Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС, ҚҚС
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – уәкілетті орган) «С» Компаниясынан аумақтық мемлекеттік кірістер департаментіне (бұдан әрі – мемлекеттік кірістер органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым түсті.
Іс материалдарынан анықталғандай, мемлекеттік кірістер органы 2020ж.01.01. кезеңдегі бастап 2020ж.31.12 дейін кезеңдегі салықтардың және (немесе) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жекелеген түрлері бойынша салық міндеттемелерінің орындалуы туралы мәселе бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, нәтижесінде мұнай секторының ірі кәсіпкерлік субъектілері мен ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда заңды тұлғалардан алынатын корпоративтік табыс салығын (КТС) 30 305,6 мың теңге сомасында КТС, 10 955,7 мың теңге сомасында өсімпұл, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарлар, орындалған жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер бойынша қосылған құн салығын (ҚҚС) 17 708,1 мың теңге сомасында, 5 852,7 мың теңге өсімпұлдар сомасы есептелгені туралы хабарлама шығарылды.
«С» Компаниясы мемлекеттік кірістер органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағым түсіріп, хабарламаны толығымен жоюды сұрады.
2017 жылғы 25 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Кодексінің «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық кодексі) 242, 400, 402-баптарын бұзу салықтың шағым жасалған сомасын «М» дара кәсіпкермен (ДК) өзара есеп айырысулар үшін тиісті сомасын есептелген шығыстар мен ҚҚС негізсіз шегеріміне қатысты есептеуге негіз болды.
«М» ДК жеткізушісіне қатысты сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында салықтарды есептеу мерзімінен бұрын және заңсыз болып табылатындығына байланысты «С» Компаниясы салық органының бұл қорытындысымен келіспейді. Сонымен бірге, қылмыстық істің болуы «М» ДК жалған шот-фактураларды ресімдеуіне негіз бола алмайды, сондай-ақ осы контрагентке қатысты заңды күшіне енген сот үкімі немесе сот шешімдері жоқ.
«С» Компаниясы сондай-ақ шарттық міндеттемелердің болуы тауардың жеткізілгенін нақты дәлелдейтін тарапқа тауарлық-материалдық қорларды шығару шоттарымен расталатынын көрсетеді. Бұл ретте мемлекеттік кірістер органының қызметкерлері қолжазба сараптамасы саласындағы сарапшылар болып табылмайды, тиісінше олар құжатта көрсетілген тұлғаның қолы туралы қорытынды бере алмайды.
«С» Компаниясы дәлелдерін тексеріп, мемлекеттік кірістер органы ұсынған материалдарды зерттей келе, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Салық кодексінің 242-бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметке байланысты шығыстары осы бапта және Салық кодексінің 243-263-баптарда белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады, Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда
Салық төлеуші шегерімдерді оның кіріс алуға бағытталған қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде нақты шеккен шығыстар бойынша жүргізеді.
Салық кодексінің 400-бабының 1-тармағына сәйкес қосылған құн салығын төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы Салық кодексінің 367-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес есепке жатқызылған қосылған құн салығының сомасы Салық кодексі осы баптың 1)-4) тармақшаларында көрсетілген, егер олар салық салынатын өткізу айналымы мақсаттары үшін пайдаланылса немесе пайдаланылатын болса, алынған тауарлар, жұмыстар, қызметтер үшін төленуге жататын қосылған құн салығының сомасы болып танылады.
Салық кодексінің 412-бабының 12-тармағында қағаз жеткізгіштегі шот-фактураның куәландырылатыны белгіленген:
заңды тұлғалар үшін – басшының және бас бухгалтердің қолдары, сондай-ақ атауы мен ұйымдық-құқықтық нысаны көрсетілген мөр, егер бұл тұлғаның Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мөрі болуға тиіс болса;
дара кәсiпкерлер үшiн - тегі, аты, әкесiнiң аты (жеке басын куәландыратын құжатта көрсетiлген жағдайда) және (немесе) аты, сондай-ақ дара кәсiпкердiң қолы бар мөр (ол болған кезде).
