Кедендік даулар
Заңды тұлға
Тауарлардың кедендік құны
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – уәкілетті орган) «К» Компаниясынан аумақтық мемлекеттік кірістер департаментіне (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым түсті ҚҚС есептеуге қатысты.
Іс материалдарынан анықталғандай, кеден органы тауарлардың – «жеміс-көкөністердің» кедендік құнын декларациялаудың дұрыстығына кедендік тексеру жүргізіп, нәтижесінде жалпы сомасы 28 229,2 мың сомаға хабарлама берілген. теңгені құрады.
«К» Компаниясы кеден органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағым түсіріп, онда кеден органының шешімінің күшін жоюды сұрады.
Шағымдан анықталғандай, «К» Компаниясына қатысты алдын ала кедендік тексеру актісі жасалған, оған «К» Компаниясы жоғары тұрған кеден органына жазбаша қарсылық білдірген.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 21.04.2021ж. №376 бұйрығының 10-тармағына сәйкес қаулысына сәйкес жазбаша қарсылықты кедендік тексеруді жүзеге асыратын мемлекеттік кіріс органы онда көрсетілген шектерде оны алған күннен бастап 10 (он) жұмыс күні ішінде қарайды.
Алайда, бүгінгі күнге дейін жоғары тұрған кеден органы да, кеден органы да «К» Компаниясынан алдын ала акт бойынша жазбаша қарсылыққа жауап берген жоқ.
Осыған байланысты, «Қ» Компаниясының пікірі бойынша «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) және Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің бұйрығының талаптары Қазақстан Республикасының жоғары тұрған кеден органы мен кеден органы бұзған.
Бұл ретте кеден органы алдын ала жасалған акт бойынша жауап берудің орнына кедендік тексеру актісін және тексеру нәтижелері туралы хабарлама жасайды.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің (бұдан әрі – ӘРПК) 20-бабына сәйкес, әкімшілік орган әкімшілік процеске қатысушыны сот отырысының өтетін орны мен уақыты туралы бір күн бұрын хабардар етеді.
Сондай-ақ, ӘРПК-нің 75-бабының 1-тармағына сәйкес, әкімшілік процеске қатысушыға әкімшілік іс қаралғаннан кейін өтінішхат берілген күннен бастап үш жұмыс күнінен кешіктірмей әкімшілік істің материалдарымен танысу мүмкіндігі берілуі тиіс.
Осыған байланысты «К» Компаниясы жоғары тұрған кеден органы ӘРПК-нің 20 және 75-баптарының, сондай-ақ ӘРПК-нің 78-80-баптарының талаптарын сақтамаған деп есептейді.
ӘРПК-нің 81-бабының 1-тармағына сәйкес жазбаша (қағаз) нысанда қабылданған әкімшілік акт ӘРПК-нің 66-бабына сәйкес әкімшілік іс жүргізуге қатысушының назарына жеткізіледі. Бұл талапты жоғары тұрған кеден органы да орындамаған.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде «К» Компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерделей келе, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодекстің 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылауды жүзеге асыру кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен декларациялаудың дұрыстығын тексеретіні белгіленген.
Бұл ретте, жасалған келісім-шарттар шеңберінде «К» Компаниясы Тәжікстан Республикасынан жемістер мен көкөністердің ассортиментін (пияз, жаңа піскен қауын, жүзім жапырақтары және т.б.) әкелді.
Тауарларды декларациялау ішкі тұтыну үшін шығарудың кедендік рәсіміне сәйкес жүзеге асырылды, декларант әкелінген тауарлардың 3 ТД бойынша және 5 ТД бойынша мәлімделген жеке тауарларға қатысты әкелінетін тауарлармен жасалған мәміленің құнымен айқындалды (1-әдіс), 42 ТД бойынша – резервтік әдіс бойынша (6-әдіс).
Тауарларды кедендік ресімдеу кезінде ТБЖ ұсынымына байланысты кедендік құн 41 ТД-да мәлімделген тауарлар бойынша, ал 5 ТД-да мәлімделген жекелеген тауарларға қатысты резервтік әдіспен (6-әдіс) түзетілді.
