Даудын түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС, шығынды азайту
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді, заңды тұлғалардан алынатын корпоративтік табыс салығының (КТС) сомасын есептеу, шығынды азайту туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «А» Компаниясының апелляциялық шағымын алды.
ҚР Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «А Компаниясының Мемлекеттік кірістер аумақтық департаментінің (бұдан әрі-салық органы) төлем көзінен (КТС) корпоративтік табыс есептеу және залалды азайту туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламасына апелляциялық шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 2019ж.01.01. бастап 2022ж.06.06. аралығындағы кезеңде салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді дұрыс есептеу және уақтылы төлеу мәселесі бойынша «А» Компаниясына кешенді салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 37 881,6 мың теңге сомасында КТС, 5 384,7 мың теңге сомасында өсімпұл есептеу туралы хабарлама шығарылды 157 211,7 мың теңге сомасында шығын азайды.
«А» Компаниясы салық органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органының шешімінің күшін жоюды сұрайды және мынадай дәлелдер келтіреді.
Шағымда «А» Компаниясының 2012-2019 жылдар аралығында меншігінде ғимарат болғандығы көрсетілген. 2019 жылдың қыркүйегінде «А» компаниясы «Б» ЖШС құрды және Жарғылық капиталға жарна ретінде 751 982,8 мың теңге активтер мен 317,2 мың теңге сомасында ақшалай қаражат енгізді. Енгізілген активтердің сомасы 2019 жылғы қыркүйектегі жағдай бойынша бағалау құнына сәйкес айқындалды.
Бұдан әрі, шағымда «А» Компаниясы 2013-2018 жылдар кезеңінде КТС есептеу мақсаттары үшін табыстылыққа жақын арада қол жеткізу мақсатында ғимарат кәсіпкерлік қызметте пайдаланылғанына қарамастан, I топтың тіркелген активтерінің амортизациясы бойынша нөлдік мөлшерлемені қолданғаны атап өтілді. Осы активтер бойынша амортизациялық аударымдар есептелген жағдайда, «А» Компаниясының пікірі бойынша олар бойынша сома салық есебіндегі шегерімдерге жатқызылатын болады.
Бұл ретте, «А» Компаниясы I топтың тіркелген активтерінің амортизациялық аударымдары бойынша нөлдік ставканы қолдану салық заңнамасының ережелеріне қайшы келмейтінін атап өтеді, бұл 2013-2017жж. кезеңіндегі кешенді тексеру нәтижелерімен расталады (2018ж. 15.08. №396 Акт), оның барысында аталған бөлімде бұзушылықтар анықталмаған.
Сонымен қатар, «А» Компаниясының пікірінше, Мемлекеттік кірістер органы тексеру барысында I топтағы амортизациялық аударымдардың шекті нормасын 10% мөлшерінде негізсіз қолданды және 2013-2018 жылдар кезеңінде амортизациялық аударымдардың есептеулерін негізсіз жүргізді.
Салықтық тексеру актісінен «А» Компаниясы 2017ж. 25.12. Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Кодексінің (Салық кодексі) 234-бабын бұза отырып, 2019 жылғы жиынтық жылдық табысқа 213 892,9 мың теңге сомасында тіркелген активтерді шығарудан түскен табыс, сондай-ақ, Салық кодексінің 271-бабын бұза отырып 24 256,6 мың теңге сомасында амортизациялық аударымдар шегерімге жатқызылмаған.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
Салық кодексінің 234-бабына сәйкес, егер осы Кодекстің 270-бабына сәйкес айқындалған кіші топтың (I топ бойынша) немесе топтың (II, III және IV топтар бойынша) шығып қалған тіркелген активтерінің құны кіші топтың (I топ бойынша) немесе топтың (II, III және IV топтар бойынша)құн балансынан асып кетсе салық кезеңінде түскен тіркелген активтердің құнын, сондай-ақ салық кезеңінде жүргізілген және Салық кодексінің 272-бабының 2-тармағына сәйкес ескерілетін кейінгі шығыстарды ескере отырып, салық кезеңінің басына, асып кету шамасы жылдық жиынтық табысқа енгізілуге тиіс. Осы кіші топтың (I топ бойынша) немесе топтың (II, III және IV топтар бойынша) құн балансы салық кезеңінің соңында нөлге тең болады.
