Кедендік даулар
Заңды тұлға
Тауарлардың кедендік құны
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) кедендік төлемдер мен салықтарды есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «S» компаниясының шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы халық тұтынатын тауарлардың кедендік құнының 15 тауарларға арналған декларациясы (бұдан әрі – ТД) бойынша өтінішінің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 89 395,8 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«S» компаниясы кеден органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органының шешімін толығымен жоюды сұрайды.
«S» компаниясының мәліметінше, кеден органы нақты әдісті таңдау кезінде алдынғы әдістерді қолданудың мүмкін еместігін негіздеместен, кедендік құнды анықтау әдістерін қолданудың жүйелілігіне қойылатын талаптарды бұзған.
Сыртқы сауда қызметіне екі түрлі қатысушының бір елдің аумағынан бір тауарды Қазақстан Республикасының аумағына әкелуі және бір кеден бекетінде әр түрлі бағамен кейіннен кедендік ресімдеуі бір ғана нәрсені білдіреді: мұндай тауарларды әкелу сирек емес, керісінше, бұл өнім тұрақты негізде импортталады.
Бұрын бірдей тауарлар ЕАЭО аумағына бірдей кеден бекеті арқылы әкелінетін, бірақ әкелінетін тауарлардың кедендік құнын анықтау кезінде кеден органы тарапынан шағымдар болған жоқ.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде «S» компаниясы кедендік тексеру нәтижелері туралы хабарламаны толық күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексере отырып, кеден органы ұсынған материалдарды зерттей отырып, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны белгіленген.
Қаралып отырған жағдайда «S» компаниясы Иран Ислам Республикасынан (бұдан әрі – Иран) 15 ТД бойынша «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсімімен орналастырылған декларациялау кезінде халық тұтынатын түрлі тауарлар (сантехникалық жабдықтарды қоса алғанда, ас үйге арналған ыдыс-аяқты, орамадағы нейлон пленкасы, орау жіптері, газ жылытқыштары, HS жиһаз қызметі, резеңке шелек, шлангтар, кілем) әкелінді.
«S» компаниясы Ираннан тауарларды жеткізушілермен сыртқы экономикалық келісім-шарттар жасады, ал келісім-шарттарға қосымша келісімдер үшінші тұлғалар арқылы төлеуді қарастырады.
Кодекстiң 65-бабының 10-тармағында тауарлардың кедендiк құны және оны анықтауға байланысты мәлiметтер дәйектi, сандық және құжатпен расталған ақпаратқа негiзделуге тиiс деп белгiленген.
«S» компаниясына ұсынылған СТ-3 нысанындағы тауардың шығу тегі туралы шот-фактуралар мен сертификаттарда «S» компаниясымен сыртқы экономикалық шарттар жасаспаған және қаралып отырған тауарларға қатысы жоқ жеткізушілер көрсетіледі.
Жөнелтуші елдің (Иран) декларацияларында келісім-шарттардың нөмірлері мен күндері, «экспорттаушының» атауы келісім-шарт бойынша тауарды «сатушының» атымен сәйкес келмейді, бұл және қаралып отырған тауарларға мәлімделген шот-фактуралардың нөмірлері мен күні туралы ақпарат жоқ. Сонымен қатар, жеткізу шарттары «FOB» деп көрсетілген, ал шарттарға сәйкес жеткізу шарттары «CIP» ретінде анықталған.
Тексеру барысында «S» компаниясы жөнелту елінің декларациясында көрсетілген «FOB» жеткізу шарттарына сәйкес көлік шығындарын төлеуге растайтын құжаттарды ұсынбаған.
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 27.03.2018ж. №42 шешімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық одақтың «ЕАЭО кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылауды жүргізудің ерекшеліктері туралы» Ереженің 5-тармағының а) тармақшасына сәйкес (бұдан әрі – №42 шешім), импортталатын тауарлардың кедендік құнына әсер ететін және бір құжатта қамтылған мәліметтердің, сол құжатта қамтылған өзге мәліметтердің, сондай-ақ өзге де құжаттардағы мәліметтердің арасындағы сәйкессіздіктерді анықтау белгіленген, оның ішінде тауарларға арналған декларацияда көрсетілген мәліметтерді растайтын құжаттар тауарлардың кедендік құнын дурыс емес анықтау белгісі болып табылады.