Кейіннен кеден органы кедендік тексеруді тағайындады, оның шеңберінде «К» Компаниясы Кодексінің 421, 422 және 426-баптарының негізінде, 19.09.2022ж., 26.09.2022ж. құжаттарды және (немесе) мәліметтерді, оның ішінде шарттарды және шарттарға өзгерістерді, төлем құжаттарын, шот-фактураларды, есепке алу құжаттарын, көлік қызметтері туралы құжаттарды ұсынуға талаптар жіберілді.
Сондай-ақ, кеден органы валюталық операциялар бойынша ақпарат беру үшін екінші деңгейлі банктерге сұраныс жіберді.
Кеден органы мен «К» Компаниясы ұсынған құжаттарды зерделей келе, мыналар анықталды.
Келісімшарттардың талаптары бойынша тауарға төлем әрбір жөнелтілім үшін тауарды тиегеннен кейін қаражатты аудару арқылы АҚШ долларымен жүзеге асырылады. Келісімшарттарда екінші деңгейлі банк шоты көрсетілген.
Кодекстің 65-бабына сәйкес тауарлардың кедендік құны және оны анықтауға байланысты мәліметтер сенімді, сандық және құжатпен расталған мәліметтерге негізделуге тиіс.
Кодекстің 66-бабының 3-тармағында импортталатын тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын баға сатып алушы тікелей сатушыға немесе сатушының пайдасына басқа тұлғаға жүргізген немесе жүзеге асыруға жататын барлық төлемдердің жалпы сомасы болып табылады деп көрсетілген. Бұл ретте төлемдер Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған кез келген нысанда тікелей немесе жанама түрде жүргізілуі мүмкін.
Кодекстің 66, 68-72-баптары тауарлардың кедендік құнын айқындау әдістерін қолдану тәртібін анықтайды.
Мәміле құны негізінде кедендік құнды анықтау мүмкін болмаған жағдайда, аталған әдістердің әрқайсысы дәйекті түрде қолданылады. Бұдан басқа, егер тауарлардың кедендік құнын алдыңғы әдіспен анықтау мүмкін болмаса, әрбір келесі әдіс қолданылады.
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 27.03.2018ж. №42 шешімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылауды жүзеге асыру ерекшеліктері туралы ереженің 5-тармағына сәйкес, импортталатын тауарлардың бірдей немесе ұқсас тауарлардың бағасымен салыстырғанда төмен бағасын анықтау тауарлардың кедендік құнын сенімсіз анықтаудың белгісі болып табылады.
Көрсетілген мән-жайларды анықтау тауарлардың кедендік құнына кедендік тексеруді тағайындау және жүргізу үшін негіздердің бірі болып табылады, бірақ кедендік құнды айқындау әдісін жою және (немесе) өзгерту үшін негіз болып табылмайды.
Сонымен қатар, жоғарыда аталған шешімнің 8-тармағына сәйкес, тауарлардың кедендік құнына мониторинг жүргізу кезінде кеден органы құжаттарды және (немесе) ақпаратты, оның ішінде жазбаша түсініктемелерді сұратуға (талап етуге) құқылы.
Бұл ретте кедендік тексеру актісі талаптардың бөлігі ретінде кеден органы сұраған құжаттарды және (немесе) ақпаратты «К» Компаниясы ұсынған-ұсынбағаны туралы мәліметтерді қамтымайды.
Екiншi деңгейдегi банктiң кедендiк тексеруiнiң мәлiметтерiне сәйкес, «К» Компаниясы валюталық операцияларды жүзеге асырмаған.
41 ТД-да мәлімделген бағаланған тауарларға және 5 ТД-да мәлімделген жеке тауарларға қатысты кедендік декларациялау кезінде кедендік құн резервтік әдісті (6-әдіс) пайдалана отырып түзетілгенін, мұнда баға ақпаратының көзі ретінде шыққан елі Тәжікстан ТД алынғанын атап өткен жөн. Кедендік тексеру кезінде кеден органы шығарылған елі Өзбекстан Республикасы болып табылатын резервтік әдісті (6-әдіс) пайдалана отырып, сол ТД-ға қосымша ҚҚС алады.
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 08.06.2019ж. №138 шешімімен бекітілген тауарлардың кедендік құнын айқындау кезінде резервтік әдісті қолдану қағидаларына (6-әдіс) сәйкес, тауарлардың кедендік құны резервтік әдісті (6-әдіс) пайдалана отырып, ЕАЭО кедендік аумағында бар ақпарат негізінде, Кеден кодексінің 5-тарауының қағидаттары мен ережелеріне сәйкес келетін негізделген әдістерді пайдалана отырып айқындалады. Еуразиялық экономикалық одақтың (бұдан әрі – ЕАЭО Кодексі) және оны анықтау тауарлардың кедендік құнын анықтаудың бұрынғы әдістерін қолдану кезінде ақылға қонымды икемділікке мүмкіндік бергенде.
Белгілі бір әдісті икемді қолдану туралы шешім әрбір нақты жағдайда ЕАЭО Кодексінің 5-тарауының тиісті бабының талаптарына барынша толық сәйкес келетін қолда бар ақпарат негізінде қабылдануы тиіс, егер бұл ЕАЭО Кодексінің 45-бабының 5-тармағы ережелеріне қайшы келмесе.
ЕАЭО Кодексінің 45-бабына сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құнын айқындау кезінде, атап айтқанда, бағаланатын тауарлардың кедендік құнын анықтау үшін бағаланатын тауарлар өндірілген елден басқа елде өндірілген бірдей немесе біртекті тауарлармен мәміленің құны негіз болып қабылдануы мүмкін.
Бұл ретте ТД электрондық көшірмелерінің деректер базасында Тәжікстанда өндірілген бағаланған тауарлар туралы ақпарат бар.
Кеден органы кедендік тексеру актiсiнде 41 ТД-мен декларацияланған тауарлардың және 5 ТД-мен мәлiмделген жекелеген тауарлардың кедендiк құнын анықтау үшiн Өзбекстанда өндiрiлген тауарлар туралы ақпаратты пайдаланудың дәлелдерi мен негiздерiн көрсетпеген.
9 ТД-ға қатысты «К» Компаниясы 8 ТД-ға кедендік декларациялау кезінде импорттық тауарлармен жасалған мәміле құнына негізделген әдісті (1-әдіс) және 1 ТД бойынша резервтік әдіс (6-әдіс) мәлімдегенін атап өтеміз.
Жоғарыда айтылғандай, кедендік тексеру актiсiнде тексеру кезiнде сұратылған құжаттарды ұсыну бойынша ақпарат жоқ. Бұл ретте, «К» Компаниясы шағым материалдарына тауарлардың мәлімделген кедендік құнының дұрыстығын растайтын құжаттарды ұсынбаған.
«К» Компаниясы кедендік тексеру жүргізу кезінде тауарлардың кедендік құнын растайтын құжаттарды ұсынбағандықтан және Кодекстің 66-бабының ережелерін ескере отырып, осыған сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құны болып табылатын тауарлардың кедендік құнын олармен жасалған мәміле, яғни осы тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын баға, кеден органының кедендік құнды анықтау әдісін өзгертуі заңды түрде жасалған.
Бұл ретте кеден органы, мысалы, өнімге – пиязға қатысты, шығарылған елі Тәжікстан, баға ақпаратының көзі ретінде шығарылған елі Өзбекстан Республикасы болып табылатын ТД пайдаланды. Бұл ретте ТД электронды көшірмелерінің базасында жаңа піскен пияз туралы мәліметтер бар, шыққан елі Тәжікстан болып табылады.
Тауарлар – жаңа қауын, ас қызылшасы үшін де осындай жағдай қалыптасты.
Тауарға – жүзім жапырақтарына қатысты кеден органы бағаланатын өнімге сәйкес келмейтін консервіленген тұзды қияр/қызанақ баға ақпаратын көзі ретінде қолданылған.
Сондай-ақ, тексеру актісінде шығарылған елді ескере отырып, бірдей/ұқсас тауарлардың баға диапазонын көрсететін салыстырмалы талдау нәтижелерін көрсетпеген. Көрсетілген бағалардың болмауына байланысты Кодекстің 72-бабының 5-тармағының екі баламалы шығыстардың ең жоғарысын кедендік мақсаттар үшін пайдаланбау туралы талаптарының орындалғанын анықтау мүмкін емес.
Осылайша, Тәжікстанда өндірілген тауарлар туралы мәліметтер ТД электрондық көшірмелерінің деректер базасында болған жағдайда, кеден органы Өзбекстан Республикасында өндірілген тауарлардың бағасы туралы ақпарат көзін негізсіз пайдаланған, демек кедендік тексеру нәтижелері бойынша есептелген ҚҚС заңсыз болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңсыз деп танылды.