Тіркелген активтердің шығарылуынан түскен табыс Салық кодексінің 270-бабына сәйкес осындай активтердің шығарылуы болған салық кезеңінде танылады.
Тіркелген активтерді есепке алу және олар бойынша шегерімдер КТС есептеу мақсатында Салық кодексінің 28-тарауының 3-параграфымен регламенттелген.
Осылайша, Салық кодексінің 265 - бабының 3) тармағына сәйкес Салық кодексінің 271-бабына сәйкес есептелген амортизациялық аударымдар шегерімге жатады.
Салық кодексінің 267-бабының нормаларына сәйкес тіркелген активтерді есепке алу Техникалық реттеу саласында мемлекеттік реттеуді жүзеге асыратын уәкілетті мемлекеттік орган (I, II, III және IV топтар) белгілеген сыныптамаға сәйкес қалыптастырылатын топтар бойынша жүзеге асырылады.
I топтың әрбір нысаны кіші топқа тең.
Әрбір кіші топ (I топ), топ бойынша салық кезеңінің басында және соңында кіші топтың (I топтың), топтың құндық балансы деп аталатын жиынтық сомалар айқындалады.
I топтың құн балансы негізгі құралдардың әрбір объектісі бойынша кіші топтардың құн баланстарынан және Салық кодексінің 272-бабы 2-тармағының 2) тармақшасына сәйкес қалыптастырылған кіші топтың құн балансынан тұрады.
I топтың тіркелген активтерінің қалдық құны салық кодексінің 272-бабына сәйкес салық кезеңінде жүргізілген түзетулерді ескеретін салық кезеңінің басындағы кіші топтардың құн балансы болып табылады.
Тіркелген активтер есепке алынады:
Түскен тіркелген активтер осы бапта айқындалған тәртіппен салық кодексінің 268-бабына сәйкес айқындалатын құнға кіші топтардың (I топ бойынша), топтардың (қалған топтар бойынша) тиісті баланстарын ұлғайтады.
Шығарылған тіркелген активтер кіші топтардың (I топ бойынша), топтардың (қалған топтар бойынша) тиісті баланстарын осы бапта айқындалған тәртіппен осы Кодекстің 270-бабына сәйкес айқындалатын құнға азайтады.
Салық кезеңінің басындағы кіші топтың (I топтың), топтың құн балансы:
алдыңғы салық кезеңінің соңындағы кіші топтың (I топтың), топтың құн балансы
азайту
алдыңғы салық кезеңінде есептелген амортизациялық аударымдардың сомасы,
азайту
Салық кодексінің 273-бабына сәйкес жүргізілетін түзетулер.
Салық кезеңінің басындағы кіші топтың (I топтың), топтың құн балансының мәні теріс болмауы тиіс.
Ішкі топтың (I топтың), салық кезеңінің соңындағы топтың құн балансы:
салық кезеңінің басындағы кіші топтың (I топтың), топтың құн балансы
қосу
салық кезеңінде түскен тіркелген активтер
азайту
салық кезеңінде шығарылған тіркелген активтер
азайту
Салық кодексінің 272 - бабының 2-тармағына сәйкес жүргізілетін түзетулер.
Салық кодексінің 270 - бабының 5-тармағына сәйкес тіркелген активтерді жарғылық капиталға салым ретінде беру кезінде кіші топтың (топтың) құн балансы Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сәйкес айқындалатын құнға азайтылады.
Салық кодексінің 271-бабының 1 және 2-тармақтарында тіркелген активтердің құны Салық кодексінде белгіленген тәртіппен және шарттарда амортизациялық аударымдарды есептеу арқылы шегерімге жатқызылатыны көзделген.