Осылайша, «S» компаниясы ұсынған шот-фактуралар, СТ-3 нысанындағы тауардың шығу тегі туралы сертификаттар және жөнелтуші елдің экспорттық декларациялары импортталатын тауарлардың кедендік құнын растайтын құжаттар ретінде қабылданбайды.
Кодекстің 66-бабына сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құны олармен жасалған мәміленің құны, яғни бұл тауарларды ЕАЭО кедендік аумағына әкету үшін өткізген кезде іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын баға болып табылады.
Сыртқы экономикалық келісім-шарттардың талаптары бойынша тауарларды төлеу 365 күн ішінде Қазақстан Республикасында ТД тіркелгеннен кейін жүзеге асырылады.
Тауарлар үшін төлемді растау үшін кеден органы «Бірыңғай салықтық ақпараттық жүйе» деректеріне сәйкес «S» компаниясының банк шоты бар екінші деңгейдегі банкке ақша қозғалысы туралы сұрау салуды жіберді.
Екінші деңгейлі банктің мәліметінше, екі келісім-шарт бойынша тауарларға төлем қытай юанімен жүргізілген, ал банк құжаттарында көрсетілген үшінші тұлғалар екі келісімшартқа қосымша келісімдерде көрсетілген үшінші тұлғалар болып табылмайды, жеткізілетін тауарлардың көлеміне төлем сомалары сәйкес келмейді.
Осылайша, шағымға қоса берілген құжаттар «S» компаниясы мәлімдеген тауарлардың кедендік құнын растамайды, сондықтан әкелінетін тауарлардың кедендік құнын импортталатын тауарлардың мәміле құнына негізделген әдіспен (1-әдіс) анықтау мүмкін емес.
Кодекстің 66, 68-72-баптары тауарлардың кедендік құнын айқындау әдістерін қолдану тәртібін анықтайды.
Әкелінетін тауарлардың мәміле құны негізінде кедендік құнды анықтау мүмкін болмаған жағдайда, аталған әдістердің әрқайсысы ретімен қолданылады. Бұдан басқа, егер тауарлардың кедендік құнын алдыңғы әдіспен анықтау мүмкін болмаса, әрбір келесі әдіс қолданылады.
«S» серіктестігінің ТД-ның 31-бағанында бағаланатын тауарлар, олардың айрықша белгілері туралы толық ақпарат жоқ, сонымен қатар тауардың сапасы, олардың нарықтағы беделі және басқа да сипаттамалары туралы мәліметтер жоқ екенін ескере отырып, мұндай тауарлар 2 және 3-әдістері бағаланатын тауарларға қолданылмайды.
«S» компаниясы 4 және 5-әдістерді қолдану үшін құжаттарды ұсынбаған, сондықтан кеден органы бағаланатын тауарлардың кедендік құнын анықтау үшін ақылға қонымды әдістер мен икемділіктерді пайдалана отырып, резервтік әдісті (6-әдіс) негізді түрде қолданды.
Кодекстің 72-бабының 2-тармағының 1) және 2) тармақшаларына, сондай-ақ 06.08.2019ж. №138 Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік құнын айқындау кезінде резервтік әдісті қолдану қағидаларын бекіту туралы Еуразиялық экономикалық одақ Кеңесінің шешімімен бекітілген Кедендік құнды айқындау кезінде резервтік әдісті қолдану қағидаларының 5-тармағына сәйкес, бағаланатын тауарлардың кедендік құнын анықтау үшін бағаланатын тауарлар өндірілген елден басқа елде өндірілген біртекті немесе біртекті тауарлармен жасалған мәміле құны негізге алынуы мүмкін, ЕАЭО Кеден кодексінің 43-бабының 3-тармағында белгіленген мерзімнен ауытқу, сондай-ақ бір сыныптағы немесе түрдегі (бірдей немесе біртекті емес) тауарлардың кедендік құнына немесе бір сыныптағы немесе түрдегі тауарлармен жасалған мәміле құны (бірдей немесе біртекті емес) қабылдануы мүмкін.
Бағаланатын тауарлардың кедендік құнын айқындау үшін қолайлы баға ақпаратын анықтау мақсатында кеден органы Қазақстан Республикасының және ЕАЭО ақпараттық дерекқорларын келесі TД бағандары бойынша құн және салмақ көрсеткіштерін ескере отырып сұрыптады: тауардың шығарылған жері (Иран, Қытай, Түркия), тауардың жөнелтілген елі (Иран, Қытай, Түркия), бағыты (ИM), Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы бойынша тауар коды, тауардың атауы, салмағы, кедендік құнды анықтау әдісінің коды (әкелінетін тауарлармен мәміле құны негізінде), кедендік құнды түзету атрибутының коды (кедендік құн қабылданды).
