына сәйкес 2021 жылдың 4 тоқсанынан 2022 жылдың 4 тоқсанына дейін «С» компаниясының атына жалпы сомасы 68 289,0 мың теңгеге жүктерді тасымалдау бойынша қызметтер көрсетті бұл ретте Салық кодексінің 395-бабына сәйкес Қызметтерді өткізу бойынша көрсетілген айналым I компаниясы ҚҚС-тан босатылды.
Салық кодексінің 179 - бабы 5-тармағының 1) тармақшасына сәйкес I компания шағымға мынадай құжаттарды қоса берді:
2.1-тармаққа сәйкес I компаниясы (Оператор) мен «С» компаниясы (Клиент) арасында оператор және көлік экспедициясы қызметтерін көрсету шарты. оператор шарттың қолданылу мерзімі ішінде өз атынан сыйақы үшін және Клиент есебінен жөнелту пункттерінен клиент көрсеткен межелі пункттерге дейін клиенттің жүктерін темір жол көлігімен тасымалдауға байланысты осы шартта айқындалатын қызметтер кешенін көрсетуге немесе көрсетуді ұйымдастыруға міндеттенеді оның ішінде:
2.1.1. Тараптармен келісілген клиенттің өтініміне, жөнелту жоспарына және Хаттамаға сәйкес клиенттің және/немесе оның жүк жөнелтушілерінің/жүк алушыларының жүктерін темір жолмен тасымалдауды жүзеге асыру үшін вагондар беру жөніндегі қызметтер;
2.1.2. жүктерді темір жол көлігімен тасымалдауды ұйымдастыру кезіндегі көліктік-экспедициялық қызметтер, оның ішінде:
2.1.2.1. төлем-қаржы қызметтері, оның ішінде теміржол тарифін ресімдеу және төлеу, тасымалдаушылармен және экспедиторлармен жүктерді тасымалдау үшін қажетті есеп айырысу операцияларын жүргізу (тасымалдау төлемдерін төлеу);
2.1.2.2. ақпараттық қызметтер. шарт бойынша көрсетілген қызметтер тізілімі, оған сәйкес «С» компаниясының атына I компаниясы 01.03.2022ж. бастап 31.03.2022ж. дейінгі кезеңде жалпы сомасы 12 954,2 мың теңгеге шарт бойынша қызметтер көрсетті;
клиенттің 2022 жылғы наурыз айында қызмет көрсетуге өтінімдері, оған сәйкес жөнелтілетін/баратын ел Қазақстан/Өзбекстан, жөнелтуші «М» компаниясы (Қазақстан Республикасы), жүк алушы – «O» ЖШҚ (Өзбекстан Республикасы), жүк атауы-бидай, көлемі - 1050 тонна;
орындалған жұмыстар (көрсетілген қызметтер) актісі, вагондарды пайдалану саны 15 дана, құны 12 954,2 мың теңге; тасымалдауға өтінім (жоспар), оған сәйкес тасымалдаушы «ҚТЖ-БП» ЖШС, жүк жөнелтуші «М» компаниясы, жүк атауы-бидай, жол атауы өзбек Аблык, баратын елі - Өзбекстан, жүк алушының атауы – «O» ЖШҚ, айына тонна саны - 490, вагондар саны ай - 7;
СМГС жүкқұжатының телнұсқасы, оған сәйкес жөнелтуші «М» компаниясы алушы «O» ЖШҚ, жөнелту станциясы - Атбасар, межелі станция АБЛЫК Өзб ТЖ, жүк атауы - 3 сыныпты бидай, орын саны-үйінді, салмағы (кг) 1 084 000;
«С» компаниясы (Тапсырыс беруші) мен «Т» компаниясы (Орындаушы) арасында өтеулі қызметтер көрсету шарты, оның нысанасы Тапсырыс берушінің сұрау салуы бойынша шарт талаптарына сәйкес онлайн режимінде контейнерлер мен вагондарды қадағалау бойынша ақпараттық қызметтер көрсету болып табылады;
«ҚТЖ ҰК» АҚ (Орындаушы) мен «Т» компаниясы (Тапсырыс беруші) арасында жүк вагондары туралы ақпарат беруге арналған шарт, оған сәйкес Тапсырыс беруші тапсырысшыға, ал орындаушы электрондық тізім негізінде тасымалдарды жедел басқарудың автоматтандырылған жүйесіндегі деректер бойынша Тапсырыс берушінің вагондарымен операциялар туралы ақпаратты беруге міндеттеме алады
Салық кодексінің 395-бабының 3) тармақшасында көзделген «С» компаниясының атына тиелген және бос вагондардың (контейнерлердің) нақты қозғалысын орталықтандырылған жедел бақылау және қашықтан басқару жолымен диспетчерлеу қызметтерін «Т» компаниясы көрсететінін атап өткен жөн бұл Салық кодексінің 395-бабының басқа қызмет түрлерімен кешенді қызметтер көрсету бөлігіндегі талаптарына қайшы келеді
Осылайша, «С» компаниясының атына диспетчерлеу қызметтерін I компаниясымен Салық кодексінің 395-бабының 1), 2) тармақшаларында көзделген қызметтермен кешенді түрде көрсетпейтіні анықталды осыған байланысты серіктестіктің вагондар (контейнерлер) операторының қызметтерін көрсетуін растайтын құжаттар Салық кодексінің 395-бабының шарттарына сәйкес келмейді.