Әрбір кіші топ, топ бойынша амортизациялық аударымдар салық тіркелімінде айқындау бойынша көрсетілген тіркелген активтер топтарының (кіші топтарының) құндық баланстарын және осы тармақта белгіленген шекті нормалардан аспауға тиіс амортизацияның тіркелген активтері бойынша кейінгі шығыстарды салық кезеңінің соңындағы кіші топтың, топтың құндық балансына қолдану жолымен айқындалады.
Бұл ретте, «Мұнай, газ ұңғымалары мен беру құрылғыларын қоспағанда, ғимараттар, құрылыстар» I тобы бойынша амортизацияның шекті нормасы 10 пайызды құрайды.
Сонымен қатар, Салық кодексінің 190-бабының нормаларына сәйкес салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделгенін атап өткен жөн. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Салық төлеуші (салық агенті) дербес және (немесе) жиынтық салық есебін жүргізуге жауапты бірлескен қызмет туралы шартқа қатысушылардың уәкілетті өкілі арқылы салық есебін ұйымдастырады және салық тіркелімдері түріндегі ақпаратты жинақтау және жүйелеу нысандарын мыналарды қамтамасыз ететіндей етіп айқындайды:
Салық есебін жүргізу тәртібі салық есепке алу саясатында - осы Кодекстің талаптарын ескере отырып, салық төлеуші (салық агенті) дербес бекіткен құжатта белгіленеді.
Осылайша, Салық кодексінің көрсетілген нормалары мыналарды қарастырады:
- тіркелген активтердің шығарылуынан түсетін табыс I топтың кіші тобының шығарылған тіркелген активтерінің құны мен салық кезеңінің басындағы кіші топтың құн балансы арасындағы айырма ретінде айқындалады;
- салық кезеңінің басындағы кіші топтың құн балансы салық төлеушінің салық есеп саясатында белгіленген салық есебін жүргізу тәртібін ескере отырып, бухгалтерлік есеп деректері бойынша айқындалады;
- амортизациялық аударымдар белгіленген активтер бойынша салық тіркелімінде көрсетілген шекті нормалардан аспауға тиіс амортизация нормаларын қолдану жолымен айқындалады.
Қаралып отырған жағдайда, «А» Компаниясы 2019 жылғы қыркүйекте «Б» ЖШС құрды және Жарғылық капиталға жарна ретінде 751 665,6 мың теңге сомаға активтер – «Б» ғимаратын енгізді («Б» ғимаратының құны-678 821,1 мың теңге, жер учаскесіндегі үлесі-28 431,5 мың теңге, жер учаске – 18 143,1 мың теңге, Басқа да негізгі құралдар – 26 269,7 мың теңге) және 317,2 мың теңге сомасындағы ақшалай қаражат.
Тексеру актісінен «Тіркелген активтердің шығуынан түскен табыс» салық тіркеліміне сәйкес 2019 жылы «Б» Әкімшілік ғимараты тіркелген активтің шығуынан түскен табыс 222 389,4 мың теңге соманы, ғимараттың бастапқы құны 456 431,7 мың теңге соманы, өткізу құны 678 821,1 мың теңге соманы құрады.
Салықтық тексеру барысында активтің баланстық құнын қайта есептеу жүргізілді 2019 жылғы салық кезеңінің басындағы «Б» Әкімшілік ғимараты 2013-2018жж. кезеңінде 10 пайыз ставка бойынша амортизациялық аударымдарды есептеуді ескере отырып, осы активтің 2019 жылдың басындағы баланстық құны 242 566,5 мың теңге соманы құрады.
Тексеру нәтижелері бойынша тіркелген актив бойынша амортизациялық аударымдар есептелді – «Б» Әкімшілік ғимараты 213 865,2 мың теңге сомасында, оның ішінде 2013 жылы 45 643,1 мың теңге сомасында, 2014 жылы 41 078,8 мың теңге сомасында, 2015 жылы 36 970,9 мың теңге сомасында, 2016 жылы сомасында 33 273,8 мың теңге, 2017 жылы 29 946,4 мың теңге, 2018 жылы 26 951,8 мың теңге сомасында.
