Қазақстан үшін Мұнай экспорттаушы елдер ұйымымен (ОПЕК) ынтымақтастық әлемдік мұнай нарығындағы ОПЕК-ке жүктелетін маңызды рөлді ескере отырып, үлкен қызығушылық тудырады. Қазақстан әлемдік мұнай нарығын тұрақтандыру және мұнай индустриясы инвесторларының сенімін қалпына келтіру мақсатында ОПЕК-ке мүше мемлекеттермен және ОПЕК құрамына кірмейтін елдермен ынтымақтастық жасайды.
Қазіргі уақытта ОПЕК-ке мүше мемлекеттермен мұнайдың әлемдік нарығындағы ағымдағы жағдайды талқылау және өзара іс-қимыл жасаудың жалғыз толыққанды тетігі ОПЕК елдері мен Ұйымға кірмейтін мемлекеттердің техникалық кездесулері болып табылады.
Анықтама: JMMC – бұл ОПЕК-тен 4 мемлекеттен және ОПЕК-ке кірмейтін 4 мемлекеттен тұратын орган, ол ОПЕК+ шеңберіндегі мұнай өндіру жөніндегі келісімдердің орындалуын бақылайды, нарықты (сұраныс, ұсыныс, бағалар, қорлар) талдайды және ОПЕК+ толық министрлік отырысына ұсынымдар береді (алайда квоталарды ресми түрде өзі бекітпейді). Әрбір отырыстың қорытындысы бойынша мұнай нарығындағы жағдайға баға берілген коммюнике жарияланады.
2015 жылы Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі техникалық кездесулер шеңберінде ОПЕК-пен өзара іс-қимылды бастады.
2019 жылғы 5-6 желтоқсанда ҚР Энергетика вице-министрі М.Жүребеков бастаған Қазақстан Республикасы делегациясы ОПЕК-ке мүше мемлекеттер мен ОПЕК құрамына кірмейтін елдердің жетінші министрлік кездесуіне қатысты. Кездесу аясында ОПЕК-ке мүше мемлекеттер мен ОПЕК құрамына кірмейтін елдер арасындағы ынтымақтастық жөніндегі Хартияға қол қою рәсімі өтті. Аталған құжат ОПЕК+ шеңберіндегі ынтымақтастықтың институционалдық негізін қалыптастырды.
Хартия қатысушы мемлекеттердің ерікті түрде орындауға тиіс жоғары деңгейдегі міндеттемесі болып табылады және олардың арасында қандай да бір заңды міндеттемелер туғызбайды. Хартияға қатысу ерікті сипатқа ие және барлық мұнай өндіруші мемлекеттер үшін ашық.
Хартия мақсаттарына қол жеткізу үшін қатысушы елдер министрлер деңгейінде кемінде жылына бір рет кездесу өткізуі тиіс. Министрлік кездесу қатысушы мемлекеттердің мемлекет және үкімет басшылары саммитін шақыруды ұсына алады. Қатысушы елдердің техникалық сарапшылары Хартия мақсаттарына қол жеткізу үшін жылына кемінде екі рет кездеседі. ОПЕК Хатшылығы Хартияның министрлік кездесулері мен техникалық сарапшылар отырыстарына қолдау көрсетеді. Министрлік кездесулер Хартия қызметін қолдау үшін қатысушы мемлекеттер ұсынатын жыл сайынғы ерікті жарна туралы шешім қабылдайды. Қатысушы мемлекет кез келген уақытта министрлік кездесудің тең төрағаларын хабардар ету арқылы Хартиядан шыға алады.
Әртүрлі жылдары ОПЕК+ келісіміне қатысушы мемлекеттердің министрлік отырыстарына ҚР Энергетика министрлері Қ.Бозымбаев, Н.Ноғаев, А.Мағауов, Б.Ақшолақов қатысты.