Шот-фактура салық төлеушінің бұйрығымен уәкілетті қызметкердің қолымен куәландырылуы мүмкін. Бұл ретте тапсырыстың көшiрмесi тауарларды, жұмыстарды, қызметтердi алушылардың көзбен қарауы үшiн қолында болуы тиiс.
Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы осы тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді жеткізушіге шот-фактураларға қол қоюға уәкілетті тұлғаны тағайындау туралы уәкілетті тұлға куәландырған бұйрықтың көшірмесін беру туралы өтінішпен жүгінуге құқылы, осы талапты тауарды, жұмысты, көрсетілетін қызметті алушы күні орындауға міндетті.
Салық кодексінің 190-бабының 3-тармағына сәйкес салықтық есепке алу бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді айта кету керек.
Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 28 ақпандағы «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» (бұдан әрі – Бухгалтерлік есеп туралы Заң) Заңының 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп – Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен реттелетін дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және есеп саясаты ретінде қорытындылаудың реттелген жүйесі.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 6-бабының 3-тармағының 1) тармақшасына сәйкес операциялар мен оқиғалар және бухгалтерлік есептің бастапқы құжаттармен тиісті түрде бекітілуін және барлық операциялар мен оқиғалардың бухгалтерлік жазбалар бухгалтерлік есеп жүйесінде көрсетіледі.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 1-тармағында бухгалтерлік құжаттамаға бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтитынын белгілейді. Бухгалтерлік есеп бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар мәмілені немесе оқиғаны жасау кезінде немесе ол аяқталғаннан кейін бірден жасалуы керек.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 1-бабының 2-тармағында бастапқы есепке алу құжаттары (бұдан әрі – бастапқы құжаттар) мәмілені немесе оқиғаны жасау фактісін және оны жүзеге асыру құқығын қағаз жеткізгіштегі, сондай-ақ электрондық жеткізгіштегі құжаттық дәлелдемелер, оның негізінде бухгалтерлік есеп жүргізіледі.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 10-бабының 1, 2-тармақтарына сәйкес бухгалтерлік есеп құжаттарына қол қою құқығы бар тұлғаларды басшылық немесе жеке кәсіпкер анықтайды. Бұл жағдайда адамның атқаратын қызметіне, ақша сомасына, операцияның көлемі мен мәніне байланысты қол қою құқығының иерархиясы белгіленуі мүмкін.
Электрондық қолтаңбаны пайдаланатын дара кәсіпкерлер немесе ұйымдар Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес электрондық қолтаңбаны пайдалану және оған қол жеткізу құқығына қатысты тиісті сақтық шаралары мен бақылауды орнатуға міндетті.
Осылайша, тауарларға, жұмыстарға, көрсетілетін қызметтерге арналған шығыстардың сомаларын шегерімдерге және ҚҚС есепке жатқызуға қосу операцияның немесе оқиғаның жасалу фактісін тіркейтін осы шығыстарды растайтын бастапқы құжаттар болған кезде, егер бұл шығыстар осы шығыстарды өндіруге бағытталған болса, жүзеге асырылады, табыс және салық салынатын айналым мақсаттары үшін пайдаланылады немесе пайдаланылады. Бұл ретте бастапқы бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу Бухгалтерлік есеп туралы Заңның талаптарына сәйкес жүзеге асырылады, оның ішінде операция немесе оқиға фактісін есепке алады.
Салық кодексінің 179-бабының 5-тармағына сәйкес шағымға салық төлеуші (салық агенті) өз талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттар және іс үшін маңызы бар басқа да құжаттар қоса беріледі.
