Кедендік даулар
Жеке тұлға
Тауарлардың кедендік құны
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «К» Жеке тұлғасынан Мемлекеттік кірістер аумақтық департаментінің (бұдан әрі - кеден органы) кедендік бажды және ҚҚС есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы тауарлардың кедендік құны – «жаңа піскен киви» және «жаңа піскен алма» өтініштерінің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 5 957,8 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«К» Жеке тұлғасы кеден органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органының шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Мәселен, «К» Жеке тұлғасы кеден органының келісімшартта айқындалған сомалар экспорттаушыға жүзеге асырылған сомаларға сәйкес келмейтіні туралы дәлелдеріне сәйкес келмейді. Бұл ретте кеден органы осы тұжырымды қабылдау кезінде тауарларға арналған декларацияда (бұдан әрі – ТД) көрсетілген соманы басшылыққа алды және жеткізу шарттарының мәтіні мен мазмұнын назарға алмады.
Мысалы, «M» компаниясымен жасалған сатып алу-сату шартында 39 000 АҚШ доллары көлеміндегі шарттық қатынастардың құны туралы келісімге қол жеткізілді, ал қосымша келісімде бұл сома 75 000 АҚШ долларына дейін ұлғайтылды.
Қалған сатып алу-сату шарттары бойынша да осындай жағдай.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 66-бабы 1-тармағының мән-жайларына байланысты әкелінетін тауарлардың кедендік құны олармен жасалған мәміленің құны, яғни оларды сату кезінде осы тауарлар үшін нақты төленген немесе төленуге жататын баға болып табылатынын ескере отырып, қолда бар артық төлем кеден заңнамасының нормаларын бұзу болып табылмайды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкету үшін.
Бұдан басқа, «К» Жеке тұлғасы шарттарда және қосымша келісімдерде (pdf форматында) көрсетілген қолдар мен мөрлер түпнұсқа болып табылмайды деген бөлігінде кеден органының қорытындысына сәйкес келмейді, өйткені кеден органы дәйексіздік (қолдан жасау) фактісін анықтау үшін Кодекстің 54-тарауымен регламенттелген шаралар жүргізбеген (кедендік сараптама).
Сондай-ақ, кеден органы ауызша сұрау салуды жүргізу кезінде нысаны «Кеден құжаттарының нысандары туралы» Кеден одағы комиссиясының 20.05.2010ж. № 260 шешімімен айқындалған құжат жасамаған.
Сонымен қатар, кедендік тексеру актісінде кеден органы «К» Жеке тұлғасының аударымға өтініш, жөнелтуші елдің экспорттық декларациясы, сатып алу-сату шарттары, сондай-ақ өндірушінің прайс-парақтары мен оның коммерциялық ұсыныстары ұсынылмағанын көрсетеді.
«К» Жеке тұлғасы «А» компаниясымен жасалған сатып алу-сату шартының талаптары бойынша сатушы тауарды беруге, ал Сатып алушы бұдан әрі «тауар» деп аталатын жаңа, кептірілген немесе консервіленген өнімді қабылдауға және төлеуге міндеттенетіні туралы уағдаластыққа қол жеткізілгенін хабарлайды.
Бірнеше рет жеткізілген жағдайда тауардың атауы, ассортименті мен саны шарттың ажырамас бөлігі болып табылатын қосымша келісімде көрсетіледі.
Шарттың жоғарыда баяндалған тармақтарына растау ретінде кеден органының қарамағына кеден органы назарға алмаған прайс-парақтар, тауардың бағасын белгілейтін қосымша келісімдер, экспорттық декларациялар, төлем тапсырмалары ұсынылды.
«К» Жеке жеке тұлғасы тауарлардың кедендік құны және оны айқындауға қатысты мәліметтер дұрыс, сандық айқындалатын және құжатталған ақпаратпен расталғанын бекітеді.
Осыған байланысты «К» Жеке тұлғасы кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік баждар мен салықтардың қосымша сомаларын есептеу заңсыз деп санайды.
Баяндалғанның негізінде «К» Жеке тұлғасы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодекстің 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны көзделген.
Қарастырылып отырған жағдайда «К» Жеке тұлғасы сатып алу-сату шарттары шеңберінде «жаңа піскен киви» және «жаңа піскен алма» тауарларын импорттады.
Тауарларды декларациялау «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсімі бойынша жүргізілді. Тауарлардың кедендік құнын декларант әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша (1 – әдіс) айқындады, мұнда «жаңа піскен киви» тауары бойынша БАК - 0,20 АҚШ долларынан/кг – ға дейін 0,74 АҚШ долларына дейін/кг-ға дейін, «жаңа піскен алма» тауары бойынша 0,31 АҚШ долларынан/кг-ға дейін 0,40 АҚШ долларына дейін/кг-ға дейін құрады.