2023 жылғы 30 қарашада Бірлескен министрлік мониторинг комитетінің 51-отырысы мен ОПЕК+ 36-министрлік кездесуінің қорытындысы бойынша Қазақстан 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап 2024 жылғы наурыз айының соңына дейін тәулігіне 82 мың баррель көлемінде қосымша ерікті қысқарту қабылдады. Осылайша, Қазақстандағы мұнай өндіру көлемі 2024 жылғы наурыз айының соңына дейін тәулігіне 1 468 мың баррельді құрады. Кейіннен нарық тұрақтылығын қолдау мақсатында бұл қосымша қысқартылған көлемдер нарықтық жағдайларға байланысты біртіндеп қалпына келтіріледі.
Қазақстан аталған отырыста ҚР Энергетика министрі А.Сәтқалиевпен ұсынылды.
Бұл ерікті қысқарту Қазақстанның 2023 жылғы сәуірде қабылдаған тәулігіне 78 мың баррель көлеміндегі бұрынғы ерікті қысқартуына қосымша болды және ол 2024 жылдың соңына дейін жалғасады.
2024 жылдың бірінші тоқсанында Сауд Арабиясы тәулігіне қосымша 1 млн баррель мұнай өндіруді қысқартуды жалғастырады, яғни өндіріс көлемі қазіргі 9 млн баррель деңгейінде сақталады.
Ресей, кездесу қорытындысы бойынша вице-премьер А.Новактың мәлімдеуінше, мұнай және мұнай өнімдері экспортының қосымша ерікті қысқартуын тағы 200 мың баррельге ұлғайтады. Осылайша, жиынтық қысқарту тәулігіне 500 мың баррельді, оның ішінде 300 мың баррель мұнай мен 200 мың баррель отынды құрайды.
Ресей мен Сауд Арабиясынан бөлек, ОПЕК+ елдері мұнай өндіруді тәулігіне тағы 700 мың баррельге қысқартуға келісті. Осылайша, қосымша қысқартуларды ұзартуды есептемегенде, 2024 жылдың бірінші тоқсанында әлемдік нарыққа тәулігіне 900 мың баррельге аз мұнай және мұнай өнімдері жеткізіледі.
ОПЕК+ елдерінің кеңесі қорытындысы бойынша Бразилия 2024 жылғы қаңтардан бастап альянсқа қосылады деп шешілді, алайда оған нақты өндіру квотасы белгіленбейді (яғни әзірге өндіруді қысқартпайды).
2024 жылғы 1 маусымда ОПЕК+ және ОПЕК құрамына кірмейтін мемлекеттердің 37-министрлік кездесуі өтті. Онда қатысушы елдер мұнай өндіруді қысқарту мерзімін 2025 жылдың үшінші тоқсанына дейін ұзартуға келісті. Квоталар тек БАӘ үшін өзгертілді – 2025 жылғы қаңтардан қыркүйекке дейін тәулігіне 300 мың баррельге ұлғайып, 3,519 млн баррельге жетеді.
2024 жылғы 5 қыркүйекте Мемлекет басшысы ОПЕК Халықаралық даму қорының президенті Абдулхамид Әл-Халифаны қабылдады. Кездесу барысында Қазақстандағы инвестициялық жобаларды қаржыландыру саласындағы өзара іс-қимыл мәселелері мен ынтымақтастық перспективалары қарастырылды.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев еліміздің MENA өңірімен (Таяу Шығыс және Солтүстік Африка) байланыстарды нығайтуға мүдделі екенін атап өтіп, ОПЕК Халықаралық даму қорымен әріптестікке стратегиялық мән беретінін айтты.
Өз кезегінде Абдулхамид Әл-Халифа газ-химия саласы, көлік, су ресурстарын басқару және денсаулық сақтау сияқты негізгі секторларды қаржыландыру жоспарларымен бөлісті.
Сондай-ақ А.Әл-Халифа ҚР Ұлттық экономика министрі Н.Байбазаровпен, ҚР Энергетика министрі А.Сәтқалиевпен, ҚР Денсаулық сақтау министрі А.Әлназаровамен және «Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ Басқарма төрағасымен кездесті.
А.Әл-Халифаның сапары аясында Қазақстан Республикасының Үкіметі мен ОПЕК Халықаралық даму қоры арасында жеке сектордағы операцияларды ұйымдастыру жөніндегі Негіздемелік келісімге қол қойылды (ҚР Үкіметінің 2024 жылғы 3 қыркүйектегі №717 қаулысы).
