Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС және ҚҚС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі-уәкілетті орган) ірі кәсіпкерлік субъектілерінен мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді және қосылған салықты қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын (КТС) және Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарлардың, орындалған жұмыстардың және көрсетілген қызметтердің құны (ҚҚС) есептеу туралы Мемлекеттік кірістер аумақтық департаментінің (бұдан әрі – Мемлекеттік кірістер органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға "W" компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 2018ж.01.01. -2020ж.31.12. кезеңінде салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді дұрыс есептеу және уақтылы төлеу мәселесі бойынша "W" компаниясына тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын (КТС) 43 460,8 мың теңге сомасында түсімдерді, 12 299,5 мың теңге сомасында өсімпұлды, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын (ҚҚС) 18 462,9 мың теңге сомасында өсімпұл 6 262,4 мың теңге сомасында өсімпұл есептеу және 32 654,4 мың теңге сомасында залалды азайту туралы хабарлама шығарылды.
"W" компаниясы салық органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда мемлекеттік кірістер органының шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы Қазақстан Республикасының 2017ж.25.12. Салық Кодексінің (Салық кодексі) 242 және 400-баптарының талаптарын бұзу шағымданған салық сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіздеме болып табылды. "W" компаниясы «L» Компаниясымен және «Т» Компаниясымен 2018-2020 жылдар кезеңінде 215 952,9 мың теңге сомасына шығынды шегерімге және 18 367,3 мың теңге сомасына ҚҚС есепке негізсіз жатқызған.
Салық органының осы тұжырымымен "W" компаниясы есептелген салық сомаларының негізгі үлесі "W" компаниясының 2018 жылғы сәуірден 2020 жылғы мамырға дейін оңалту кезеңінде тауарларды (жұмыстар мен қызметтерді) өткізген "L" компаниясының контрагентімен өзара есеп айырысуына байланысты келіспейді.
Мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының (СМЭС) 2021ж.27.08. шешімімен "L" компаниясы банкрот деп танылып, тарату рәсімі басталды.
"L" компаниясы ай сайын уәкілетті органға қаржы-шаруашылық қызметі туралы ақпаратты қамтитын оңалту жөніндегі есептерді растайтын құжаттардың көшірмелерін (орындалған жұмыстар актілері, жүкқұжаттар, жалақы бойынша ведомостар және т.б.) қоса бере отырып, ұсынды.
2021ж.27.12. мемлекеттік кірістер органы "L" компаниясының атына Қазақстан Республикасының "Әкімшілік құқық бұзушылық туралы" Кодексінің (бұдан әрі-ӘҚБтК) 280-бабында көзделген әкімшілік жаза қолдану туралы қаулы шығарды, бұл ретте электрондық шот-фактуралардың жалғандығы туралы тұжырымдар фискалдық органның болжамдарына ғана негізделген.
Сондай-ақ, тексеру актісінде "Т" компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша "W" компаниясының шегерімінен шығыстарды алып тастаудың ұқсас себептері көрсетілген. Бастапқы құжаттар ӘҚБтК-нің 2021ж.28.12. 280-бабында көзделген әкімшілік жаза қолдану туралы МКБ қаулысының заңды күшіне ену себебі бойынша табыс алуға бағытталған қызметке байланысты шығыстарды растайтын құжаттар ретінде таныла алмайтыны көрсетілген.
"W" компаниясы жоғарыда аталған жағдайлар "W" компаниясының шегерімдерінен шығыстарды алып тастау үшін негіз бола алмайды деп есептейді.
"W" компаниясының дәлелдерін тексеріп, мемлекеттік кірістер органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Салық кодексінің 186-бабына сәйкес дәлелді шешім шығару мақсатында Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі 2018-2020жж. КТС және ҚҚС есептеудің дұрыстығы мәселесі бойынша "W" компаниясына тақырыптық тексеру жүргізуді тағайындады.
Осы хатты орындау үшін салық органы 2023ж.05.01. нұсқаманың негізінде "W" компаниясына тақырыптық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 2023ж.16.06. тақырыптық тексеру актісі (бұдан әрі - тақырыптық тексеру актісі) жасалды.
16.06.2023 ж. тақырыптық тексеру актісінен мыналар шығады.
"L"компаниясымен өзара есеп айырысуға қатысты
Салық кодексінің 190-бабының 3-тармағына сәйкес салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған сәтте не олар аяқталғаннан кейін тікелей жасалуы тиіс.