Бұдан әрі кеден органы кедендік тексеруді тағайындады, оның шеңберінде Кодекстің 417 және 426-баптары негізінде «К» Жеке тұлғасының атына құжаттарды және (немесе) мәліметтерді, оның ішінде сатып алу-сату шартын, ақша қаражатын аударуға өтінішті, бухгалтерлік есептен үзінді көшірмені, өндірушінің прайс-парақтарын ұсыну бойынша талап жолданды және оның коммерциялық ұсыныстары, экспорттық декларациялары және көлік құжаттары.
Осы талап шеңберінде «К» Жеке тұлғасы кедендік тексеру актісінде көрсетілген ақпаратқа сәйкес сұратылған құжаттар ұсынылды.
Бұл ретте кеден органы «К» Жеке тұлғасы сұратылған құжаттардан аударым жасауға өтініш, жөнелтуші елдің (Иран) экспорттық декларациясы, сондай-ақ сатып алу-сату шарты, өндірушінің прайс-парақтары ұсынылмағанын көрсетеді.
Сонымен қатар, кедендік тексеру барысында кеден органы екінші деңгейдегі банктерге сұрау салулар жолдады.
Екінші деңгейдегі банктер ұсынған алынған үзінді-көшірмелердің негізінде кеден органы импортталатын тауарлар үшін төлем ТД-да мәлімделгеннен артық жүргізілгенін анықтады.
Сондай-ақ, кеден органы «pdf» форматындағы шарттар мен қосымша келісімдерге қойылған қолдар мен мөрлер олардың түпнұсқаларына сәйкес келмейді деп санайды.
Осыған байланысты, кеден органы бағаланатын тауарларға қатысты кедендік тексеру нәтижелері бойынша бірдей тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті (2 – әдіс) 0,40 АҚШ доллары/кг және 0,43 АҚШ доллары/кг есебінен тауар үшін – «жаңа піскен алма», ал «жаңа піскен киви» тауар бойынша 0,57 АҚШ доллары /кг мөлшерінде қолданды, сәйкесінше 0,70 $/кг, 1,04 $/кг және 1,09 $/кг.
«К» Жеке тұлғасы мен кеден органы ұсынған құжаттарды қарап, мыналар анықталды.
«U» компаниясымен (Италия) жасалған сатып алу-сату шартының талаптарына сүйене отырып, сатушы «К» Жеке тұлғасы (Сатып алушы) жаңа, кептірілген немесе консервіленген ауыл шаруашылығы өнімдерін (жемістер, көкөністер) қабылдауға және төлеуге міндеттенеді.
Тауардың жалпы құны 1 500 000 еуроны құрайды.
Шарт бойынша төлем 100% алдын ала төлем жолымен сатушының есеп шотына ақша қаражатын банктік аудару арқылы жүзеге асырылады.
Осы сатып алу-сату шарты шеңберінде «К» Жеке тұлғасы Латвиядан 0,63 АҚШ доллары/кг құны бойынша «жаңа піскен киви» тауарын әкелуді жүзеге асырды.
Шот-фактураны (инвойсты) негізге ала отырып, тауардың құны 10 400 еуроны құрайды, ол бойынша төлем тапсырмасымен көрсетілген сома мөлшерінде төленген.
Осылайша, ТД-да мәлімделген сома аударым туралы өтініште көрсетілген сомаға сәйкес келеді.
Тауарды жеткізу жөніндегі тиісті талаптар «А» компаниясымен (Сатушы) жасалған сатып алу-сату шартында қамтылады, оның шеңберінде «К» Жеке тұлғасы (Сатып алушы) Польшадан «жаңа піскен алма»тауарын импорттаған.
Бұл ретте тауарды жеткізу жүзеге асырылған әрбір жеткізілімге «К» Жеке тұлғасы сатып алу-сату шартына қосымша келісімдер жасасты.
Мысалы, «К» Жеке тұлғасы қосымша келісімдер шеңберінде өндірілген 20 884,50 АҚШ доллары сомасына тауар жеткізуді жүзеге асырды. Үш қосымша келісім бойынша жалпы сомасы 20 884,50 АҚШ долларын құрады, бұл екінші деңгейлі банктің мәліметтері бойынша сатушыға жасалған.
Бұдан басқа, «К» Жеке тұлғасы импортталған тауарға прайс-парақ ұсынды.
Осылайша, ТД-да мәлімделген тауардың құны тауар үшін өндірілген төлем сомасына сәйкес келеді.
Сондай-ақ «К» Жеке тұлғасы «M» компаниясымен (Өзбекстан Республикасы) жасалған сатып алу – сату шарты шеңберінде Ираннан «жаңа піскен киви» тауар импорттады.
«К» Жеке тұлғасы тауарды кедендік декларациялау кезінде ТД 44-бағанында құжаттар, оның ішінде шарт (келісімшарт), шартқа толықтырулар, шот-фактуралар мәлімделді.
Шартқа қосымша келісімнің ережелеріне сәйкес сатушы тауарды тапсырады, ал Сатып алушы қабылдайды және төлейді – 9 899 АҚШ доллары сомасына «жаңа піскен киви». Сатып алушыға берілетін тауардың жалпы құны 9 899 долларды құрайды.