«С» Компаниясына тақырыптық салық тексеруі Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің «Жоспардан тыс тақырыптық салық тексеруін тағайындау туралы» бұйрығына сәйкес жүргізілгенін атап өткен жөн.
«С» Компаниясы мен «М» Дара кәсіпкер арасындағы өзара есеп айырысулар бойынша жүргізілген салықтық тексеру актісі нәтижелері бойынша 2020 жылға арналған шығыстар шегерімдерден 151 528,1 мың теңге сомасында, 2020 жылдың 2-3 тоқсанында есепке жатқызылған ҚҚС 17 708,1 мың теңге сомасында алынып тасталды.
«М» Дара кәсіпкер (ДК) 2019 жылдың 19 қарашасынан бастап ДК ретінде тіркелген қызмет түрі –сату алаңы 2000 шаршы метрден аз бөлшек сауда объектілері болып табылатын мамандандырылған дүкендерде құрылыс бұйымдарының, лак-бояу материалдарының және шыны бұйымдарының бөлшек саудасы болып табылады. 2019ж.22.11 бастап төлеуші болып 2022ж.14.07. дейін салық ҚҚС есептілігін ұсынбауына байланысты тіркеу есебінен шығарылды. Заңды мекенжайының болмауына байланысты сенімсіз салық төлеушілер тізіміне енгізілген.
Салық есептілігі нысандарын және «М» ДК ЭШФ АЖ талдау нәтижелері бойынша, 2020 жылға арналған жеке табыс салығы бойынша декларация (220.00) көрсеткіштерді көрсетпей ұсынылған, 2020 жылдың 2-3 тоқсанға арналған жеке табыс салығы және әлеуметтік салық бойынша декларацияны (200.00-нысан) ұсынылмаған.
Көлік құралдары салығы, жер салығы және мүлік салығы бойынша декларация (700.00-нысан), сондай-ақ 2020 жылға қоршаған ортаға эмиссиялар үшін төлем туралы декларация (870.00-нысан) ұсынылмаған.
Мемлекеттік кірістер органы ұсынған құжаттардан «С» компаниясы мен «М» ДК сатып алу-сату шарттарын жасасқаны, оған сәйкес жеткізуші («М» ДК) сатып алушыға тапсырысқа сәйкес тауарды беруге міндеттенетіні анықталды.
Шарттардың 2.1 және 4.2 тармақтарында Тауардың жалпы саны, ассортименті және толықтығы Тапсырыс бланкісінде көрсетілген сипаттамаларға қатаң сәйкес келуі керек, тауарға келесі құжаттар қоса берілуі керек: шот-фактура, жеткізу құжаты, сәйкестік сертификаты (сұраныс бойынша).
ЭШФ АЖ бойынша электрондық шот-фактуралар, сондай-ақ қорларды бір жаққа жіберуге арналған жүкқұжаттарларға сәйкес тауарлар - арматура, арқалықтар, сым шыбықтар, мырышталған қаңылтырлар, профильдер, құбырлар, бұрыштар, каналдар, штангалар, түйреуіштер, бұрандалар, қылшықты тығыздауыш жалпы сомасы 151 528,1 мың теңге, оның ішінде. ҚҚС 18 183,3 мың теңге сомасында «М» ДК «С» компаниясына сатылды. Бұл ретте ЭШФ берген тұлғаның Т.А.Ә. жолында және «М» ДК шот-фактурасының «қолын шешу» жолында «Т» азаматының аты-жөні көрсетіледі, бұл ретте «М» ДК басшысы «Ц» азаматы болып табылады.
Бұл ретте, «С» Компаниясы шағымға Салық кодексінің 179-бабының 5-тармағының, 412-бабының 12-тармағының, Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 10-бабының талаптарына сәйкес, салық төлеушiнiң бұйрығымен осыған уәкiлеттi тұлға өкілеттігін растайтын құжаттарды тіркемеген.