Кеден органы декларант пайдаланатын тауарлардың кедендік құнының индексін (бұдан әрі – КҚИ) ескере отырып, әрбір тауар атауының контекстіндегі құжаттар мен ақпаратты талдады. Бұл ретте «S» компаниясының бағаланатын тауарларының мәлімделген құнын сыртқы экономикалық қызметтің басқа қатысушылары ЕАЭО кедендік аумағына сол немесе тиісті кезеңде әкелген «S» компаниясының тауары ретінде жеткізу мәлімделген ұқсас тауарлардың құнымен салыстыру жүргізілді.
Талдау ТД-да «S» компаниясы мәлімдеген тауарлардың мәлімделген кедендік құнының сыртқы сауда қызметіне басқа қатысушылар мәлімдеген ұқсас тауарлардың кедендік құнымен салыстырғанда сәйкессіздіктерді көрсетті.
Алайда, 6 ТД-ға арналған «шланг», «кілем», «резеңке шелек» тауарлары бойынша кеден органы Қазақстан Республикасы мен ЕАЭО-ның Қытай мен Түркиядан баға ақпаратының көздерін негізсіз пайдаланған, себебі ақпараттық базасында ұқсас тауарлары Ираннан Қазақстан Республикасына жеткізу жүзеге асырылған. Сондықтан «шланг», «кілем», «резеңке шелек» тауарлары үшін баға ақпаратының Қытай және Түрік көздері қолданылмайды.
Бұл ретте, Ираннан Қазақстан Республикасының ақпараттық базасында ұқсас тауарлардың жоқтығын ескере отырып, 4 ТД бойынша «орау жіптері», «газ жылытқыштары», «HS жиһаз қызметі» тауарларының кедендік құнын анықтау үшін, кеден органы Қытайдан баға ақпарат көздерінің барлық сипаттамалары үшін ең қолайлыларын негізді түрде пайдаланды.
Сонымен бірге, «S» компаниясы мәлімдегендей «орамдағы нейлон пленкасы», «санитариялық бұйымдарды қоса алғанда», «ас үй бұйымдары», «ас үй ыдыстары» тауарлары бойынша ұқсас тауарларды Ираннан Қазақстан Республикасына шамамен бірдей бағамен жеткізу жүзеге асырылды..
Осылайша, шағымға қоса берілген құжаттардың «S» компаниясы мәлімдеген тауардың кедендік құнын растамайтынын, растайтын төлем құжаттарының жоқтығын, импортталатын тауарлардың мәміле құнына негізделген әдісті қолдану мүмкін еместігін ескере отырып ( 1-әдіс) және ТД-ның 31-бағанында бағаланатын тауарлар туралы толық ақпараттың болмауына байланысты, кеден органы тауарлардың - «орау иірілген жіп», «газ жылытқыштары», «HS жиһаз қызметі», «орамдағы нейлон пленкасы», «жиынтықтағы сантехника», «ас үй бұйымдары», «ас үйге арналған үстел бұйымдары» бағасы туралы ақпаратты талдау негізінде тауарлардың кедендік құнын айқындау кезінде резервтік әдісті (6-әдіс) негізді түрде қолданған.
Бұл ретте, «шланг», «кілем», «резеңке шелек» тауарларының кедендік құнын анықтау кезінде Ираннан әкелінетін ұқсас тауарлардың бағасы туралы ақпарат көздері болған кезде кеден органы Қытай мен Түркиядан әкелінетін ұқсас тауарларға баға ақпаратының көздерін негізсіз пайдаланған.
Жоғарыда көрсетілген мән-жайларды ескере отырып, кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік баждарды, салықтарды есептеу тауарлардың - «шланг», «кілем» және «резеңке шелек» кедендік құнын анықтау кезінде Түркия мен Қытайдан әкелінген тауарларды баға туралы ақпарат көзі ретінде пайдалану бөлігінде заңсыз болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен Түркия мен Қытайдан әкелінетін тауарлардың – «шланг», «кілем» және «резеңке шелек» кедендік құнын анықтау кезінде баға ақпаратының көзі ретінде пайдаланылуы бөлігінде кедендік тексеру нәтижелері заңсыз деп танылды, ал қалған жағдайда заңды деп танылды.