Шартқа қосымша келісіммен тауарды сатып алушыға – 14 619 АҚШ доллары сомасына «жаңа піскен киви»беру айқындалды.
ДТ 44-бағанында көрсетілген инвойстарға сәйкес тауардың жалпы құны 24 518 АҚШ долларын құрайды.
«К» Жеке тұлғасы ТД-да инвойс негізінде қосымша келісімде белгіленген тауардың құны 5 936 АҚШ доллары мөлшерінде мәлімдеген.
«К» Жеке тұлғасының аударым туралы өтінішіне сәйкес сатушыға 37 810 АҚШ доллары мөлшерінде, оның ішінде ТД-да мәлімделген инвойстар бойынша төлем жүзеге асырылды. Бұл ретте шарт шеңберінде сатушыға 37 810 АҚШ доллары мөлшеріндегі ақшалай қаражатты төлеу жөніндегі төлем екінші деңгейдегі банк ұсынған үзінді көшірмемен расталады, оның ішінде ТД бойынша 30 454 АҚШ доллары сомасына төлем жүргізілді, ал 7 356 АҚШ доллары мөлшеріндегі төлем қаралып отырған ТД-ға жатпайтын инвойсқа жатады.
Осылайша, ТД-да мәлімделген тауардың құны Екінші деңгейдегі банк ұсынған тауар үшін төлем сомасына сәйкес келеді.
Кодекстің 66-бабына сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құны олармен жасалған мәміленің құны, яғни Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкету үшін оларды сату кезінде осы тауарлар үшін нақты төленген немесе төленуге жататын және осы бапта белгіленген шарттарды орындау кезінде Кодекстің 67-бабына сәйкес толықтырылған баға болып табылады.
Әкелінетін тауарлар үшін нақты төленген немесе төленуге жататын баға сатып алушы тікелей сатушыға немесе сатушының пайдасына өзге тұлғаға жүзеге асырған немесе жүзеге асыруға жататын осы тауарлар үшін барлық төлемдердің жалпы сомасы болып табылады.
Екінші деңгейдегі банк ұсынған мәліметтерді назарға ала отырып, кеден органының тауарға ақы төлеу жөніндегі мәлімделген мәліметтердің сәйкес келмеуі бөлігіндегі дәлелдері расталмайды.
Кодекстің 66, 68-72-баптарында тауарлардың кедендік құнын айқындау әдістерін қолдану тәртібі айқындалған.
Мәміле құны бойынша кедендік құнды анықтау мүмкін болмаған жағдайда, аталған әдістердің әрқайсысы дәйекті түрде қолданылады. Бұл ретте, егер тауарлардың кедендік құнын алдыңғы әдісті пайдалану арқылы анықтау мүмкін болмаса, әрбір келесі әдіс қолданылады.
Бұл ретте Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 27.03.2018ж. №42 Шешімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылауды жүргізудің ерекшеліктері туралы Ереженің 5-тармағына сәйкес біртекті тауарлардың бағасымен салыстырғанда әкелінетін тауарлардың неғұрлым төмен бағасын анықтау тауарлардың кедендік құнын дұрыс айқындамаудың белгісі болып табылады. Осы мән-жайларды анықтау тауарлардың кедендік құнын кедендік тексеруді тағайындау және жүргізу үшін негіздердің бірі болып табылады, бірақ кедендік құнды айқындау әдісінің күшін жою және (немесе) өзгерту үшін негіз болып табылмайды.
Сондай-ақ, кедендік тексеру актісінде кедендік құнды анықтаудың негізгі әдісін қолдану мүмкінодыстігі туралы дәлелді дәлелдер келтірілмеген, ұсынылған құжаттарды зерделеу кезінде тауарлардың кедендік құны бойынша дұрыс емес мәліметтерді табу туралы ақпарат жоқ.
Сонымен қатар, тексеру актісінде бірдей тауарларға баға диапазонын көрсете отырып, салыстырмалы талдау нәтижелері көрсетілмеген. Көрсетілген бағалардың болмауы кеден органының кодекстің 68-бабының 3-тармағына сәйкес кедендік құнды айқындау үшін ең төмен құнды қолданғанын растамайды.
Кодекстің 426-бабының 5-тармағында кеден органдары ұсынылған құжаттардың көшірмелерінің түпнұсқаларына сәйкестігін тексеруге құқылы екендігі анықталды.
Сонымен бірге, кеден органы «К» Жеке тұлғаға құжаттардың түпнұсқаларын көшірмелерімен салыстыру үшін ұсыну туралы талапты жібермеді, бірақ оларды ауызша сұрады.
Осыған байланысты кеден органының шарт пен «pdf» форматындағы қосымша келісімнің олардың түпнұсқасына сәйкес келмеуі туралы дәлелдері дәрменсіз болып табылады.
Жоғарыда көрсетілген мән-жайларды назарға ала отырып, кедендік тексеру нәтижелері бойынша ҚҚС есептеу заңсыз болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңсыз деп танылды.