Осылайша, Салық кодексінің 395-бабының нормаларын ескере отырып, салықтық тексеру нәтижелері бойынша «С» компаниясының атына Халықаралық болып табылатын тасымалдарға байланысты қызметтерді сатудан түскен айналымдар бойынша 8 194,7 мың теңге сомасында ҚҚС есептеу негізді болып табылады.
Бұдан басқа, I компанияның тексеру барысында 2020-2021 жж. арналған жылдық жиынтық кірісті түзету жүргізілмегені туралы дәлелдеріне қатысты, I компанияның пікірі бойынша Салық кодексінің 225-бабының 1-тармағын бұза отырып, тексеру барысында 2020ж. сомасына артық мәлімделген кіріс бойынша атап өткен жөн 279 223,5 мың теңге, 2021 жылы 240 054,7 мың теңге сомасына жылдық жиынтық кірісті түзету жүргізілмегенін.
Салықтық тексеру актісінен 2020 жылғы жиынтық жылдық табыс тексеру деректері бойынша 1 491 880,9 мың теңгені құрайтыны, 2021 жылғы 1 779 514,3 мың теңгені құрайтыны, бұл ретте 2020-2021 жылдардағы артық мәлімделген кіріс бойынша жиынтық жылдық табысты түзету тексеріс жүргізілмегені шығады.
Айта кету керек, I компанияны салықтық тексеру барысында бухгалтерлік және салықтық есептерді автоматтандыруға арналған пайдаланылатын бағдарламалық жасақтаманың деректерін қарауға рұқсат беру туралы талап қойылды "және" 1С бухгалтерлік есептің деректерін қарауға рұқсат берілмеді, шот карточкалары мен айналым сальдо ведомостары ұсынылды. 2021 жылға ұқсас жағдай.
Осылайша, I компаниясына Салық кодексінің 179-бабының 5-тармағына сәйкес салық төлеуші (салық агенті) өз талаптарын негіздейтін және тексеру барысында 1С Бухгалтерия деректерін қарауға қолжетімділік берілмеген мән-жайларды растайтын құжаттарды шағымға ұсынбағанын ескере отырып, I компанияның дәлелдері осы мәселе бойынша дәрменсіз.
Тексеру барысында жүргізілмеген 2021 2022жж. арналған тіркелген активтер бойынша шегерімдердің ұлғаюына қатысты I компаниясының пікірі бойынша Салық кодексінің 265-бабын бұза отырып, тексеру барысында 2021ж. тіркелген активтер бойынша шегерімдер 75 296,3 мың теңге сомасына, 2022ж. 42 471,5 мың теңге сомасына ұлғайтылмағанын атап өткен жөн.
Салықтық тексеру актісінен 2021 жылғы шегерімдердің (шығыстардың) жалпы сомасы тексеру деректері бойынша 1 721 730,4 мың теңгені, 2022 жылғы 799 568,2 мың теңгені құрайтыны, бұл ретте 2021 жылғы және 2022 жылғы тіркелген активтер бойынша шегерімдердің ұлғаюы тексеру жүргізілмегені шығады.
Салық кодексінің 36-бабы 2-тармағының 1-тармағына және 3) тармақшасына сәйкес, егер Салық кодексінде өзгеше белгіленбесе, салық төлеуші салық міндеттемесін орындауды дербес жүзеге асыратынын атап өткен жөн.
Салық міндеттемесін орындау үшін салық төлеуші салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді, салық базасы мен салық ставкаларын, бюджетке төленуге жататын салықтар мен төлемдердің сомаларын, сондай-ақ Салық Кодексінің ерекше бөлігіне сәйкес олар бойынша аванстық және ағымдағы төлемдерді негізге ала отырып есептейді
Осылайша, салық есептілігінде көрсетілген мәліметтердің дұрыстығы мен толықтығы үшін жауапкершілік салық төлеушіге жүктеледі. Жоғарыда айтылғандарға байланысты, I компания Салық кодексінің 179-бабының 5-тармағына сәйкес салық төлеуші (салық агенті) өз талаптарын негіздейтін және тексеру барысында 1С Бухгалтерия деректерін, I компанияның дәлелдерін қарауға рұқсат берілмеген мән-жайларды растайтын құжаттарды шағымға ұсынбағанын ескере отырып, осы мәселе бойынша мәселе мүмкін емес.
Салық Кодексінің 182-бабының 1-тармағына және 186-бабының 5-тармағына сәйкес шағымды қарау аяқталғаннан кейін уәкілетті орган апелляциялық комиссияның шешімін және тақырыптық тексеру нәтижелерін ескере отырып, дәлелді шешім шығарады. Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша «В» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша шығыстарды шегеруден алып тастау және салық салу объектісін 2 455,5 мың теңге сомаға түзету бөлігінде тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаның күшін жою, ал қалған бөлігінде өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылданды.