Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: ҚҚС қайтару
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) Мемлекеттік кірістер аумақтық департаментінің (бұдан әрі - салық органы) бюджетке төлеуге жатпайтын, қайтаруға расталмаған есептелген салық сомасынан есепке жатқызылатын ҚҚС асып кеткен сомасы туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «M» Компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы қайтаруға ұсынылған қосылған құн салығы (ҚҚС) сомаларының дұрыстығын, есептеудің дұрыстығын және 01.04.2017ж. 31.03.2022 ж. кезең үшін ҚҚС төлеудің уақтылығын растау мәселелері бойынша «M» Компаниясына тақырыптық тексеру жүргізді. бойынша, оның нәтижелері бойынша Қазақстан Республикасының аумағында 6 415,7 мың теңге сомасында тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын (ҚҚС) есептеу туралы, есепке жатқызылатын ҚҚС бюджетке төлеуге жатпайтын қайтаруға расталмаған есептелген салық сомасынан асып кету сомасы туралы хабарлама шығарылды 5 033 832,3 мың теңге мөлшерінде, бюджеттен қайтарылған және қайтаруға расталмаған ҚҚС асып кеткен сомасы туралы 819,5 мың теңге сомасында, 31,7 мың теңге сомасында өсімпұл.
«M» Компаниясы 202 199,0 мың теңге сомасында талап қою мерзімінің өтуіне, 6 415,7 мың теңге сомасында ҚҚС есептелуіне байланысты 3 424 963,0 мың теңге сомасында тәуекелдерді басқару жүйесін (ТБЖ) қолдану нәтижесінде қайтаруға ҚҚС асып кеткенін растамау бөлігінде тексеру нәтижелері туралы осы хабарламаға сәйкес келмейді және келесі дәлелдер.
Қайтаруға ҚҚС-ты растамау үшін Салық кодексінің 152-бабы 12-тармағының 2-бабын бұзу негіз болды, нәтижесінде қайтаруға 5 033 832,3 мың теңге сомасында ҚҚС-ты асырып жіберу расталмады, оның ішінде:
- валюталық түсім түспеген тауарлардың экспорты бойынша 56 187,4 мың теңге;
- ТБЖ қолдану нәтижесінде анықталған бұзушылықтар бойынша 3 424 963,0 мың теңге;
- 523 093,6 мың теңге, қайтаруға артық ҚҚС ұсынылды;
- 267 051,8 мың теңге, талап қою мерзімінің өтуіне байланысты;
- 569 854,8 мың теңге, бұрын қайтарылған ҚҚС сомасы.
- Салық Кодексінің 429-бабының 2-тармағында көзделген шарттарға сәйкес келмеуіне байланысты 192 681,4 мың теңге.
Сондай-ақ, салықтық тексеру актісінің нәтижелері бойынша Салық кодексінің 401-бабын бұза отырып, 2022 жылғы 1 тоқсанға есепке жатқызылатын ҚҚС-ты 6 415,7 мың теңге сомасында асыра бағалау белгіленді.
Салық органының осы қорытындысымен «М» Компаниясы 3 424 963,0 мың теңге сомасында ТБЖ қолдану нәтижесінде анықталған бұзушылықтар бөлігінде келіспейді, себебі ҚҚС асып кетуін қайтару және ҚҚС асып кету сомасының дұрыстығын растау мақсатында тәуекелдерді басқару жүйесін қолдану Қағидаларының 48, 49-тармақтарында, сондай-ақ бекітілген тәуекел дәрежесінің өлшемшарттары ҚР Қаржы министрінің 2018.03.19 № 391 бұйрығымен (бұдан әрі-2018.03.19 №391 қағидалар), «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2017ж.25.12. Қазақстан Республикасы Кодексінің 158-бабы 1-тармағының 10) тармақшасы. (Салық кодексі) және тексеру актісінде аумақтық мемлекеттік кірістер органдарының (МКҚ) жауаптарының мазмұнымен анықталған бұзушылықтардың толық сипаттамасы жоқ екенін атап өтеді.
Сондай-ақ, МАЭС-тің 2022ж.14.04.шешіміне сілтеме жасай отырып, «М» Компаниясы салықтық тексеру жүргізу барысында жіберілген сұрау салулар бойынша аумақтық МҚҚ-ның жауаптарын тексеруді сұрайды.
Шағымда келесі деңгейдегі жеткізушілер бойынша ҚҚС сәйкессіздігіне байланысты салықтық тексеру актісінің нәтижелері бойынша 8 компания бойынша қайтаруға расталмағаны көрсетілген.
Өз кезегінде, 03.03.2021 Ж. №36 акт бойынша бұрын жүргізілген тексеру барысында жіберілген ҚҚС бойынша бұзушылықтарды жою туралы сұрау салуларға МҚК жауаптарына сәйкес көрсетілген өнім берушілер бойынша ҚҚС бойынша сәйкессіздіктер жоқ. Бұл ретте «Т» Компаниясының жеткізушісі бойынша тексеру актісінде қайтаруға ҚҚС сомаларын растамау үшін себептер жоқ.
Бұдан әрі шағымда ҚҚС асып кетуін қайтару туралы талап 2022 жылғы 1 тоқсандағы ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілгені көрсетілген. осыған байланысты, Салық кодексінің 48-бабы 3-тармағының 1) тармақшасын ескере отырып, «М» Компаниясы ҚҚС асып кетуін қайтару талабы бөлігінде 202 199,0 мың теңге сомасында 202 ескіру мерзімі деп есептейді, 2017 жылдың 3 тоқсаны аяқталмайды.
Бұдан басқа, «М» Компаниясы 6 415,7 мың теңге сомасында ҚҚС есептеу бөлігінде салықтық тексеру актісінің нәтижелеріне сәйкес келмейді.
«М» Компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Уәкілетті орган шағым бойынша дәлелді шешім шығару мақсатында Салық кодексінің 181, 186-баптарына сәйкес 2017ж.01.10. бастап 2022ж.31.03. дейінгі кезеңде қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомаларының дұрыстығын растау мәселесі бойынша тақырыптық тексеру тағайындады.
Осы хатты орындау үшін Мемлекеттік кірістер комитеті 2023ж.01.02. ұйғарымының негізінде «М» Компаниясына тақырыптық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 2023ж.10.05. №4 тақырыптық тексеру актісі (бұдан әрі - тақырыптық тексеру актісі) жасалды.
Тақырыптық тексеру актісінен мыналар шығады.
Салық кодексінің 400-бабының 1-тармағына сәйкес Салық кодексінің 367-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес ҚҚС төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушының есепке жатқызылатын ҚҚС сомасы, егер олар пайдаланылса немесе мақсатта пайдаланылса, алынған тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер үшін төлеуге жататын ҚҚС сомасы танылады Салық кодексінің көрсетілген бабының 1)-4) тармақшаларында көрсетілген сату бойынша салық салынатын айналым.
Салық кодексінің 401-бабының 1-тармағына сәйкес есепке жатқызылатын ҚҚС мынадай күндердің неғұрлым кешігуіне жататын салық кезеңінде ескеріледі: тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алу күні және шот-фактураны немесе 1-тармаққа сәйкес қосылған құн салығын есепке жатқызу үшін негіз болып табылатын өзге құжатты жазып беру күні Салық кодексінің 400-бабы.
Тақырыптық тексеру актісінен алынған электрондық шот-фактуралар (ЭШФ) бойынша ҚҚС сомаларын есепке жатқызылған, 2022 жылғы 1 тоқсандағы ҚҚС декларациясында көрсетілген ҚҚС сомаларымен салыстыру кезінде 6 415,7 мың теңге сомасында алшақтық белгіленгені шығады.
Айта кету керек, Салық кодексінің 179-бабының талаптарына сәйкес шағымда 6 415,7 мың теңге сомасында ҚҚС есептеу бөлігінде салықтық тексеру нәтижелерімен келіспейтін дәлелдер мен дәлелдер келтірілмеген, сондай-ақ «М» Компаниясы шағымды қарау мәселелері бойынша тақырыптық тексеру жүргізу барысында көрсетілген сомаларды жатқызудың негізділігін растайтын құжаттар ұсынылмаған есепке алу.
Баяндалғанды ескере отырып, тақырыптық тексеру актісінің нәтижелері бойынша Салық кодексінің 400, 401-баптарына сәйкес 2022 жылғы 1 тоқсанда ҚҚС есептен шығару және ҚҚС есептеу бойынша 2022ж.15.11. №68 салықтық тексеру актісінің нәтижелері 6 415,7 мың теңге сомасында расталды.
Осылайша, тақырыптық тексеру актісінің нәтижелерін ескере отырып, 2022 жылғы 1 тоқсандағы ҚҚС-ты есептен шығару және 2022 жылғы 2022ж.15.11. №68 салықтық тексеру актісінің нәтижелері бойынша 6 415,7 мың теңге сомасында ҚҚС есептеу негізді болып табылады.
Тақырыптық тексеру актісінен ТБЖ қолдану кезінде анықталған бұзушылықтарға байланысты «Пирамида» есебін талдау нәтижесінде 2022ж.15.11. №68 салықтық тексеру актісі бойынша қайтаруға расталмаған ҚҚС сомасы 3 424 963,0 мың теңгені, оның ішінде ҚҚС сомасы жасалған «Т» Компаниясының жеткізушісі бойынша құрады 127 830,3 мың теңге.
Тақырыптық тексеру жүргізу барысында 2018ж.19.03. №391 Қағидаларға сәйкес бекітілген есептеу тәртібіне сәйкес тәуекел дәрежесі критерийлері бойынша балдарды автоматтандырылған есептеу жүргізілді.
Тәуекел дәрежесі критерийлерін пайдалана отырып бағалау нәтижелері бойынша балдардың жиынтық қорытындысының нәтижелері бойынша 92,41 балды құрады, демек, «М» Компаниясы 2018ж.19.03. №391 Қағидалардың 43-тармағында белгіленген шектен аспады, нәтижесінде «Пирамида» есебі қалыптастырылды.
2018 жылғы 19.03. №391 Қағидалардың 45, 46, 52-тармақтарына сәйкес тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді жеткізушілерде «Пирамида» есебінің нәтижелері бойынша салық заңнамасын бұзушылықтар анықталған жағдайда, ҚҚС асып кету сомаларының дұрыстығын растау салықтық бұзушылықтар анықталған жеткізушілерге тиесілі ҚҚС асып кету сомасына азайтылған ұсынылған сомалар шегінде жүргізіледі, Қағидалардың 52-тармағының 1) - 7) тармақшаларында көзделген заңнамалар.
Қаралып отырған жағдайда, тақырыптық тексеру актісінің нәтижелері бойынша «М» Компаниясының 487 тікелей өнім берушілері бойынша 2018ж.19.03. №391 Қағидалардың 52-тармағында белгіленген салық заңнамасының бұзушылықтары расталды, олар бойынша қайтаруға расталмаған ҚҚС асуының ең аз сомасы 3 667 770,7 мың теңгені құраған кейінгі деңгейдегі өнім берушілерге тиесілі, оның ішінде 8 өнім берушілерге қайтаруға расталмаған ҚҚС сомасы 1 271 573,4 мың теңгені құрады (әрбір өнім беруші бойынша бұзушылықтар және сомалар бөлінісінде 2.10-бөлімде егжей-тегжейлі көрсетілген) .
Бұдан басқа, Салық Кодексінің 429-бабының 3-тармағына сәйкес «М» Компаниясы «Т» Компаниясының өнім берушісінен сатып алынған тауарлар (жұмыстар, көрсетілетін қызметтер) бойынша есепке жатқызған 127 830,3 мың теңге сомасындағы ҚҚС тақырыптық тексеру актісінің нәтижелері бойынша қайтаруға расталмаған, өйткені сатып алынған жабдық (бөтелкеге құю желісі ПЭТ, шам сүзгісі бар су дайындау, сироп бөлмесі) нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын өткізу бойынша айналым мақсатында пайдаланылмаған.
Салық кодексінің 152-бабы 12-тармағының 2), 3) тармақшаларына сәйкес салықтық тексеру аяқталған күні тексерілетін салық төлеушінің өнім берушілері бойынша «Пирамида» талдамалық есебін талдау нәтижелері бойынша бұзушылықтар анықталған, ҚҚС сомаларының дұрыстығы расталмаған сомалар шегінде ҚҚС қайтару жүргізілмейді.
Баяндалғанды ескере отырып, тақырыптық тексеру актісінің нәтижелері бойынша ТБЖ қолдану кезінде анықталған бұзушылықтарға байланысты «Пирамида» есебін талдау нәтижесінде 3 424 963,0 мың теңге сомасында ҚҚС қайтаруға растамау бойынша, сондай-ақ ТБЖ қолдану бойынша 127 830,3 мың теңге сомасында қайтаруға ҚҚС растамау бойынша 15.11.2022 ж. №68 салықтық тексеру актісінің нәтижелері расталды. «Т» Компаниясының жеткізушісіне.
Осылайша, тақырыптық тексеру нәтижелерін ескере отырып, ТБЖ қолдану нәтижесінде 3 667 770,7 мың теңге сомасында ҚҚС қайтаруға расталмауы, сондай-ақ «Т» Компаниясының жеткізушісі бойынша 127 830,3 мың теңге сомасында қайтаруға ҚҚС расталмауы негізді болып табылады.
Салық кодексінің 48-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес салық төлеуші (салық агенті) бюджетке салықтар мен төлемдерді, өсімпұлдарды есепке жатқызуды және (немесе) қайтаруды талап етуге құқылы уақыт кезеңі салық міндеттемесі мен талабы бойынша талап қою ескіру деп танылады.
Салық кодексінің 48-бабының 2-тармағына сәйкес (2020ж.01.01. бастап редакцияда), егер осы бапта өзгеше көзделмесе, талап қою мерзімі үш жылды құрайды.
Бұл ретте Салық кодексінің 48-бабының 9 және 10-тармақтарында талап қою мерзімін ұзарту және тоқтата тұру жағдайлары көзделген.
Салық кодексінің 48-бабының 3-тармағына сәйкес салық төлеушілердің мынадай санаттары үшін осы бапта белгіленген ерекшеліктерді ескере отырып, талап қою мерзімі бес жылды құрайды:
1) Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексіне сәйкес осындай санатқа жатқызылған ірі кәсіпкерлік субъектілерінің;
2) жер қойнауын пайдалануға арналған келісім-шартқа сәйкес қызметті жүзеге асыратын тұлғалар.
Осылайша, салық төлеушінің салық кодексінің 48-бабы 3-тармағының 1), 2) тармақшаларында көрсетілген салық төлеушілердің санаттары үшін салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есепке жатқызуды және (немесе) қайтаруды, өсімпұлды талап ету құқығы талап қоюдың 5 жылдық мерзімі кезеңінде қолданылады. Бұл ретте Салық кодексінің ережелерінде салық төлеушінің осы құқығы бөлігінде талап қою мерзімін ұзарту және тоқтата тұру жағдайлары көзделмеген.
Кәсіпкерлік субъектісінің санаты туралы анықтамаға сәйкес «М» Компаниясы ірі кәсіпкерлік субъектісіне жатады, тиісінше 2017ж.25.12. Салық кодексінің 48-бабының 3-тармағында көрсетілген салық төлеушілер санатына жатады.
Қаралып отырған жағдайда «М» Компаниясына тақырыптық тексеру 2022 жылғы 1 тоқсандағы ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілген ҚҚС асып кетуін қайтару туралы талап негізінде 2017ж.01.04. бастап 2022ж.31.03. дейінгі кезеңде жүргізілді, оның ішінде:
- 2017 жылғы 2 тоқсанда 60 655,7 мың теңге сомасында ҚҚС;
- 2017 жылдың 3 тоқсанында ҚҚС 141 543,2 мың теңге сомасында.
Тақырыптық тексеру актісінде «Салық заңнамасын қолданудың сот практикасы туралы» ҚР Жоғарғы Сотының 2017ж.29.06. №4 нормативтік қаулысының 16-тармағына сәйкес мемлекеттік кірістер органының салықтардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің есептелген, есептелген сомасын есептеу немесе қайта қарау құқығына қатысты талап қою мерзімі хабарламалар шығарылған күнге есептелетіні көрсетілген.
Бұл жағдайда Мемлекеттік кіріс органы тексеру нәтижелері туралы хабарламаны 2022ж.15.11. шығарды.
Баяндалғанды ескере отырып, тақырыптық тексеру актісінің нәтижелері бойынша тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаны шығару күніне 2017ж.01.04. бастап 2017ж.30.09. дейінгі кезең үшін салықтардың есептелген, есептелген сомасын есептеу, қайта қарау бөлігінде талап қою ескіру мерзімі аяқталғаны анықталды.
Сонымен қатар, «Салық заңнамасын қолданудың сот практикасы туралы» ҚР Жоғарғы Сотының 2022ж.22.12. №9 нормативтік қаулысының (бұдан әрі - ҚР ҚК 2022ж.22.12. нормативтік қаулысы) енгізілуіне байланысты соттың 2017ж.29.06. №4 нормативтік қаулысының күші жойылғанын атап өткен жөн.
Бұл ретте, ҚР ҚК 2022ж.22.12. нормативтік қаулысының 19-тармағында Салық кодексінің 48-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес салық міндеттемесі мен талабы бойынша талап қою мерзімі салық төлеуші (салық агенті) бюджетке салықтар мен төлемдерді есепке жатқызуды және (немесе) қайтаруды, өсімпұлды талап етуге құқылы уақыт кезеңі деп танылатыны белгіленген.