Бұл ретте бастапқы есепке алу құжаттамасын жүргізу бухгалтерлік есеп туралы Заңның талаптарына сәйкес, оның ішінде операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркеу бойынша жүзеге асырылады.
2015ж.31.03. №241 бухгалтерлік есепті жүргізу қағидаларына сәйкес субъектінің бөлімшелері арасындағы активтердің қозғалысын есепке алу үшін нысаны 2012ж.20.12. №562 бұйрықпен бекітілген Ішкі орнын ауыстыруға арналған жүкқұжаттар қолданылатыны анықталды.
Тексеру нәтижелері бойынша "L"компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 2018-2020жж. 4 тоқсан, 2019ж. 3-4 тоқсан, 2020ж. 2 тоқсан үшін есептен 215 085,1 мың теңге және ҚҚС сомасында 18 263,2 мың теңге шегерімдерден алып тасталды.
ҚР БСАЖ деректеріне сәйкес "L" компаниясы әділет органдарында 1999ж.13.09. бастап тіркелген, қызметінің түрі - "Өзге де тарату инженерлік құрылыстарын салу". Тексерілетін кезеңнің басшылары 2015ж.18.05. бастап жеке тұлға "М.А.С.", 2021ж.19.11. бастап жеке тұлға "М.Е.Т." болды.
Тақырыптық тексеру актісінің нәтижелері бойынша "L" компаниясы 01.10.2018 ж.мен 31.12.2020 ж. аралығындағы кезеңде "W" компаниясымен өзара есеп айырысулар 215 085,1 мың теңге, 25 810,2 мың теңге сомасында ҚҚС құрағаны анықталды.
"L" компаниясы мен "W" компаниясы арасында мынадай қосалқы мердігерлік шарттар жасалды.
Сондай-ақ, "L" компаниясы "W" компаниясының атына 1 663,4 мың теңге сомасында, 199,6 мың теңге сомасында ҚҚС тауарлар сатты.
Тақырыптық тексеру барысында Салық кодексінің 143-бабына сәйкес осындай операциялар туралы қосымша ақпарат алу, "W" компаниясын тексеру барысында туындайтын мәселелер бойынша операциялардың фактісі мен мазмұнын растау мақсатында 2023ж.27.01. мемлекеттік кірістер органына "L" компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша қарсы тексеру жүргізуге сұрау салынды.
Мемлекеттік кірістер органы 2023ж.27.02. нұсқама негізінде 2018ж.01.01. бастап 2020ж.31.12. дейінгі кезеңде "L" компаниясына қарсы тексеру жүргізілді, 2023ж.15.05. №22 қарсы тексеру актісі.
Қарсы тексеру актісінен СМЭС-нің 2021ж.27.08. шешімімен "L" компаниясын банкрот деп тану туралы өтініш қанағаттандырылғандығы шығады.
Банкроттықты басқарушы Мемлекеттік кірістер органының 2023ж.31.03. тапсырылған 2023ж.31.03. қарсы тексеру жүргізу үшін қажетті құжаттарды ұсыну туралы талабына 2023ж.10.05. және 2023ж.12.05. жауап берді, оған мынадай құжаттар қоса берілді: шарттар, шот-фактуралар, орындалған жұмыстар актілері, жалақы бойынша есептік ведомостар, жұмысқа қабылдау және жұмысқа қабылдау туралы бұйрықтар еңбек шарты мен уақытты есепке алу табелі.
"L" компаниясы мен "W" компаниясы арасындағы өзара есеп айырысу бойынша басқа құжаттар (жобалау-сметалық құжаттама, ТМҚ тапсыру актісі және басқа құжаттар) және "1: С Бухгалтерия" жоқ.
Қарсы тексеруге ұсынылған құжаттарға сәйкес мыналар анықталды.
Сондай-ақ, 2019ж.30.01. 130,0 мың теңге сомасына тауарды (резеңкеленген етік) сатып алу бойынша электрондық шот-фактура, оның ішінде 13,9 мың теңге сомасындағы ҚҚС.
Тақырыптық тексеру актісінен салық органы 2021ж.27.12. әкімшілік құқық бұзушылық туралы қаулысымен «L» компаниясы "W" компаниясының атына жазған барлық шот-фактуралар тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу жөніндегі растайтын құжаттардың ұсынылмауына және көлік құралдарының болмауына байланысты жалған деп танылғаны шығады.
Бұдан басқа, "L" компаниясы ӘҚБтК-нің 280-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін 51 620,4 мың теңге әкімшілік айыппұл түрінде әкімшілік жаза қолданумен кінәлі деп танылды.
Бұл ретте "L" компаниясының банкроттық басқарушысы салық органының 2021ж.27.12. Қаулысы шеңберінде әкімшілік істі қайта қарау мәселесі бойынша прокуратураға өтініш жолдады, бұл өтініште прокуратура 2021ж.27.12. қаулының заңдылығы мен заңды күшіне енуіне байланысты 2023ж.03.04. бас тартты.
Сонымен қатар, "W" компаниясы "L" компаниясымен қосалқы мердігерлік шарттарды тануға және тауарды сатып алуға арналған жүкқұжаттар бойынша мәмілелерді жарамды деп тануға қатысты сотқа талап арыз берді.
СМЭС-тің 2022ж.04.08. шешімімен талапкердің талабын қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде "L" компаниясы мен "W" компаниясы арасындағы өзара есеп айырысулар расталмайды.
Сонымен қатар, "L" компаниясы тарапынан қарсы тексеруге жобалау-сметалық құжаттама, есептен шығару актілері, қоймалық есепке алу жөніндегі құжаттар, сенімхаттар, орындалған жұмыстарды есепке алу журналдары және басқа құжаттар ұсынылмаған, сондай-ақ "1С Бухгалтерия" базасы, негізгі бухгалтерлік құжаттардың бірі болып табылатын айналым-сальдо ведомостары, кезеңнің басында және соңында тауарлардың қалдықтары, әрбір шот, қосалқы шот үшін дебет және кредит бойынша айналымдар жоқ.
Осылайша, қарсы тексеруге ұсынылған шарттар, шот-фактуралар, орындалған жұмыстардың актілері бухгалтерлік есепте көрсетілмеуіне байланысты тауардың, орындалған жұмыстардың және көрсетілген қызметтердің нақты өткізілуін куәландырмайды және толық көлемде ашпайды.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2022ж.22.12. нормативтік қаулысының 5-тармағына сәйкес № 9 "Соттардың салық заңнамасын қолданудың кейбір мәселелері туралы" заңды күшіне енген үкім, қылмыстық істі тоқтату туралы сот қаулысы, ақталмайтын негіздер бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеруді тоқтату туралы қылмыстық қудалау органының қаулысы, шот-фактураны жазып беру жөніндегі адамның іс-әрекеті жұмыстарды нақты орындамай, қызметтер көрсетпей жасалған деп танылған әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша Қаулы, тауарларды жөнелту, яғни жалған шот-фактура - фактуралар КТС есептеу кезінде шығыстарды шегеруден алып тастау және сатып алынған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша ҚҚС сомасын есептен шығару үшін негіз болып табылады.
Салық органдарының жасалуы жалған шот-фактуралармен расталған мәмілелерге дау айту туралы талап-арыз беруі талап етілмейді.
КТС және ҚҚС бойынша сомаларды тиісті есептеуді салық органы жалған шот-фактураны жазып беру бойынша іс-әрекеттер жасау белгіленген заңды күшіне енген актілер негізінде жүзеге асырады.
Тақырыптық тексеру актісінің нәтижелері бойынша 2018-2020жж. үшін 215 085,1 мың теңге сомасында шығыстар шегерімдерінен және 18 263,2 мың теңге сомасында 2018ж. 4 тоқсан, 2019ж. 3-4 тоқсан, 2020ж. 2 тоқсан үшін есептен ҚҚС алып тастау "L" компаниясымен шағымданатын 2022ж.17.11. салықтық тексеру актісінің нәтижелері бойынша өзара есеп айырысулар бойынша расталды.
Осылайша, тақырыптық тексеру нәтижелерін ескере отырып, 2018-2020жж. үшін 215 085,1 мың теңге сомасында шығыстарды шегеруден және 2018ж. 4 тоқсан, 2019ж. 3-4 тоқсан, 2020ж. 2 тоқсан үшін есептен 18 263,2 мың теңге сомасында ҚҚС алып тастау шағымданатын салық актісінің нәтижелері бойынша "L" компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 2022ж.17.11. тексеру, сондай-ақ 32 654,4 мың теңге сомасына залалды азайту негізді болып табылады.