«С» Компаниясы қолма-қол ақшамен 30 028,1 мың теңге, қолма-қол ақшасыз 49 390,2 мың теңге сомасында төлем жасады, сонымен қатар 2022ж.30.12. және 2022 жылғы 30 желтоқсандағы берешекті аудару актілеріне сәйкес «B» Компаниясына 102 293,1 мың теңге қарызды өтеу аударылды.
ЭШФ АЖ талдау нәтижелері бойынша жоғарыда аталған тауардың «М» ДК жеткізушісі 2020 жылғы 18 маусымнан бастап дара кәсіпкер ретінде қызметін бастағаны туралы хабарламасы болып «S» ДК табылатыны анықталды. 2020 жылдың 15 шілдесінен бастап ҚҚС төлеуші 2021ж.01.06. дейін орналасқан жерінде болмауына байланысты тіркеуден шығарылды. Сонымен бірге, ЭШФ АЖ деректері бойынша бұл контрагентте көрсетілген тауар түрлерін жеткізген жеткізушілер жоқ, сондай-ақ тауарларды импорттамаған.
Сондай-ақ, Экономикалық тергеу департаментімен «Т» азаматша қатысты ҚР ҚК-нің 216-бабының 3-бөлігімен (жұмыстарды, қызметтерді, тауарларды тасымалдау нақты орындамай шот-фактураларды үзінді бойынша іс-әрекеттер жасау) бойынша қылмыстық істі тергеп жатқанын айта кеткен жөн.
Аталған қылмыстық іс аясында «Т» азаматшаның бұрынғы күйеуі «Ц» азаматының атына «М» ДК тіркегені, сонымен қатар «S» ДК, «B» Компаниясы және басқа да кәсіпорындарды өзінің таныстарының аты-жөні бойынша, ал бір топ адамдарда алдын ала сөз байласу бойынша жоғарыда аталған жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалардың атынан iрi мөлшерде iс жүзiнде жұмыстарды орындамай, қызметтер көрсетпей және тауарларды жөнелтпей шот-фактуралар жазып берумен айналысқан өзі бухгалтерлік есеппен айналысқан.
Қылмыстық істі тергеу барысында «Ц» азаматы - «S» ДК бұл жеке кәсіпкерді «Т» азаматының атына тіркегенін, алайда оның жеке кәсіпкердің қаржы-шаруашылық қызметіне ешқандай қатысы жоқтығын, ол үшін дара кәсіпкерді тіркеуді заңсыз деп тану туралы өтініш арыз бергенін түсіндірді.
Осылайша, тақырыптық тексеру актісі бойынша «С» Компаниясына сатылған тауардың шығу көзі анықталмаған.
Жоғарыда көрсетілген мән-жайларды ескере отырып, «М» ДК өзара есеп айырысу туралы құжаттарды сенімді деп тануға, Қазақстан Республикасының салық және бухгалтерлік есеп заңнамасының ережелеріне сәйкес мәмілелер жасау фактісін көрсетуге және осы операциялардың бухгалтерлік есепте барабар көрсетілуін қамтамасыз етуге және тиісінше шығыстарды шегерімдер мен ҚҚС есепке жатқызуға негіз бола алмайтыны шығады.
Сондықтан салықтық тексеру нәтижелері бойынша «М» ДК өзара есеп айырысу бойынша 2020 жылға арналған шығыстар бойынша сомасы 151 528,1 мың теңге шегерімдерден, ал 17 708,1 мың теңге сомасында ҚҚС 2020 жылдың 2-3 тоқсанында есепке жатқызу алып тастау және тиісті КТС және ҚҚС есептелуі негізді болып танылады.
Салық кодексінің 182-бабының 1-тармағына сәйкес, уәкілетті орган шағымды қарау аяқталғаннан кейін апелляциялық комиссияның шешімін ескере отырып, дәлелді шешім қабылдайды.
Апелляциялық комиссия отырысының қорытындысы бойынша тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаны өзгеріссіз және шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.