ОПЕК+ елдері мен ОПЕК құрамына кірмейтін мемлекеттердің 38-ші министрлік кездесуі 2024 жылғы 1 желтоқсанда өтті.
2025 жылғы 3 мамырда ОПЕК+ сегіз елінің (Сауд Арабиясы, Ресей, Ирак, БАӘ, Алжир, Кувейт, Қазақстан және Оман) отырысы өтті. Тараптар әлемдік мұнай нарығының жағдайы мен перспективаларын талқылап, 2025 жылғы маусымда мұнай өндіруді тәулігіне 411 мың баррельге түзету туралы келісті, бұл үш айлық біртіндеп өсімге сәйкес келеді.
Нарықтық жағдайлардың өзгеруіне байланысты бұл біртіндеп ұлғайту тоқтатылуы немесе кері қайтарылуы мүмкін. Мұндай икемділік топқа мұнай нарығының тұрақтылығын қолдауды жалғастыруға мүмкіндік береді.
ОПЕК+ сегіз елі бұл шара қатысушы мемлекеттерге өтемақы көлемдерін жеделдетуге мүмкіндік беретінін де атап өтті.
Елдер 2024 жылғы 3 сәуірде өткен ОПЕК+ Бірлескен министрлік мониторинг комитетінің 53-отырысында келісілген мұнай өндіруді ерікті түрде түзетуге бейілділігін, сондай-ақ 2024 жылғы қаңтардан бастап артық өндірілген кез келген көлемді толық өтеу ниетін растады.
2025 жылғы 28 мамырда ОПЕК-тің 39-шы министрлік кездесуі және Бірлескен министрлік мониторинг комитетінің 60-отырысы өтті. ОПЕК+ сегіз елі нарықтық жағдайларды, міндеттемелердің орындалуын және өтемақы мәселелерін қарау үшін ай сайын кездесулер өткізуге келісті.
А.Әл-Халифаға 2025 жылғы 29-30 мамырда өткен Астана халықаралық форумына ҚР Премьер-министрінің орынбасары – Ұлттық экономика министрі С.Жұманғарин шақыру жолдады.
2023 жылғы сәуір және қараша айларында қосымша ерікті түзетулер туралы жариялаған ОПЕК+ сегіз елі, атап айтқанда Сауд Арабиясы, Ресей, Ирак, БАӘ, Кувейт, Қазақстан, Алжир және Оман, 2025 жылғы 7 қыркүйекте әлемдік нарықтағы жағдай мен перспективаларды талқылау үшін онлайн-кездесу өткізді.
Әлемдік экономиканың тұрақты перспективаларын және мұнай қорларының төмен деңгейінен көрінетін нарықтың қазіргі тұрақты іргелі факторларын ескере отырып, қатысушы сегіз ел 2023 жылғы сәуірде жарияланған тәулігіне 1,65 млн баррель көлеміндегі қосымша ерікті қысқартулар шеңберінде тәулігіне 137 мың баррель көлемінде өндіруді түзету туралы шешім қабылдады (бұл түзету 2025 жылғы қазан айында енгізіледі).
2025 жылғы қазаннан бастап Қазақстан мұнай өндіру көлемін тәулігіне 6 мың баррельге арттырады.
Тәулігіне 1,65 млн баррель көлеміндегі қысқарту нарықтық жағдайлардың өзгеруіне байланысты ішінара немесе толық көлемде біртіндеп қайтарылуы мүмкін. Елдер нарықтық жағдайды мұқият бақылауды және бағалауды жалғастырады әрі нарық тұрақтылығын сақтау мақсатында сақтық тәсілінің маңыздылығын және 2023 жылғы қарашада жарияланған тәулігіне 2,2 млн баррель көлеміндегі ерікті қысқартуларды қоса алғанда, қосымша ерікті қысқартуларды тоқтата тұру немесе кері қайтару бойынша толық икемділікті сақтаудың маңызын растады.
ОПЕК+ сегіз елі бұл шара қатысушы мемлекеттерге өтемақы процесін жеделдетуге мүмкіндік беретінін де атап өтті.