"Т" компаниясымен өзара есеп айырысуға қатысты
Тексеру нәтижелері бойынша "Т" компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 2020ж. шегерімдерден шығыстар 867,8 мың теңге сомасында және 2020 жылғы 3 тоқсандағы ҚҚС 104,1 мың теңге сомасында есептен алынып тасталды.
ҚР БСАЖ деректеріне сәйкес "Т" компаниясы әділет органдарында 2019ж.14.11. бастап тіркелген, қызметінің түрі "Қандай да бір нақтылаусыз тауарлардың кең ассортиментімен көтерме сауда". "Т" компаниясының басшысы "К.Б.Ш" жеке тұлғасы болып табылады.
Тақырыптық тексеру актісінен "Т" компаниясы 867,8 мың теңге сомасына, 104,1 мың теңге сомасында ҚҚС тауарларды (сым, оттегі баллоны) сатып алу бойынша ЭШФ "W" компаниясының атына жазғаны шығады:
- 2020ж.14.07. 241,2 мың тенге сомасына, 28,9 мың теңге сомасында ҚҚС;
- 2020ж.09.09. сомасы 401,8 мың теңге, сомасы 48,2 мың теңге ҚҚС;
- 2020ж.15.09. сомасы 224,9 мың тенге, ҚҚС сомасы 26,9 мың тенге.
"Т" компаниясының атынан жазылған бастапқы құжаттар мынадай негіздер бойынша табыс алуға бағытталған қызметке байланысты шығыстарды растайтын құжаттар ретінде таныла алмайды.
Салық органының 2021ж.28.12. №007152 қаулысымен "Т" компаниясы жалған шот-фактураларды жазып беру фактілері бойынша ӘҚБтК-нің 280-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылды және 14 650,1 мың теңге әкімшілік айыппұл салынды.
Осы қаулыға сәйкес "Т" компаниясы "W" компаниясының атына жалпы сомасы 867,8 мың теңгеге шот-фактуралар, 104,1 мың теңге сомасында ҚҚС жалған жазды.
Салық органының 2021ж.28.12. әкімшілік жауапкершілікке тарту және әкімшілік айыппұл салу туралы қаулысына белгіленген тәртіппен шағым жасалмады және заңды күшіне енді.
Осылайша, мемлекеттік кірістер органының заңды күшіне енген қаулысына сәйкес "Т" компаниясы "W" компаниясына жалған шот-фактуралар жазды, яғни "Т" компаниясы тауарды жөнелтпеді.
"Т" компаниясының атына тауарларды (сым, оттегі баллоны) жеткізушілер "А" компаниясы, "С" компаниясы, "Е"компаниясы болып табылады.
ЭШФ ақпараттық жүйесінің деректеріне сәйкес тауарларды, атап айтқанда сымды, "А" компаниясының атына оттегі баллонын жеткізушілер жоқ. Осылайша, "А" компаниясы "Т" компаниясының атына жазып берген ЭШФ-да көрсетілген тауарлардың (сым және оттегі баллондары) шығу тегі расталмайды.
Шығыс Қазақстан облысының СМЭС шешімімен "С" компаниясын мемлекеттік тіркеу жарамсыз деп танылды.
"Е" компаниясының атына тауарларды (сым, оттегі баллоны) жеткізушілер "Н" (3-деңгей), "О"компаниялары болып табылады.
СМЭС шешіміне сәйкес "Н" компаниясын," О "компаниясын мемлекеттік тіркеу жарамсыз деп танылды.
Осылайша, "Н" компаниясы және "О" компаниясы "Т" компаниясының атына жазып берген ЭШФ-да көрсетілген тауарлардың (сым және оттегі баллондары) шығу тегі расталмайды.
Тақырыптық тексеру барысында салық органы "Т" компаниясының 2023ж.27.01. МКБ-ға сұрау жіберді.
МКБ сұрау салу "Т" компаниясының болмауына байланысты заңды мекенжайы бойынша 2023ж.02.02., 2023ж.17.03. тексеру актілеріне сәйкес тоқтатылды.
2023ж.24.03. Экономикалық тергеу департаментіне басшыны МКБ-ға әкелуге қатысты хат жолданды. Жауап 2023ж.05.04. басшының болмауына байланысты хатпен алынды, келуді қамтамасыз ету мүмкін емес.