Салық органының салықтардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің есептелген, есептелген сомасын есептеу немесе қайта қарау құқығын және салық төлеушінің салықтар мен бюджетке төленетін төлемдерді, өсімпұлдарды есепке жатқызуды және (немесе) қайтаруды талап ету құқығын бөлу қажет. Мәселен, салық төлеушінің бюджеттен салықтарды қайтару құқығын іске асыру кезінде салық органы салықтардың есептелген сомасын есептемейді және қайта қарамайды, бірақ бюджеттен салықтарды қайтаруды растау не растаудан бас тартады.
Осыған байланысты салық төлеушілердің Салық кодексінің 101-бабы 4-тармағының 1) тармақшасында көзделген салық өтінішін салық органының ескіру мерзімін есептеу кезінде салықтар мен төлемдерді, өсімпұлдарды есепке жатқызуды және (немесе) қайтаруды талап ету құқығына қатысты Салық кодексінің 101-бабы 4-тармағының 1) тармақшасында көзделген салық өтінішін қабылдау (тіркеу) күнін немесе ҚҚС асып кеткен соманы қайтару туралы талапты назарға алған жөн, Салық кодексінің 431-бабы 1-тармағының 2) тармақшасында көзделген салықтық тексеру нәтижелері, оның ішінде салықтық тексеру нәтижелері туралы хабарлама бойынша шешім шығарылған күн емес.
Осылайша, ҚР ҚК-нің 2022ж.22.12. нормативтік қаулысына сәйкес талап қою мерзімін есептеу кезінде Салық кодексінің 431-бабы 1-тармағының 2) тармақшасында көзделген ҚҚС асып кету сомасын қайтару туралы салық органының талаптарды қабылдау (тіркеу) күнін назарға алған жөн.
Қаралып отырған жағдайда, 2022ж.13.05. Мемлекеттік кірістер органына ұсынылған 2022 жылғы 1 тоқсандағы ҚҚС бойынша декларацияға (300.00-нысан) сәйкес, «М» Компаниясы 2015ж.01.10. бастап 2022ж.31.03. дейінгі кезеңге 5 200 521,3 мың теңге сомасында ҚҚС асып кетуін қайтару туралы талап қойды, оның ішінде 2017 жылғы 2, 3 тоқсандарына 202 199,0 мың теңге сомасында.
Демек, Салық кодексінің 48-бабы 3-тармағының, ҚР ҚК 22.12.2022 жылғы нормативтік қаулысының 19-тармағының нормаларын ескере отырып, 2017 жылғы 2, 3 тоқсандағы ҚҚС асып кету сомасын (ҚҚС бойынша декларация (300.00 ф.) 2022 жылғы 1 тоқсан үшін) қайтару туралы талапты қабылдау күніне 2017 жылғы 2, 3 тоқсандағы талап қою ескіру мерзімі. мерзімі өткен жоқ.
Сонымен қатар, жоғарыда көрсетілгендей, Салық кодексінің 152-бабының 12-тармағына сәйкес қайтаруға 5 033 832,3 мың теңге сомасында ҚҚС асып кеткені расталған жоқ.
Ал, 2022ж.15.11. №68 салықтық тексеру актісінің нәтижелерін ескере отырып, тақырыптық тексеру актісінің қайтаруға 5 074 440,8 мың теңге сомасында ҚҚС асып кетуі расталмады, оның ішінде:
- Валюталық түсім түспеген тауарлардың экспорты бойынша 56 187,4 мың теңге;
- ТБЖ қолдану нәтижесінде анықталған бұзушылықтар бойынша 3 667 770,8 мың теңге;
- 523 093,6 мың теңге, қайтаруға артық ҚҚС ұсынылды;
- 64 852,8 мың теңге, талап қою мерзімінің өтуіне байланысты;
- 569 854,8 мың теңге, бұрын қайтарылған ҚҚС сомасы.
- Салық кодексінің 429-бабының 2-тармағында көзделген шарттарға сәйкес келмеуіне байланысты 192 681,4 мың теңге.
Тақырыптық тексерудің нәтижелерін ескере отырып, баяндалғанның негізінде, 5 074 440,8 мың теңге мөлшерінде ҚҚС асып кетуінің расталмаған сомасы 2022ж.15.11. №68 салық тексеру актісі бойынша расталмаған сомадан 40 608,5 мың теңгеге артық (5 074 440,8 - 5 033 832,3), тиісінше, 2022ж.15.11. №68 салықтық тексеру актісінің нәтижелері бойынша 5 033 832,3 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасының асып кетуі қайтаруға растамау расталады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырмай қалдыру туралы шешім қабылданды