Елдер қосымша ерікті қысқартуларды қоса алғанда, Ынтымақтастық декларациясын толық орындауға ұжымдық бейілділігін тағы да растады.
Сондай-ақ олар 2024 жылғы қаңтардан бастап өндірілген артық көлемдерді толық өтеуге ниетті екенін растады.
ОПЕК+ сегіз елі нарықтық жағдайларды, міндеттемелердің орындалу деңгейін және өтемақы мәселелерін қарау үшін ай сайынғы отырыстар өткізетін болады. Келісімдердің орындалуын Бірлескен министрлік мониторинг комитеті (СММК, JMMC) бақылайды.
Анықтама үшін: норвегиялық Rystad Energy талдау орталығының сарапшысы Хорхе Леонның бағалауынша, ОПЕК+ шешімі мұнай бағасын бір баррель үшін 60 АҚШ долларынан төмен деңгейге түсіруі мүмкін. Қазіргі уақытта мұнай бағасы бір баррель үшін 65-70 АҚШ доллары аралығында құбылып отыр, ал биыл бұл көрсеткіш 12 пайызға төмендеді.
ОПЕК+ сегіз елі мұнай өндіру көлемін сәуір айынан бастап ұлғайта бастады: алдымен тәулігіне 138 мың баррельге, кейін мамыр, маусым және шілде айларында тәулігіне 411 мың баррельге, тамызда – 548 мың баррельге, қыркүйекте – 547 мың баррельге, ал қазанда 1,65 млн баррель көлеміндегі қысқартулар аясында тәулігіне 137 мың баррельге ұлғайтылды.
2025 жылғы 3 қазанда Мемлекет басшысы «Kazakhstan Energy Week-2025» іс-шарасына қатысу үшін Астана қаласына келген ОПЕК Бас хатшысы Х.әл-Ғаисты қабылдады.
Қазақстан Президенті мен ОПЕК Бас хатшысы әлемдік мұнай нарығындағы ағымдағы жағдайды және ынтымақтастықтың өзекті мәселелерін талқылады. Мемлекет басшысы ОПЕК-тің жаһандық мұнай нарығының тұрақтылығы мен болжамдылығын қамтамасыз етуге бағытталған күш-жігерін жоғары бағалады.
2025 жылғы 5 қазанда ОПЕК+ ерікті елдері («сегіздік»: Сауд Арабиясы, Ресей, Ирак, БАӘ, Кувейт, Қазақстан, Алжир және Оман) онлайн-кездесу өткізіп, мұнай нарығындағы жағдайды және 2025 жылғы қарашаға арналған өндіру параметрлерін талқылады. Тараптар ерікті қысқартулардан кейін өндіру көлемін біртіндеп қалпына келтіру шеңберінде тәулігіне 137 мың баррельге ұлғайту туралы шешім қабылдады. Сонымен қатар тараптар нарықты бақылауды жалғастыруға және түзетулерді тоқтата тұру немесе кері қайтару бойынша икемділікті сақтауға бейілді екенін растады.
2025 жылғы 30 қарашада және 2026 жылғы 4 қаңтарда «сегіздіктің» кезекті бейнеконференциялары өтті. Қорытындысы бойынша 2026 жылғы қаңтар-наурыз аралығында мұнай өндіру көлемін ұлғайтуды тоқтата тұру және нарық конъюнктурасын, міндеттемелердің орындалуын және өтемақы мәселелерін бақылауды жалғастыру туралы шешімдер расталды. Бұл шешім баға мен сұраныстың ағымдағы жағдайына сәйкес нарықты тұрақтандыру жөніндегі ортақ консенсусты көрсетеді.
Анықтама: ОПЕК+-тің 2026 жылғы 5 қаңтардағы шешіміне сәйкес, Қазақстан үшін 2026 жылғы ақпан және наурыз айларына арналған мұнай өндіру квотасы тәулігіне 1,569 млн баррельді құрайды – бұл 2026 жылдың басына арналған ресми ОПЕК+ квотасы.
ОПЕК+-тің кезекті ірі жартыжылдық министрлік кездесуі 2026 жылғы 7 маусымға жоспарланған.