Салық төлеушінің банктік шоттары бойынша операцияларды тоқтата тұру туралы 2021ж.06.04. №22691, 2021ж.24.04. №25868, 2021ж.21.09. №2993, 2021ж.29.06. №436291, 2021ж.21.10. №70742, 2021ж.26.10. №75171, 2021ж.02.12. №83090, 2022ж.16.02. №7769 өкімдер қойылды.
"Т" компаниясының салық берешегі есебінен 2021ж.24.04., 2021ж.21.09., 2022ж.14.12., 2023ж.02.03. мүлікке билік етуді туралы шектеу шешім.
"ЭШФ ақпараттық жүйесіне қолжетімділікті шектеу" мәртебесіне ие, 2021ж.11.01. хабарлама қойылды, 2021ж.11.01. табыс етілді.
"Т" компаниясы ӘҚБтК-нің 280-бабы бойынша 2021ж.28.11. қаулысына сәйкес жалпы айналым сомасы 122 073,4 мың теңгеге жалған ЭШФ жазғаны үшін, сатып алушылардың атына 14 648,8 мың теңге сомасында ҚҚС, оның ішінде "W"компаниясы әкімшілік жауапкершілікке тартылды.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде тақырыптық тексеру барысында ұсынылған "W" компаниясының "Т" компаниясымен өзара қарым-қатынастар жөніндегі бастапқы құжаттары (шот-фактуралары, жүкқұжаттары) операцияларды жасау фактілері туралы анық куәландыра алмайды және осы операциялардың бухгалтерлік есепте барабар көрсетілуін қамтамасыз ете алмайды және тиісінше шығыстарды ережелерге сәйкес шегерімдерге жатқызу үшін негіз болып табылады Қазақстан Республикасының Салық және бухгалтерлік заңнамасы.
Жоғарыда айтылғандарға, сондай-ақ барлық мәліметтер мен бастапқы құжаттарға сүйене отырып, "Т" компаниясы мен "W" компаниясы арасындағы өзара есеп айырысу расталмайды.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2022ж.22.12. нормативтік қаулысының 5-тармағына сәйкес № 9 "Соттардың салық заңнамасын қолданудың кейбір мәселелері туралы" заңды күшіне енген үкім, қылмыстық істі тоқтату туралы сот қаулысы, ақталмайтын негіздер бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеруді тоқтату туралы қылмыстық қудалау органының қаулысы, шот-фактураны жазып беру жөніндегі адамның іс-әрекеті жұмыстарды нақты орындамай, қызметтер көрсетпей жасалған деп танылған әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша Қаулы, тауарларды жөнелту, яғни жалған шот-фактура - фактуралар КТС есептеу кезінде шығыстарды шегеруден алып тастау және сатып алынған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша ҚҚС сомасын есептен шығару үшін негіз болып табылады.
Салық органдарының жасалуы жалған шот-фактуралармен расталған мәмілелерге дау айту туралы талап-арыз беруі талап етілмейді.
КТС және ҚҚС бойынша сомаларды тиісті есептеуді салық органы жалған шот-фактураны жазып беру бойынша іс-әрекеттер жасау белгіленген заңды күшіне енген актілер негізінде жүзеге асырады.
Тақырыптық тексеру актісінің нәтижелері бойынша 2020 жылғы 867,8 мың теңге сомасында шығыстар шегерімдерінен және 2020 жылғы 3 тоқсандағы есептен 104,1 мың теңге сомасында ҚҚС алып тастау 2022ж.17.11. №12 шағымданатын салықтық тексеру актісінің нәтижелері бойынша "Т" компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша расталады.
Осылайша, тақырыптық тексерудің нәтижелерін ескере отырып, 2020 жылғы 867,8 мың теңге сомасындағы шығыстарды шегеруден және 2020 жылғы 3 тоқсандағы есептен 104,1 мың теңге сомасында ҚҚС алып тастау 2022ж.17.11. салық тексеруінің шағымданатын актісінің нәтижелері бойынша "Т" компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша негізді болып табылады.
2017ж.25.12. Салық Кодексінің 182-бабының 1-тармағына және 186-бабының 5-тармағына сәйкес шағымды қарау аяқталғаннан кейін уәкілетті орган тақырыптық және (немесе) қайта тақырыптық тексерулердің нәтижелерін және апелляциялық комиссияның шешімін ескере отырып, дәлелді шешім шығарады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырмай қалдыру туралы шешім қабылданды.