Осылайша, тексеру нәтижелері бойынша осы активтің шығуынан түскен табыс 436 254,6 мың теңге сомасында айқындалды (678 821,1 - 242 566,5) немесе 213 865,2 мың теңге сомасына ұлғайтылды.
Сонымен қатар, 2019 жылғы тексеру нәтижелері бойынша амортизациялық аударымдар бойынша тіркелген актив бойынша 24 256,6 мың теңге сомасында шегерімдер ұлғайтылды – «Б» Әкімшілік ғимараты.
Жүргізілген түзетулердің негіздемесінде тексеру актісінде 16 «Негізгі құралдар» ХҚЕС (IAS) 50 және 55-тармақтарына сәйкес активтің амортизацияланатын шамасы осы активті пайдалы пайдалану мерзімі ішінде біркелкі өтелуге жататыны көрсетілген.
Актив толығымен амортизацияланған жағдайларды қоспағанда, актив тоқтап қалған немесе активті белсенді пайдалану тоқтатылған жағдайда да амортизацияны есептеу тоқтатылмайды (егер активті пайдалану негізінде амортизация әдісі қолданылмаса ғана, егер актив өндіріс процесіне қатыспаса, амортизациялық аударым сомасы нөлге тең болуы мүмкін.
Тексеру актісінде бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептіліктің қолданыстағы стандарттары кәсіпкерлік қызметте пайдаланылатын және пайда әкелетін активтер бойынша амортизациялық аударымдарды есептемеуге тыйым салатыны атап өтілді.
Бұл жағдайда «А» Компаниясы қарастыру барысында ұсынған 2009ж. 05.01. (2012ж.20.12., 2013ж.20.12. және 2014ж.06.01. өзгерістер мен толықтырулар енгізуді ескере отырып) есепке алу салық саясатында 2012 жылдан бастап тіркелген активтердің I тобы бойынша амортизациялық аударымдар нормасын қолдану көзделгенін атап өту қажет нөл пайыз.
Осылайша, Салық кодексінің 190, 234, 267, 270-баптарындағы нормаларды ескере отырып, «А» Компаниясының салық есепке алу саясатында көзделген тіркелген активтердің I тобына нөл пайыз мөлшерінде амортизация нормасын қолдануы, 2019 жылдың басындағы «Б» әкімшілік ғимаратының баланстық құнын айқындау 456 431,7 мың теңге сомасында және тиісінше, 222 389,4 мың теңге сомасында оны шығарудан түскен табыс негізді болып табылады.
Бұдан басқа, 10.06.2022 ж. №174 нұсқамаға сәйкес салықтық тексеру жүргізуге 2019ж.01.01. бастап 2022ж.06.06. дейінгі кезең тексерілуге жататынын, демек, тексеру барысында жүргізілген есеп 2013-2018ж.ж. амортизациялық аударымдарды есептеуді ескере отырып, «Б» әкімшілік ғимаратының баланстық құнының негізсіз болып табылатынын атап өткен жөн.
Сондай-ақ, Мемлекеттік кірістер департаменті 2013ж.01.01. бастап 2017 ж.31.12. дейінгі кезеңде «А» Компаниясына кешенді салықтық тексеру жүргізгенін атап өткен жөн (2018ж.15.08. тексеру актісі, №395), оған сәйкес тіркелген активтер мен амортизациялық аударымдар бойынша шегерімдерді айқындау бөлігінде бұзушылықтар белгіленбеген.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде Салық кодексінің 190, 234 және 271-баптарының нормаларын ескере отырып, 2019 жылы тіркелген активтердің шығуынан 213 865,2 мың теңге сомасында кірісті және амортизациялық аударымдар бойынша 24 256,6 мың теңге сомасында шегерімдерді ұлғайту және салықтық тексеру нәтижелері бойынша КТС-ты тиісті есептеу және залалды азайту негізсіз болып табылады.
Апелляциялық комиссия отырысының қорытындысы бойынша салық органының шағымданатын бөлімдегі әрекеттерін заңды емес деп тану туралы шешім қабылданды.