Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету аясында «COVID-19» короновирустық инфекция пандемиясы кезеңінде көші-қон бақылауын қамтамасыз ету жөніндегі Мемлекеттік ден қою шаралары

Қазақстан 103 мемлекеттің қатарында 12.06.2020 жылғы мигранттарға «COVID-19» әсері туралы бірлескен мәлімдемеге қол қойды.Мемлекет пандемия жағдайында дағдарысқа қарсы тұрақтандырушы шараларды, оның ішінде мигранттардың құқықтарын қорғау шараларын қабылдауда.

Әлемдік ірі мемлекеттердің үлгісінен кейін Қазақстан елде «COVID-19» таралуын болдырмау үшін бірқатар шектеу шараларын қабылдады:

• 2020 жылғы 16 наурыздан 11 мамырға дейін төтенше жағдай режимі енгізілді, осыған байланысты:
• жолаушылар тасымалының барлық түрлері жойылды (әуе, т. ж., авто көлікпен);
• 57 елдің азаматтары үшін визасыз режим және ҚХР және Үндістан азаматтары үшін 72 сағаттық транзиттік қозғалыс тоқтатылды;
• көші-қон саласында бірқатар мемлекеттік қызметтерді көрсету шектелген (жеке басты куәландыратын құжаттарды ресімдеу, визалар беру және шақыруларды, еңбек патенттерін келісу және т. б.);

Төтенше жағдайдың қолданылу кезеңінде және ол тоқтатылған күннен бастап 60 күн ішінде азаматтардың құқықтық мәртебесін реттеу мақсатында мерзімі өткен немесе мерзімі көрсетілген кезеңде аяқталған құжаттар (келуге және кетуге рұқсаттар (визалар), елде уақытша және тұрақты тұруға, шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған рұқсаттар және пана іздеген адамның куәліктері) жарамды деп танылды.

Бұдан әрі 2021 жылғы 5 маусымға дейінгі өтпелі кезең белгіленді, оның барысында барлық азаматтар, оның ішінде шетелдіктер шектеу шараларына байланысты көші-қон заңнамасын бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершіліктен босатылды;

Мемлекеттің тыныс-тіршілігінің тиісті деңгейін қамтамасыз ету мақсатында ҚР Премьер-Министрі орынбасарының төрағалығымен ведомствоаралық комиссияның шешімі бойынша елге кіруге рұқсат етілетін азаматтардың жекелеген әлеуметтік маңызы бар санаттары айқындалды.

ВАК рұқсаты: жұмыс немесе іскерлік іссапарлар мақсатында бір рет, көп мәрте келуге-кетуге және шетелдік қызметкерлердің отбасы мүшелеріне (бірге жүретін адамдарға) беріледі. Шетелдіктің шақырушы ұйымның мемлекеттік шекарасын бірнеше рет кесіп өтуі үшін ВАК-тың бірнеше рет кіру-шығу рұқсатын алу қажет.

Шекаралардың жабылуына байланысты Қазақстанда төтенше жағдай кезінде паспорттардың, визалардың, уақытша тұруға рұқсаттардың, еңбек қызметін жүзеге асыруға патенттердің қолданылу мерзімі өткен 1 млн 139 мыңға жуық шетелдік болды.

Бұл 760 мың шетелдікке Қазақстанда болуын заңдастыруға мүмкіндік берді (жұмысқа уақытша тұруға-394405, отбасын біріктіруге – 1966, оқуға - 872, емделуге - 148, визалар берілді/ұзартылды - 6501), 980 мың адам Отанына кетті.

Бұл ретте шетелдіктер Қазақстаннан кедергісіз шығуға құқылы болды. Мәселен, 2020 жылғы 11 мамырдан бастап 559 697 шетелдік осы құқықты пайдаланды.

Жалпы шекарасы жоқ мемлекеттер (РФ – Тәжікстан, РФ - Өзбекстан) бұл мәселені ерекше сезінді. Орталық Азия елдерінен келген еңбек мигранттары оқшауланып, стигматизация қаупіне ұшырайды. Жағдай күрделене түседі, өйткені олардың жұмыспен қамтылуы көбінесе отанында қалған отбасыларының материалдық жағдайын қолдаудың жалғыз көзі болды. Барлық осы факторлар қолайсыз әлеуметтік салдарға әкелуі мүмкін.

Пандемия кезінде ұйымдастырылған елдердің (Қазақстан, Ресей, Өзбекстан, Тәжікстан), сондай-ақ көші-қон жөніндегі халықаралық ұйымның осы мемлекеттер азаматтарының еліміз арқылы транзиттік жол жүруін қамтамасыз ету жөніндегі ынтымақтастығы осы проблеманың бірегей шешімі болды. Бұл іс-шаралар Шекара қызметімен тығыз өзара іс-қимылда өткізілді. Ресейден, Қырғызстанға, Өзбекстанға және Тәжікстанға 35 мың шетелдік автокөлік және т.б. бақыланатын жол ұйымдастырылды.

Мемлекет қабылдаған шараларды шетелдік елшіліктер де, адам құқықтарын қорғау саласындағы халықаралық ұйымдар да оң бағалады.